Hoofdzaak en hoofdgedachte
Hoofdzaak en hoofdgedachte
Open vanuit herkenning: leerlingen lezen vaak alle zinnen even belangrijk. Deze les laat zien hoe je snel ziet waar een tekst echt over gaat.
Lesdoel
Ik kan het onderwerp van een tekst vinden, hoofd- en bijzaken van elkaar scheiden en de hoofdgedachte benoemen.
This item has no instructions
Hoe haal ik het onderwerp uit een tekst?
Gebruik de opbrengst om voorkennis op te halen. Stuur kort naar woorden als onderwerp, hoofdzaak, bijzaak, kern, titel of samenvatting.
Samen lezen tekst 7 (blz. 270
Wat is het onderwerp?
Het onderwerp is waar de tekst over gaat
Meestal in één of enkele woorden
Geen hele uitleg of mening
Benadruk verschil tussen onderwerp en hoofdgedachte: onderwerp is kort, hoofdgedachte is een hele zin.
Zo vind je het onderwerp Notitieschrift
Kijk naar de titel
Let op woorden die vaak terugkomen
Lees de eerste en laatste alinea
Vraag jezelf af: waarover gaat deze tekst vooral?
Beantwoord deze vraag met één of enkele woorden.
This item has no instructions
Onderwerp: kort en precies
Een goed onderwerp is kort. Niet: Deze tekst gaat over hoe een schaapsherder op de hei zit in natuurgebied De Dellen. Wel: Het beroep herder
Gebruik dit moment om te laten zien dat leerlingen vaak al te veel uitleg in hun antwoord zetten.
Voorbeeld van een onderwerp
Titel: Schaapsherder: het mooiste beroep van de wereld.
Woorden die terugkomen: schaapsherder, kudde, schapen
Onderwerp: Het beroep (schaaps)herder
This item has no instructions
Wat is een goed onderwerp van een tekst?
een korte woordgroep
een lange uitleg
een volledig voorbeeld
een persoonlijke mening
Sluit aan op slides 2-5: onderwerp is kort en precies, nog geen hele zin of mening.
Vul de juiste woorden in
Je vindt het onderwerp van een tekst vaak met de titel en woorden die terugkomen. Een goed onderwerp is kort en precies.
Controleer of leerlingen het verschil zien tussen hulpmiddelen (titel, herhaling) en het antwoord zelf (onderwerp).
Wat zijn hoofdzaken?
Hoofdzaken zijn de belangrijkste informatie
Zonder hoofdzaken begrijp je de tekst niet goed
Ze vertellen de kern van een alinea of tekst
This item has no instructions
Wat zijn bijzaken? Notitieschrift
Bijzaken geven extra uitleg
Bijvoorbeeld: voorbeelden, cijfers of details
Je kunt de tekst vaak nog begrijpen zonder deze informatie
Maak duidelijk dat bijzaken wel nuttig zijn, maar niet de kern vormen.
Zo scheid je hoofd- en bijzaken Notitieschrift
Vraag: moet je dit weten om de tekst te begrijpen?
Zoek naar de kernzin in een alinea
Voorbeelden en extra uitleg zijn vaak bijzaken
Herhaling wijst vaak op een hoofdzaak
This item has no instructions
Voorbeeld: hoofdzaak of bijzaak?
Hoofdzaak: Jongeren slapen te weinig door laat schermgebruik.
Bijzaak: Uit een onderzoek blijkt dat veel jongeren hun telefoon meenemen naar bed.
Leg uit dat het onderzoek de hoofdzaak ondersteunt, maar zelf niet de kern is.
Welke zin is een bijzaak?
De kernzin zegt het belangrijkste.
Jongeren slapen te weinig.
Veel jongeren nemen hun telefoon mee naar bed.
Hoofdzaken zijn de kern van de tekst.
Gebaseerd op slide 9: het onderzoek/detail ondersteunt de hoofdzaak, maar is niet de kern.
Wat helpt het meest om hoofd- en bijzaken te scheiden?
kernzin zoeken
voorbeeld zoeken
details tellen
lange zinnen kiezen
This item has no instructions
Vul de juiste woorden in
Een hoofdzaak is de belangrijkste informatie. Een bijzaak geeft extra uitleg, zoals een voorbeeld of detail.
Laat leerlingen hardop uitleggen waarom voorbeeld en detail meestal geen hoofdzaak zijn.
Wat is de hoofdgedachte?
De hoofdgedachte is de belangrijkste boodschap van de hele tekst
Je schrijft die op in één zin
Vaak staat daarin ook wat de schrijver wil duidelijk maken
NOTITIESCHRIFT
Benadruk dat hoofdgedachte over de hele tekst gaat, niet alleen over één alinea.
Dus --> Onderwerp en hoofdgedachte
Onderwerp: kort woordgroepje
Hoofdgedachte: volledige zin
Het onderwerp zegt waarover
De hoofdgedachte zegt wat daarover het belangrijkste is
This item has no instructions
Voorbeeld van hoofdgedachte
Onderwerp: Het beroep herder
Hoofdzaken: keihard werken, wat doe je als herder, ziektes, eenheid, hei
Hoofdgedachte: Lammert Niesing heeft het mooiste beroep ter wereld.
Laat zien hoe de hoofdgedachte ontstaat uit onderwerp + belangrijkste informatie.
Vul de juiste woorden in
Het onderwerp is een kort woordgroepje. De hoofdgedachte is een volledige zin met de belangrijkste boodschap van de tekst.
Hier toets je het kernverschil: onderwerp = kort, hoofdgedachte = hele zin.
Begrippen
onderwerp - waar een tekst over gaat, meestal in enkele woorden
hoofdzaak - de belangrijkste informatie uit een tekst of alinea
bijzaak - extra informatie, zoals een voorbeeld of detail
hoofdgedachte - de belangrijkste boodschap van de hele tekst in één zin
kernzin - de zin in een alinea met de belangrijkste informatie
detail - klein onderdeel van informatie dat extra uitleg geeft
Maken opdracht 14 t/m 17
Toetsbespreking
Lezen Talent
This item has no instructions