E I G E N K O E R S
P E R S O O N L I J K B E G E L E I D E R M A A T S C H A P P E L I J K E Z O R G · N I V E A U 4
Het ondersteuningsplan
Je weet wat de cliënt wil en nodig heeft. Nu maak je er samen een plan van: met doelen, activiteiten en momenten om terug te kijken. En jij houdt de regie.
Les 3 · Ontwikkelt en voert regie over het ondersteuningsplan
E I G E N K O E R S
P E R S O O N L I J K B E G E L E I D E R M A A T S C H A P P E L I J K E Z O R G · N I V E A U 4
Het ondersteuningsplan
Je weet wat de cliënt wil en nodig heeft. Nu maak je er samen een plan van: met doelen, activiteiten en momenten om terug te kijken. En jij houdt de regie.
Les 3 · Ontwikkelt en voert regie over het ondersteuningsplan
Over deze les: les 3 van de serie Eigen koers, beroepslessen voor de opleiding Persoonlijk begeleider maatschappelijke zorg (mbo niveau 4), ongeveer 40 minuten. Studenten leren wat er in een ondersteuningsplan staat, hoe je het samen met de cliënt opstelt, hoe je doelen SMART formuleert, wie met het plan moet instemmen en hoe je de regie voert over de uitvoering. Ook zien ze wat de Wet langdurige zorg zegt over het zorgplan.
Koppeling: kwalificatiedossier Maatschappelijke Zorg (crebo 23312, gewijzigd 2022), profiel Persoonlijk begeleider maatschappelijke zorg (crebo 25779). Werkproces P2-K1-W1 Ontwikkelt en voert regie over het ondersteuningsplan. Resultaat: een passend, realistisch en professioneel ondersteuningsplan is opgesteld en heeft instemming van de cliënt en het multidisciplinair team, en indien van toepassing van naastbetrokkenen; er is regie gevoerd over de uitvoering. Gedrag: analyseert nauwkeurig de verzamelde informatie; vertaalt samen met de cliënt behoeften, mogelijkheden en kracht naar concrete activiteiten; formuleert doelen specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdgebonden; plant volgens een realistisch tijdschema; monitort de voortgang; geeft collega's constructieve feedback; rapporteert gestructureerd op de doelen.
Bronnen: het kwalificatiedossier; Wet langdurige zorg, artikel 8.1.1 en 8.1.3 (wetten.overheid.nl, versie geldend vanaf 1 januari 2026).
Foto: Austin Ban (StockSnap), CC0 Image credit: Austin Ban (StockSnap), CC0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 3
Na deze les:
1
Je kan uitleggen wat er in een ondersteuningsplan staat en wie ermee moet instemmen.
2
Je kan samen met een cliënt doelen SMART formuleren.
3
Je kan beschrijven hoe je de regie voert over de uitvoering van het ondersteuningsplan.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.
S T A R T V R A A G
LES 3
Je wil over drie maanden iets nieuws kunnen. Wat helpt jou het meest om het echt te halen?
Een duidelijk doel
Een planning met kleine stappen
Iemand die met me meekijkt
Gewoon beginnen en zien
Startvraag: er is geen goed of fout. Vraag een paar studenten naar een voornemen dat wel of niet lukte, en waarom. De drie eerste opties zijn precies de onderdelen van een goed ondersteuningsplan: een doel, activiteiten en evaluatie. Wat voor jezelf werkt, werkt ook voor een cliënt.
K E R N B E G R I P
LES 3
Ondersteuningsplan
Het schriftelijke plan met de doelen van de cliënt, de activiteiten en ondersteuning om die te bereiken, en de momenten waarop je samen evalueert.
Kernbegrip: het kwalificatiedossier zegt dat met ondersteuningsplan ook het plan van aanpak, zorgplan, elektronisch cliëntdossier, zorgdossier, trajectplan, zorgleefplan, woonplan, activiteitenplan en begeleidingsplan bedoeld wordt. Elke organisatie heeft een eigen naam en format. De kern is overal hetzelfde: doelen, activiteiten, evaluatiemomenten en evaluatiecriteria. Het plan is van de cliënt, niet van de organisatie.
H E T P L A N O P S T E L L E N
LES 3
Van informatie naar plan
1
Analyseer de informatie en trek conclusies.
2
Stel samen met de cliënt de doelen vast.
3
Kies activiteiten, hulpmiddelen en vorm van begeleiding.
4
Leg evaluatiemomenten en criteria vast.
5
Leg het plan voor ter instemming.
Overleg met collega's over mogelijke doelen en methodieken.
Uitleg: deze stappen komen uit de omschrijving van werkproces P2-K1-W1. Bij stap 1 selecteer je de belangrijkste informatie uit les 2 en trek je conclusies over het lichamelijk, psychisch en sociaal welbevinden. Bij stap 3 houd je rekening met andere begeleiding, zorg of diensten die de cliënt al krijgt, en met de naastbetrokkenen. Activiteiten sluiten aan bij de leeftijd, achtergrond en ontwikkelingsfase van de cliënt. Bij stap 5 licht je het plan toe en leg je uit waarom je deze keuzes maakt.
V R A A G
LES 3
Wie moet volgens het dossier instemmen met het ondersteuningsplan?
Alleen de cliënt zelf
Alleen het multidisciplinair team
De leidinggevende en de gedragsdeskundige
De cliënt en het multidisciplinair team
Antwoord: D. Het dossier noemt de cliënt en het multidisciplinair team, en waar dat van toepassing is ook de naastbetrokkenen, bijvoorbeeld een wettelijk vertegenwoordiger. Alleen de cliënt is te weinig: het team moet het plan kunnen uitvoeren. Alleen het team is te weinig: dan is het plan niet van de cliënt. De gedragsdeskundige zit vaak in het multidisciplinair team, maar beslist niet alleen.
K E R N B E G R I P
LES 3
SMART
Een manier om doelen te formuleren: Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdgebonden. Zo weet iedereen wat het doel is en wanneer het bereikt is.
Kernbegrip: het kwalificatiedossier vraagt letterlijk dat je doelen specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdgebonden formuleert. Specifiek: wat precies, wie, waar. Meetbaar: hoe zie je dat het gelukt is. Acceptabel: de cliënt wil dit doel zelf. Realistisch: het is haalbaar met de mogelijkheden van de cliënt. Tijdgebonden: wanneer kijk je of het gelukt is. Voor cliënten kun je het doel daarnaast in hun eigen woorden opschrijven, bijvoorbeeld met pictogrammen.
D O E L E N
LES 3
Van vaag naar SMART
Vaag
Dewi wordt zelfstandiger
Dewi gaat gezonder eten
Dewi leert koken
SMART
Dewi kookt over acht weken twee avonden per week zelf een warme maaltijd
Ze gebruikt daarbij haar fotokaarten
Op 1 maart bespreken we hoe het gaat
Uitleg: Dewi is 19, heeft een lichte verstandelijke beperking en woont in een begeleid-wonenproject. Ze wil later met haar vriend samenwonen en daarom leren koken. Laat studenten zelf aanwijzen waar de S, M, A, R en T in het SMART-doel zitten. De A zit niet in de zin zelf: die zit in het feit dat Dewi dit doel zelf wil. Realistisch is het omdat ze al eenvoudige dingen zoals pasta kan maken.
V R A A G
LES 3
Welk doel voor Dewi is SMART geformuleerd?
Dewi gaat vanaf nu wat vaker zelf boodschappen doen
Dewi doet over zes weken elke zaterdag zelf de boodschappen
Dewi leert zo snel mogelijk zelf boodschappen doen met een lijstje
Dewi wil graag zelfstandiger worden in de supermarkt en thuis
Antwoord: B. Dit doel zegt wat Dewi doet, hoe vaak en wanneer het moet lukken. Daardoor kun je meten of het lukt. Wat vaker is niet meetbaar: vaker dan wat? Zo snel mogelijk is niet tijdgebonden. De laatste is een wens, geen doel. Let op: of het doel acceptabel is, hangt af van Dewi zelf. Dat check je in het gesprek.
D E W E T
LES 3
Wat de Wet langdurige zorg zegt
Krijgt een cliënt zorg uit de Wet langdurige zorg? Dan heeft hij of zij recht op een bespreking over doelen, wie welke zorg geeft en hoe de cliënt wil leven.
De afspraken staan binnen zes weken na de start in het zorgplan. Twee keer per jaar wordt het plan besproken.
Uitleg: dit staat in artikel 8.1.1 en 8.1.3 van de Wet langdurige zorg. De bespreking gaat over vier dingen: de doelen voor een bepaalde periode en hoe die bereikt worden; welke zorgverleners verantwoordelijk zijn en hoe zij afstemmen; hoe de cliënt zijn of haar leven wil inrichten en welke ondersteuning daarbij hoort; en hoe vaak en wanneer er geëvalueerd wordt. De cliënt kan vooraf een eigen persoonlijk plan inleveren. Het zorgkantoor en de zorgaanbieder wijzen de cliënt vooraf op de mogelijkheid van cliëntondersteuning, en de zorgaanbieder betrekt op verzoek de mantelzorger. De cliënt krijgt meteen een afschrift van het zorgplan. Voor zorg uit andere wetten, zoals de Wmo, gelden eigen afspraken van gemeente en organisatie.
C A S U S
LES 3
Beschermd wonen, Bram (41 jaar)
Bram sliep twee jaar op straat en woont nu een half jaar beschermd. Hij wil over een jaar een eigen woning. Hij kookt graag en houdt zijn kamer netjes.
Geld is lastig: hij heeft schulden en opent zijn post niet. Zijn broer wil helpen, maar weet niet hoe.
Schrijf het plan
Werk in tweetallen. Formuleer twee SMART-doelen voor Bram. Schrijf bij elk doel een activiteit en een evaluatiemoment.
Opdracht: ongeveer 8 minuten, in tweetallen. Voorbeeldantwoord. Doel 1: 'Bram opent vanaf volgende week elke maandag samen met zijn persoonlijk begeleider zijn post en legt die in een map.' Activiteit: wekelijks postmoment, een map met vakken. Evaluatie: over zes weken. Doel 2: 'Bram heeft over drie maanden met de schuldhulpverlening van de gemeente een overzicht van al zijn schulden.' Activiteit: samen een afspraak maken en hem ernaartoe begeleiden. Evaluatie: na drie maanden. Bespreek ook de rol van de broer: wat wil Bram dat hij doet? Misschien gaat de broer mee naar de eerste afspraak.
Hulp voor wie vastloopt: begin met de wens van Bram en vraag: wat moet er eerst gebeuren om daar te komen?
Extra voor snelle studenten: welk doel past bij wat Bram al goed kan?
R E G I E V O E R E N
LES 3
Het plan leeft
Een plan in een la helpt niemand. Jij bewaakt de uitvoering:
Je rapporteert dagelijks op de doelen.
Je haalt informatie op bij naastbetrokkenen.
Je bespreekt knelpunten met het team.
Je stelt het plan bij als dat nodig is.
Uitleg: het dossier noemt dit regie voeren over de processen rond de uitvoering. Rapporteren op doelen betekent: je schrijft niet alleen wat er gebeurde, maar wat het zegt over het doel. Niet 'Bram was rustig', maar 'Bram heeft vandaag samen met mij zijn post geopend en twee brieven in de map gelegd'. Jij behartigt de belangen van de cliënt. Als collega's zich niet aan afspraken houden, spreek je hen aan met constructieve feedback. Over evalueren gaat les 12 verder.
Foto: Startup Stock Photos (StockSnap), CC0 Image credit: Startup Stock Photos (StockSnap), CC0
W A T D E N K J I J ?
LES 3
Je collega Floor kookt elke avond voor Dewi, terwijl in het plan staat dat Dewi zelf kookt. Wat doe jij?
Open vraag, voorbeeldantwoord: ga in gesprek met Floor, rustig en zonder verwijt. Vraag eerst waarom ze het doet: misschien had ze haast, of vond Dewi het die avond te moeilijk. Leg uit wat het doel is en waarom het belangrijk is voor Dewi. Maak samen een afspraak, bijvoorbeeld dat Floor naast Dewi staat in plaats van zelf te koken. Komt het vaker voor, bespreek het dan in het teamoverleg: misschien is het doel te groot of is meer uitleg nodig. Zo geef je constructieve feedback, zoals het dossier vraagt.
S T E L L I N G
LES 3
Een ondersteuningsplan is pas goed als de cliënt het zelf kan uitleggen.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Stelling: laat studenten hun keuze uitleggen. Voor: als de cliënt het plan begrijpt, is het echt van hem of haar, en dan werkt hij of zij er ook aan mee. Daarom schrijf je doelen in de taal van de cliënt, eventueel met beeld. Tegen: niet elke cliënt kan het plan uitleggen, bijvoorbeeld bij een ernstige verstandelijke beperking of dementie. Dan betrek je naastbetrokkenen of een vertegenwoordiger, en kijk je hoe de cliënt zo veel mogelijk mee kan beslissen. Sluit af met de startvraag: een doel, kleine stappen en iemand die meekijkt.
T E R U G B L I K
LES 3
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Wat erin staat
SMART-doelen
Regie voeren
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Eigen regie en empowerment
Een goed plan is van de cliënt. Volgende les ontdek je hoe je een cliënt helpt om zelf keuzes te maken en de regie over het eigen leven te houden of terug te krijgen.
Je kan het verschil uitleggen tussen eigen regie en zelfredzaamheid.
Je kan uitleggen wat empowerment is en herkennen welk zelfzorgtekort een cliënt heeft.
Volgende les: les 4 van de serie, werkproces P2-K1-W3 Begeleidt de cliënt bij het voeren van eigen regie.
Image credit: LessonUp