Risico en verzekeren (Economie havo), les 1: Uitleg

• newEditor
• Economie
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4,5

Introduction

Uitleg van risico als kans en als verwacht schadebedrag, de afweging om te verzekeren, solidariteit, eigen risico en premiekorting, asymmetrische informatie, averechtse selectie en moral hazard, met rekenvoorbeelden.

GEZINNEN · RISICO EN VERZEKEREN

Risico en verzekeren

Examenstof economie havo

Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: G1, G2. Image credit: Joop Elsinga / Regionaal Archief Alkmaar, Wikimedia Commons, CC0

GEZINNEN · RISICO EN VERZEKEREN

Wat ga je kunnen?

Ik kan risico berekenen, afwegen of verzekeren loont en averechtse selectie en moral hazard herkennen en beperken.

Waar zou je je voor verzekeren, en waarom?

Verwacht: fiets, telefoon, auto, huis, zorg, reis. Groepeer in kleine kans met grote schade en grote kans met kleine schade; dat is de basis van deze les.

GEZINNEN · RISICO EN VERZEKEREN

Auto onder een omgevallen boom na een windstorm, Brooklyn (New York) 2026

Risico: kans en schade

• Een risico is een inschatting van mogelijke gebeurtenissen: de kans dat iets gebeurt, bijvoorbeeld 10% per jaar.

• Risico kan ook een verwacht schadebedrag zijn: wat je gemiddeld aan schade verwacht, in euro.

• Een boom valt op je auto: de kans is klein, de schade kan groot zijn.

• Een verzekering dekt zo'n schade: je betaalt een premie en de verzekeraar keert de schade uit.

G1.1: twee betekenissen van risico. Kans: een percentage of verhouding. Verwacht schadebedrag: een bedrag in euro. Veelgemaakte fout: kans en schade door elkaar halen. Premie is het bedrag dat de verzekerde betaalt voor de dekking. Image credit: Wil540 art / Wikimedia Commons, CC BY 4.0

GEZINNEN · RISICO EN VERZEKEREN

Gestolen fiets: alleen het achterwiel hangt nog aan het slot, Polen

Verwacht schadebedrag

• Verwacht schadebedrag = kans x schadebedrag.

• Een fiets van 600 euro, kans op diefstal 10% per jaar: 0,10 x 600 = 60 euro.

• Het verwacht schadebedrag is een gemiddelde: de meeste jaren is de schade 0, soms 600.

• Reken een percentage eerst om: 10% is 0,10 en 0,1% is 0,001.

Controle: 0,10 x 600 = 60. Het verwacht schadebedrag is wat je op lange termijn gemiddeld per jaar kwijt bent. Veelgemaakte fout: 10 x 600 (percentage niet omgerekend). Image credit: FunctioningMemberOfSociety / Wikimedia Commons, CC BY 4.0

GEZINNEN · RISICO EN VERZEKEREN

Kans, schade en verwacht schadebedrag van drie risico's

Kans en schade vergeleken

• Fiets en telefoon: allebei een verwacht schadebedrag van 60 euro, maar de kans is anders.

• Brand in huis: de kans is erg klein (0,1%), maar de schade is enorm.

• Verwacht schadebedrag brand: 0,001 x 200.000 = 200 euro.

• Een kleine kans met een grote schade kan toch het grootste risico zijn.

Controle: 0,10 x 600 = 60; 0,20 x 300 = 60; 0,001 x 200.000 = 200. De cijfers zijn voorbeeldcijfers om te oefenen, geen statistiek. Veelgemaakte fout: alleen naar de kans kijken en de schade vergeten. Image credit: LessonUp Studio (eigen tabel), CC0

Autoschade: kans 5% per jaar en schade 2.000 euro. Het verwacht schadebedrag is:

A

100 euro

B

10.000 euro

C

400 euro

D

2.005 euro

0,05 x 2.000 = 100. Verwachte fouten: 5 x 2.000 (10.000, percentage niet omgerekend) of 2.000 / 5 (400).

Vul in

Risico kan een kans zijn of een verwacht schadebedrag in euro. Dat bedrag is de kans maal het schadebedrag.

kans

verwacht schadebedrag

schadebedrag

premie

eigen risico

Kans: de inschatting dat het gebeurt. Verwacht schadebedrag: kans x schadebedrag.

GEZINNEN · RISICO EN VERZEKEREN

Wel of niet verzekeren?

• Drie dingen bepalen of je je verzekert: je risicoaversie, kosten en opbrengsten van de verzekering en je eigen financiële middelen.

• Wie risicoavers is, heeft liever zekerheid dan een kans op een grote schade.

• Kosten: de premie. Opbrengst: de schade die de verzekeraar uitkeert.

• Eigen financiële middelen, zoals spaargeld: kun je de schade zelf betalen, dan heb je minder reden om te verzekeren.

G1.2. Een risicoaverse persoon betaalt soms een premie die hoger is dan het verwacht schadebedrag, voor de zekerheid. Wie veel spaargeld heeft en niet risicoavers is, kan de schade zelf dragen. Stappen bij een keuze: 1 kans schatten, 2 verwacht schadebedrag berekenen, 3 vergelijken met de premie, 4 kijken of je de schade zelf kunt dragen, 5 kiezen. Veelgemaakte fout: alleen naar de premie kijken.

GEZINNEN · RISICO EN VERZEKEREN

Behandelkamer bij de tandarts

Premie en solidariteit

• Een verzekeraar met 1.000 klanten verwacht 100 gestolen fietsen van 600 euro: 60.000 euro schade.

• Per klant is dat 60 euro. De premie is hoger: de verzekeraar heeft ook kosten en wil winst maken.

• Solidariteit: mensen met weinig risico betalen mee voor mensen met veel risico.

• Zo wordt het risico verdeeld: de verzekeraar keert de schade uit aan de pechvogels.

Controle: 100 x 600 = 60.000 en 60.000 / 1.000 = 60. Solidariteit: wie geen schade heeft, betaalt toch premie, en dat geld gaat naar wie wel schade heeft. Veelgemaakte fout: denken dat de premie gelijk is aan het verwacht schadebedrag. Image credit: Michal Jarmoluk / Wikimedia Commons, CC0

GEZINNEN · RISICO EN VERZEKEREN

Twee varianten van een telefoonverzekering, met en zonder eigen risico

Eigen risico en premiekorting

• Bij een eigen risico betaal je de eerste euro's schade zelf; je krijgt premiekorting.

• Variant A: premie 120 euro, geen eigen risico. Variant B: premie 90 euro, eigen risico 50 euro.

• Jaar zonder schade: B is 30 euro goedkoper dan A.

• Jaar met schade van 300 euro: A kost 120 euro en B kost 90 + 50 = 140 euro.

G1.4. Controle: 120 - 90 = 30; 90 + 50 = 140. Wie weinig schade verwacht en het eigen risico zelf kan betalen, kiest vaak voor het eigen risico met premiekorting. Veelgemaakte fout: het eigen risico vergeten mee te tellen. Image credit: LessonUp Studio (eigen tabel), CC0

Wat betekent solidariteit bij verzekeren?

A

Iedereen krijgt precies zijn eigen premie terug

B

Alleen mensen met schade betalen premie

C

Mensen met weinig risico betalen mee voor mensen met veel risico

D

De verzekeraar draagt alle schade zelf

Solidariteit is verdelen van het risico over de groep. Verwachte fout: denken dat je de eigen premie terugkrijgt.

Vul in

Wie risicoavers is, kiest sneller voor zekerheid. Wie veel eigen financiële middelen heeft, kan een schade zelf betalen en sluit minder snel een verzekering af.

risicoavers

eigen financiële middelen

verwacht schadebedrag

premiekorting

Risicoaversie en eigen financiële middelen bepalen samen met de kosten en opbrengsten de keuze.

GEZINNEN · RISICO EN VERZEKEREN

Auto op zijn kop na een ongeluk, Bergerac (Frankrijk)

Asymmetrische informatie

• Bij asymmetrische informatie weet de ene partij meer dan de andere.

• De verzekerde kent zijn eigen risico beter dan de verzekeraar.

• Averechtse selectie (voor het afsluiten): vooral mensen met een hoog risico verzekeren zich.

• Moral hazard (na het afsluiten): verzekerden worden minder voorzichtig, omdat de verzekeraar de schade betaalt.

G2.1. Averechtse selectie gaat over wie zich verzekert (voor het contract), moral hazard over gedrag na het contract. Voorbeeld moral hazard: iemand laat zijn volledig verzekerde auto onafgesloten staan. Veelgemaakte fout: de twee begrippen omdraaien. Image credit: Guillaume Champeau / Wikimedia Commons, CC BY 3.0

GEZINNEN · RISICO EN VERZEKEREN

Brandweer blust een brand aan de Oudegracht, foto Regionaal Archief Alkmaar

Averechtse selectie beperken

• De verzekeraar vraagt één premie voor iedereen. Vooral mensen met hoog risico sluiten af.

• De verzekeraar keert dan meer uit dan verwacht en verhoogt de premie. Mensen met laag risico stappen uit.

• Middelen: verplichte solidariteit, een verplichte verzekering of een collectieve verzekering.

• Bij een collectieve verzekering, zoals via een werkgever, doet iedereen mee: ook mensen met laag risico.

G2.2. Verplichte solidariteit: de verzekeraar mag niemand weigeren of hogere premies vragen. Verplichte verzekering: iedereen moet meedoen, zoals de zorgverzekering. Collectieve verzekering: een groep sluit samen af. Veelgemaakte fout: deze middelen koppelen aan moral hazard. Image credit: Joop Elsinga / Regionaal Archief Alkmaar, Wikimedia Commons, CC0

GEZINNEN · RISICO EN VERZEKEREN

Premie bij 0, 1, 2 en 3 schadevrije jaren

Moral hazard beperken

• Middelen tegen moral hazard: eigen risico, bonus-malussysteem en premiedifferentiatie.

• Eigen risico: de verzekerde draagt een deel van de schade zelf en let beter op.

• Bonus-malussysteem: elk schadevrij jaar geeft premiekorting; bij schade stijgt de premie weer.

• Premiedifferentiatie: een hogere premie voor wie een hoger risico heeft, zoals jonge bestuurders.

G2.3. Grafiek: 600 euro zonder korting, 20% korting per schadevrij jaar (480, 360, 240). Een vereenvoudigd voorbeeld; echte ladders verschillen per verzekeraar. Controle: 0,8 x 600 = 480; 0,6 x 600 = 360; 0,4 x 600 = 240. Veelgemaakte fout: denken dat premiedifferentiatie en solidariteit hetzelfde zijn: bij differentiatie betaalt een hoog risico meer. Image credit: LessonUp Studio (eigen grafiek), CC0

Zet averechtse selectie op volgorde

1

De verzekeraar keert meer uit dan verwacht

2

De verzekeraar vraagt één premie voor iedereen

3

De premie stijgt

4

Mensen met laag risico stappen uit

5

Vooral mensen met hoog risico sluiten af

Eerst de gelijke premie, dan de selectie, dan hogere uitkeringen, hogere premie en uitstappers.

Vul in

Een verplichte verzekering beperkt averechtse selectie. Een bonus-malussysteem en premiedifferentiatie beperken moral hazard.

verplichte verzekering

bonus-malussysteem

premiedifferentiatie

collectieve verzekering

premiekorting

Averechtse selectie: verplichte solidariteit, verplichte of collectieve verzekering. Moral hazard: eigen risico, bonus-malussysteem, premiedifferentiatie.

Wat vond je het lastigst in deze les?

1

Het verwacht schadebedrag berekenen

2

Wel of niet verzekeren

3

Eigen risico en premiekorting

4

Averechtse selectie en moral hazard

Gebruik de uitkomst om de examentraining te sturen.

Waarom beperkt een eigen risico moral hazard?

Een verzekerde die een deel van de schade zelf betaalt, let beter op. Verwachte fout: zeggen dat het de premie verlaagt zonder het gedrag te noemen.

GEZINNEN · RISICO EN VERZEKEREN

Begrippen (1/2)

• risico, kans en verwacht schadebedrag: Kans op een gebeurtenis, of schade in euro: kans x schadebedrag.

• risicoaversie: De mate waarin iemand zekerheid verkiest boven een kans op schade.

• premie: Het bedrag dat een verzekerde betaalt voor de dekking.

• solidariteit: Mensen met weinig risico betalen mee voor mensen met veel risico.

• eigen risico en premiekorting: Je betaalt een deel van de schade zelf en krijgt een lagere premie.

GEZINNEN · RISICO EN VERZEKEREN

Begrippen (2/2)

• asymmetrische informatie: De ene partij weet meer dan de andere.

• averechtse selectie: Vooral mensen met hoog risico verzekeren zich, voor het afsluiten.

• moral hazard: Minder voorzichtig gedrag na het afsluiten van een verzekering.

• bonus-malussysteem: Premiekorting na schadevrije jaren, hogere premie na schade.

• premiedifferentiatie: Een premie die hoger is bij een hoger risico.