5
Bewegen
Paragraaf 5.2
Gemiddelde snelheid
Een trajectcontrole flitst je niet op één plek. Hij rekent uit hoe snel je gemiddeld reed. Hoe doe je dat zelf?
Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, mavo/havo
mavo/havo
5
Bewegen
Paragraaf 5.2
Gemiddelde snelheid
Een trajectcontrole flitst je niet op één plek. Hij rekent uit hoe snel je gemiddeld reed. Hoe doe je dat zelf?
Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, mavo/havo
mavo/havo
Les bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, hoofdstuk 5 Bewegen, paragraaf 5.2 Gemiddelde snelheid. Ongeveer 40 minuten, leerjaar 2 mavo/havo. Image credit: LessonUp Image credit: Omslag Nova NaSk 1|2 deel B mavo/havo, Malmberg
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.2
5.2 Gemiddelde snelheid
Leerdoelen
5.2.1
Je kunt het verschil uitleggen tussen momentane snelheid en gemiddelde snelheid.
5.2.2
Je kunt de gemiddelde snelheid berekenen met de formule v = s : t.
5.2.3
Je kunt een snelheid omrekenen van m/s naar km/h en andersom.
Practica en vaardigheden
V A A R D I G H E I D
Rekenen met formules en eenheden omrekenen
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.2
Foto: Andrej Shadura (CC BY-SA 4.0)
Startvraag
Fietsen naar school
Sanne fietst in 15 minuten 4 kilometer naar school. Onderweg staat ze even stil voor een stoplicht.
Hoe snel fietst ze gemiddeld?
4 km/h
8 km/h
16 km/h
60 km/h
Startvragen activeren voorkennis en maken misconcepties zichtbaar. Laat eerst stemmen en vraag dan naar de redenering. 15 minuten is een kwart uur. In een heel uur fietst Sanne dus 4 x 4 = 16 km: gemiddeld 16 km/h. Wie A kiest, deelt niet door de tijd. Wie D kiest, rekent met 60 minuten zonder te delen. Het stoplicht verandert niets aan de gemiddelde snelheid: die gaat over de hele rit. Image credit: Andrej Shadura, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.2
Momentane en gemiddelde snelheid
Tijdens een rit verandert je snelheid steeds. Je trekt op, je remt en je staat soms stil.
Momentane snelheid
De snelheid op één moment. Die lees je af op de snelheidsmeter van een auto of op de fietscomputer.
Gemiddelde snelheid
De snelheid over de hele rit. Je rekent hem uit met de totale afstand en de totale tijd, stilstaan telt dus mee.
Koppel terug naar de startvraag: Sanne stond even stil, haar momentane snelheid was toen 0 km/h, maar haar gemiddelde snelheid over de rit bleef 16 km/h. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.2
Opdrachten Kennis
1
Welke snelheid geeft de snelheidsmeter van een auto aan?
de gemiddelde snelheid van de hele rit
de momentane snelheid
de hoogste snelheid van de rit
de snelheid die je mag rijden
De snelheidsmeter laat zien hoe snel de auto op dit moment rijdt: de momentane snelheid.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.2
De gemiddelde snelheid berekenen
gemiddelde snelheid = afstand : tijd
v = s : t
grootheid
symbool
eenheid
snelheid
v
km/h of m/s
afstand
s
km of m
tijd
t
h of s
Let op: gebruik eenheden die bij elkaar passen.
afstand in km en tijd in h geeft km/h
afstand in m en tijd in s geeft m/s
v komt van velocitas (Latijn voor snelheid), s van spatium (afstand), t van tempus (tijd). Leerlingen hoeven dat niet te kennen, maar het helpt om de letters te onthouden. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.2
Voorbeeldopdracht 1
Een trein rijdt van Utrecht naar Zwolle. De rit is 90 km lang en duurt 1,5 uur. Bereken de gemiddelde snelheid van de trein.
gegeven
s = 90 km
t = 1,5 h
gevraagd
v in km/h
uitwerking
v = s : t
v = 90 : 1,5 = 60
antwoord
De gemiddelde snelheid is 60 km/h.
In het boek staat bij elke rekenopdracht eerst een uitgewerkt voorbeeld met gegeven, gevraagd, uitwerking en antwoord. Laat leerlingen die vier stappen bij de volgende opdrachten ook opschrijven. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.2
Van m/s naar km/h en terug
1 m/s betekent: in 1 seconde 1 meter. In een uur (3600 s) is dat 3600 m = 3,6 km. Dus 1 m/s = 3,6 km/h.
m/s
km/h
x 3,6
: 3,6
Voorbeeld: 10 m/s x 3,6 = 36 km/h
Voorbeeld: 72 km/h : 3,6 = 20 m/s
Ezelsbruggetje: km/h is altijd het grotere getal. Wie naar km/h rekent, vermenigvuldigt dus. Image credit: LessonUp
Reken om. Vul de getallen in.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.2
Opdrachten Kennis
2
5 m/s = 18 km/h
25 m/s = 90 km/h
54 km/h = 15 m/s
108 km/h = 30 m/s
5 x 3,6 = 18; 25 x 3,6 = 90; 54 : 3,6 = 15; 108 : 3,6 = 30. De afleiders ontstaan als je de verkeerde kant op rekent.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.2
Opdrachten Toepassing
3
Usain Bolt liep in 2009 de 100 meter in 9,58 s. Bereken zijn gemiddelde snelheid in m/s. Rond af op één decimaal.
Gegeven: s = 100 m, t = 9,58 s. Uitwerking: v = 100 : 9,58 = 10,4 m/s. Doorvragen: hoeveel km/h is dat? 10,4 x 3,6 = 37,6 km/h, ongeveer zo snel als een brommer. Bolt liep dit wereldrecord op het WK in Berlijn, 16 augustus 2009.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.2
Opdrachten Toepassing
★ 4
Een trajectcontrole is 6 km lang. Een auto doet er 3 minuten over. Je mag 100 km/h. Rijdt hij te hard?
Nee, gemiddeld 100 km/h
Nee, gemiddeld 18 km/h
Ja, gemiddeld 200 km/h
Ja, gemiddeld 120 km/h
Dit is de steropdracht: uitdagend, omdat de tijd eerst naar uren moet. 3 minuten = 3 : 60 = 0,05 h. v = 6 : 0,05 = 120 km/h. De auto rijdt dus gemiddeld 20 km/h te hard. Wie 18 kiest, rekent 6 x 3. Een trajectcontrole meet precies dit: de tijd tussen twee portalen en de afstand ertussen, dus de gemiddelde snelheid. Image credit: Maurits90, Wikimedia Commons (publiek domein)
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.2
V E R D E R K I J K E R
Van langzaam naar snel
Zet de bewegingen op volgorde, van de laagste naar de hoogste snelheid.
Ter vergelijking: een slak haalt nog geen 0,1 km/h, wandelen gaat met ongeveer 5 km/h, fietsen met ongeveer 15 tot 20 km/h. Een jachtluipaard sprint korte stukken met meer dan 100 km/h en een slechtvalk haalt in duikvlucht meer dan 300 km/h. Vraag door: zijn dit momentane of gemiddelde snelheden? De sprint van het jachtluipaard en de duikvlucht zijn topsnelheden die maar kort duren.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.2
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
5.2.1 Momentane en gemiddelde snelheid uit elkaar houden
5.2.2 Rekenen met v = s : t
5.2.3 Omrekenen tussen m/s en km/h
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp