Toepassingen van de afgeleide (Wiskunde B havo), les 2: Examentraining

EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · TOEPASSINGEN

Examentraining

Toepassingen van de afgeleide: zo pak je examenvragen aan

1 / 17
next
Slide 1: Slide
New lesson editorWiskundeMiddelbare schoolhavoLeerjaar 4,5

This lesson contains 17 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 45 min
Report this lesson

Introduction

Examentraining toepassingen van de afgeleide voor havo wiskunde B: vier vraagtypen (raaklijn in een punt, raaklijn met gegeven helling, extremen, optimaliseren) met acht vragen in examenstijl, een stappenplan en tips.

Items in this lesson

EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · TOEPASSINGEN

Examentraining

Toepassingen van de afgeleide: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen.

EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · TOEPASSINGEN

Wat ga je kunnen?

Ik kan examenvragen over raaklijnen, extremen en optimaliseren stap voor stap uitwerken.

This item has no instructions

EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · TOEPASSINGEN

Zo pak je een examenvraag aan

  • 1. Lees het werkwoord: bereken, toon aan, exact? Bij exact of algebraïsch geen GR-optie.

  • 2. Differentieer: schrijf f′(x) op, met wortels en breuken eerst herschreven als macht.

  • 3. Los op: f′(x) = a voor een raaklijn met een helling, f′(x) = 0 voor een extreem.

  • 4. Geef antwoord: wordt om x, om f(x) of om y = ax + b gevraagd? Zet de eenheid erbij.

This item has no instructions

EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · TOEPASSINGEN

Vraagtype 1: raaklijn in een punt

  • Helling: a = f′(p). Raakpunt: (p, f(p)).

  • Vul het raakpunt in y = ax + b in en los b op.

  • Controleer: de lijn moet door het raakpunt gaan.

Vaardigheid 1 uit D4. Laat leerlingen de controle altijd doen: vul x = p in de lijn in en vergelijk met f(p).

De raaklijn aan de grafiek van f in x = 1 is y = ax + b. Bereken b.

f′(x) = 6x² − 5, dus a = f′(1) = 1. f(1) = 2 − 5 = −3, dus −3 = 1 · 1 + b en b = −4. De raaklijn is y = x − 4. Verwachte fouten: b = −3 (f(1) als b nemen) of a = −3 (f(1) als helling).

Wat is de vergelijking van de raaklijn in het punt met x = 4?

A

y = x/3 + 3

B

y = x/6 + 7/3

C

y = x/3 + 5/3

D

y = x/3 + 8/3

f(x) = (2x + 1) tot de macht ½, dus f′(x) = ½ (2x + 1) tot de macht −½ · 2 = 1/√(2x + 1). f′(4) = 1/3 en f(4) = 3, dus 3 = 4/3 + b en b = 5/3. Afleiders: y = x/3 + 3 neemt f(4) als b; y = x/6 + 7/3 vergeet de kettingregel (helling 1/6); y = x/3 + 8/3 vergeet de x-waarde te vermenigvuldigen (b = f(4) − f′(4)).

EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · TOEPASSINGEN

Vraagtype 2: raaklijn met een gegeven helling

  • Los f′(x) = a op: dat geeft de x van het raakpunt.

  • Evenwijdig aan een lijn: dezelfde helling als die lijn.

  • Daarna stel je de raaklijn op zoals bij een punt.

Vaardigheid 3 uit D4. Let op: bij f′(x) = a kunnen er meer oplossingen zijn, en de vraag kan een voorwaarde bevatten (bijvoorbeeld x > 0).

Voor x > 0 is de raaklijn evenwijdig aan y = 9x − 2. Geef de x van het raakpunt.

f′(x) = 3x² − 18 = 9 geeft x² = 9, dus x = 3 of x = −3. Alleen x = 3 voldoet aan x > 0. Verwachte fout: x = −3 noemen of vergeten dat de gegeven lijn y = 9x − 2 de helling 9 heeft.

Welke raaklijn is evenwijdig aan y = x + 3?

A

y = x + 4

B

y = x + 8

C

y = x + 3

D

y = x − 4

f′(x) = 2/√x = 1 geeft √x = 2 en x = 4. f(4) = 8, dus 8 = 1 · 4 + b en b = 4. Afleiders: y = x + 8 neemt f(4) als b; y = x + 3 is de gegeven lijn zelf, geen raaklijn; y = x − 4 trekt x en f(4) verkeerd van elkaar af.

EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · TOEPASSINGEN

Vraagtype 3: extremen bepalen

  • Los f′(x) = 0 op en maak een tekenschema van f′.

  • Van + naar −: top. Van − naar +: dal.

  • De extreme waarde is de y-waarde f(x) in dat punt.

Vaardigheid 2 uit D4: extremen verifiëren en bepalen. Laat bij 'toon aan dat f een top heeft bij x = a' zien dat f′(a) = 0 en dat f′ van teken wisselt.

Wat zijn de extremen van de grafiek van f?

A

Dal (−2, 4) en top (0, 0)

B

Top (−2, 4), geen dal

C

Top (0, 4) en dal (−2, 0)

D

Top (−2, 4) en dal (0, 0)

f′(x) = 3x² + 6x = 3x(x + 2) is nul bij x = −2 en x = 0, en negatief tussen −2 en 0. Dus bij x = −2 een top, f(−2) = −8 + 12 = 4, en bij x = 0 een dal, f(0) = 0. Afleiders: top en dal verwisseld; het dal niet meetellen; x- en y-waarde verwisseld.

Voor x > 0 heeft f(x) = x + 4/x een minimum. Wat is de minimale waarde?

A

2

B

4

C

5

D

0

f(x) = x + 4x⁻¹, dus f′(x) = 1 − 4x⁻² = 1 − 4/x². f′(x) = 0 geeft x² = 4 en x = 2 (x > 0). f(2) = 2 + 2 = 4. Afleiders: 2 is de x-waarde van het minimum; 5 is f(1) of f(4); 0 is f′(2), de waarde van de afgeleide in plaats van de functiewaarde. Image credit: Eigen figuur

EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · TOEPASSINGEN

Vraagtype 4: optimaliseren in een context

  • Stel een formule op met één variabele en let op het domein.

  • Los f′(x) = 0 op, of zoek het maximum of minimum met de grafiek.

  • Beantwoord de vraag: de x-waarde of de optimale waarde?

Vaardigheid 4 en 5 uit D4. Bij het opstellen van de formule gaat het vaak mis, niet bij het differentiëren: laat leerlingen eerst een schets maken en de zijden benoemen.

Tuin tegen een muur, 48 m gaas. x is de breedte (loodrecht op de muur). A = ?

A

A = x · (48 − 2x)

B

A = x · (48 − x)

C

A = x · (24 − x)

D

A = 2x · (48 − 2x)

Twee zijden van x en één zijde evenwijdig aan de muur: die zijde is 48 − 2x lang. A = x · (48 − 2x) = 48x − 2x². Afleiders: 48 − x telt maar één breedte mee; 24 − x halveert de omtrek ten onrechte; 2x · (48 − 2x) telt de breedte dubbel in de oppervlakte.

Dezelfde tuin. Bereken de maximale oppervlakte in m².

A′(x) = 48 − 4x = 0 geeft x = 12, en A(12) = 576 − 288 = 288 m². De tuin is dan 12 m bij 24 m. Het domein is 0 < x < 24. Verwachte fout: 12 (de breedte) opschrijven in plaats van de maximale oppervlakte.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Raaklijn in een punt

2

Raaklijn met gegeven helling

3

Extremen bepalen

4

Optimaliseren in een context

This item has no instructions

EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · TOEPASSINGEN

Tips voor op het examen

  • Controleer een raaklijn door het raakpunt in je lijn in te vullen.

  • Bij f′(x) = a: zoek alle oplossingen en let op voorwaarden als x > 0.

  • Een extreem heeft f′(x) = 0 én een tekenwisseling van f′; de extreme waarde is f(x).

  • Bij optimaliseren: schets, formule in één variabele, domein, dan pas differentiëren.

This item has no instructions