Tekstdoelen en meer
Tekstdoelen en meer
In deze les komt aan bod
Tekstsoorten
Schrijfdoelen
Intenties, opvattingen, gevoelens schrijver
Tekststructuren
Tekstverbanden
Signaalwoorden
Welke tekstsoorten ken je?
Tekstsoorten op examen
Uiteenzetting
Betoog
Beschouwing
Tekstsoort
Tekstdoel
Betoog
Beschouwing
Uiteenzetting
Informeren
Overtuigen
Adviseren
Activeren
Amuseren
Tekst-/schrijfdoelen
1) Informeren
2) Uiteenzetten
3) Overtuigen
4) Tot actie aanzetten
5) Beschouwen, opiniëren
6) Vermaken
Tekstsoorten
1) Informatieve tekst / Uiteenzetting
2) Betogende tekst / betoog
3) Beschouwende tekst /
beschouwing
Kenmerken uiteenzetting
Informatieve tekst (feitelijk)
Een tekst waarin je iets uitlegt, beschrijft, verklaart of meedeelt. Je blijft objectief/ geen eigen mening.
Kenmerken betoog
Subjectieve tekst.
Schrijver neemt standpunt in en beargumenteert met argumenten.
Bedoeld om lezers te overtuigen.
Kenmerken beschouwing
Zowel objectief als subjectief van aard.
Schrijver geeft interpretaties, verklaringen en opinies ter overweging mee.
Bedoeld om lezer na te laten denken en zelf een mening te laten vormen.
Intenties van de schrijver
In het examen ook altijd vragen over de intenties van de schrijver. Dit is iets subtieler van het schrijf-/tekstdoel.
Woordkeus en schrijfstijl zeggen veel over de intenties en gevoelens van de schrijver.
Let goed op de titel, de inleiding en het slot van de tekst.
Intenties van de schrijver
Voorbeelden van vragen op examen:
In welke alinea komt het standpunt van de auteur het duidelijkst naar voren?
Hoe kan de houding van de auteur ten opzichte van het onderwerp het beste gekarakteriseerd worden?
Bezorgd, kritisch, neutraal, afstandelijk, professioneel.
Hoe zou je de toonzetting het beste kunnen typeren?
Alarmerend, enthousiasmerend, prikkelend, spottend.
Tekststructuren:
Teksten zijn opgebouwd volgens een inleiding, middenstuk en een slot.
Schrijvers streven ernaar om die volgens een bepaalde structuur die samenhangt met hun tekstdoel vorm te geven, zoals probleem-oplossingstructuur, argumentatiestructuur enz.
Er zijn 7 vaste tekststructuren.
argumentatiestructuur
deelonderwerpenstructuur
probleem/oplossingstructuur
verklaringsstructuur
stelling
argumenten voor
tegenargumenten
herhaling stelling
onderwerp
aspecten van het onderwerp
samenvatting
probleem
gevolgen
oorzaken
oplossingen
de beste oplossing
bepaald verschijnsel
kenmerken/voorbeelden
verklaring/oorzaak/reden
samenvatting
Sleepvraag:
Sleep de juiste inleiding naar de juiste tekststructuur
bewering
argument-
structuur
vroeger-
nu-
structuur
probleem/
oplossing-
structuur
verschijnsel
verklaring-
structuur
voor- en
nadelen-
structuur
inleiding:
stelling,
standpunt
inleiding:
beschrijving ontwikkeling/verandering
inleiding:
beschrijving probleem
inleiding:
bespreking bepaald
verschijnsel
inleiding:
beschrijving verschijnsel met pos. en neg. kanten
Tekstverbanden
Tekstverbanden zijn de relaties tussen verschillende delen van een tekst (bv. alinea’s of zinnen).
Zo kan een zin/alinea ingaan op een oorzaak:
Het heeft al maanden niet meer geregend
en een volgende zin/alinea op een gevolg.
Daardoor is de oogst van de boeren mislukt.
Het verband: oorzaak-gevolg.
Signaalwoorden
Het verband: oorzaak-gevolg.
Signaalwoorden: door(dat), waardoor, te danken aan.
Signaalwoorden
ook, bovendien → opsomming
maar, echter → tegenstelling
net als, hetzelfde → vergelijking
dat wil zeggen, bijvoorbeeld → uitleg/toelichting
als, indien → voorwaardelijk
met behulp van, om … te → doel-middel
vroeger, nu → chronologie (volgorde in de tijd)
dus, hieruit volgt → conclusie
kortom, om kort te gaan → samenvatting
Welke verband geeft het woordje 'kortom' aan.
Samenvattend
Voorwaardelijk
Temporeel
Vergelijkend
Welk verband geeft de formulering 'te wijten / te danken aan' aan?
Doel-middel
Oorzaak-gevolg
Redengevend
Toelichtend
Hoewel
Opsommend verband
Redengevend
Tegenstellend
Voorwaardelijk
Zoals
Voorwaardelijk
Voorbeeldgevend
Tegenstellend
Opsommend
Dus:
Tekststructuren --> wijze waarop tekst is opgebouwd.
Tekstverband --> wat meerdere tekstdelen met elkaar te
maken hebben. Verbanden tussen alinea's of zinnen.
Signaalwoord --> geeft aan met welk tekstverband je te
maken hebt. Dit woord staat in de tekst.
Functiewoord --> vertelt wat de functie is van één tekstdeel.