Genen, erfelijkheid en variatie
Genen, erfelijkheid en variatie
Wat weet jij al over genen en erfelijkheid?
Leerdoel van de les
Aan het einde van deze les kun je uitleggen wat genen, erfelijkheid, mutatie én variatie in genotypen zijn.
Wat zijn genen?
Genen zijn stukjes DNA op de chromosomen. Ze bevatten informatie voor erfelijke eigenschappen, zoals je haarvorm.
Haarvorm en genenparen
In elke lichaamscel zit een genenpaar voor haarvorm. Zo kan iemand steil, krullend of golvend haar hebben.
Genenpaar: hetzelfde of verschillend
Een genenpaar kan twee keer dezelfde informatie bevatten, of juist verschillende informatie. Zo ontstaat variatie.
Overerving van eigenschappen
Je krijgt de helft van je chromosomen van je moeder en de helft van je vader. Hierdoor lijken kinderen op beide ouders.
Variatie binnen een familie
Kinderen van dezelfde ouders lijken soms op elkaar, maar hebben ook verschillen door unieke combinaties van genen.
Genotype en fenotype
Fenotype
Hoe je eruitziet, dus het resultaat van genen plus invloeden van buitenaf.
Genotype
De erfelijke informatie die in je genen zit.
Variatie door geslachtelijke voortplanting
Bij geslachtelijke voortplanting ontstaat steeds een nieuwe combinatie van genen. Hierdoor is ieder mens uniek.
Wat is een mutatie?
Een mutatie is een verandering in het DNA. Hierdoor kan de informatie voor een eigenschap veranderen.
Oorzaken van mutaties
Mutaties kunnen ontstaan door fouten bij celdeling of door straling. DNA raakt dan beschadigd.
Gevolgen van mutaties
Mutaties in eicellen of zaadcellen kunnen worden doorgegeven aan nakomelingen en zorgen voor nieuwe variatie.
Wat is een mutant?
Een mutant is een organisme waarbij een mutatie zichtbaar is in het uiterlijk, bijvoorbeeld een albino.
Albino: een bekend voorbeeld
Albino’s kunnen geen pigment maken, waardoor huid, haar en ogen erg licht zijn. Dit komt bij mensen én dieren voor.
Samenvatting
• Genen bepalen erfelijke eigenschappen • Combinaties van genen zorgen voor variatie • Mutaties zorgen voor nieuwe eigenschappen • Iedereen heeft een unieke combinatie van genen
Reflectievraag
Wat heb jij in deze les geleerd over erfelijkheid, genen en mutaties?
Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.
Schrijf 2 dingen op waarover je meer wilt weten.
Stel 1 vraag over iets dat je nog niet zo goed hebt begrepen.