Hfdst 7: De kunstenaar en zijn wereld
De kunstenaar en zijn wereld
Items in this lesson
De kunstenaar en zijn wereld
Microcontext - macrocontext
Geen enkele kunstenaar creëert zijn leven lang op dezelfde wijze kunstuitingen. De stijl en techniek van elke kunstenaar evolueren over de jaren heen. Tijdens zijn levenswandel ondergaat de kunstenaar verschillende invloeden,
zowel maatschappelijke (bv. technologische vernieuwingen)
als persoonlijke (bv. bepaalde ervaringen of ontmoetingen).
Vaak zijn kunstuitingen ook reflecties van innerlijke gemoedstoestanden en kunnen bepaalde levensgebeurtenissen een kunstenaar en zijn oeuvre
beïnvloeden. We kunnen in dat verband spreken van de microcontext.
Käthe Kollwitz
Käthe Kollwitz (1867-1945) was een Duitse beeldende kunstenares die werkte met schilderkunst, grafiek en beeldhouwkunst. Al op jonge leeftijd bleek Käthe Kollwitz aanleg te hebben voor tekenen. Tijdens haar tekenlessen aan de kunstacademie in München vergaarde ze niet alleen materiaalkennis, maar breidde ze ook haar techniek uit. Zo bekwaamde ze zich o.m. in pen- en houtskooltekeningen, aquarelschilderijen, maar ook druk- en etstechnieken. Al gauw maakte ze niet zomaar kunstwerken zonder betekenis of doel. Haar maatschappelijk bewustzijn en sociale betrokkenheid brachten haar ertoe sociaal bewogen thema's voor haar werken te kiezen.
Opdracht 7
Bekijk de kunstwerken en let daarbij ook op de titels. Welke thema's kaartte Kollwitz aan eind 19e, begin 20ste eeuw?
Sociaal realisme
Käthe Kollwitz was een vertegenwoordiger van het sociaal realisme. In die kunststroming uit het midden van de 19e eeuw zetten kunstenaars zich af tegen geïdealiseerde voorstellingen en toonden ze de maatschappelijke werkelijkheid, vaak in al haar rauwheid. De kunstwerken die de landbouwers en arbeiders voorstellen in hun grauwe bestaan zijn tegelijkertijd ook een aanklacht tegen de schrijnende sociale omstandigheden. Naast Käthe Kollwitz is ook Constantin Meunier (1831-1905) een bekende vertegenwoordiger van deze stroming.
Sociaal realisme in de kunst
Zelfportretten
Van in het begin van haar carrière maakte Käthe Kollwitz regelmatig zelfportretten. Dat beschouwde ze enerzijds als een leerproces, maar anderzijds was het voor haar ook een manier om haar rol als kunstenares, vrouw en moeder te bestuderen.
Opdracht 8
Bekijk de zelfportretten aandachtig en omschrijf de evolutie met verschillende inhoudelijke elementen en beeldcomponenten (lijn, vorm, kleur, beweging...)
Zelfportret rechts
De afbeelding rechts is de eerste tekening die Kollwitz maakte na het overlijden van haar zoon Peter. Hij was 17 toen hij sneuvelde in 1914, tijdens een aanval nabij Diksmuide aan het begin van de Eerste Wereldoorlog. Voor Käthe Kollwitz is dat verlies een cesuur in haar leven. In haar dagboek omschreef ze het overlijden van haar zoon als het begin van het verouderingsproces. Haar kunstwerken die volgen, zijn vaak uitingen van pijn, verlies en afschuw van de oorlog.
Het treurende ouderpaar
Kort voor de oorlogsjaren begon Käthe Kollwitz ook te beeldhouwen. Naar haar ontwerp werd Het treurend ouderpaar (1932) gemaakt. Het plan om een herdenkingsmonument te maken voor haar gesneuvelde zoon kwam vrij snel na zijn overlijden, maar het zou nog veel jaren duren voor de beeldengroep afgewerkt was. De beelden staan op de Duitse militaire begraafplaats van Vladslo, vlak bij de plek waar Peter Kollwitz begraven ligt.
opdracht 9&10
Maak deze opdrachten op Google Classroom
Deadline vrijdag 1 mei
Entartete Kunst
Entartete Kunst (ontaarde kunst) is de omschrijving die in nazi-Duitsland (1933-1945) werd gebruikt om kunst aan te duiden die niet voldeed aan de eisen van het regime en bijgevolg verboden werd. Daar vielen niet alleen de werken onder die het regime of de oorlog aanvielen. De nazi’s keerden zich ook tegen de moderne kunst, zoals het expressionisme, futurisme en dadaïsme. Zo werden ook de werken van o.m. Max Ernst (1891-1976), Edvard Munch (1863-1944) en Ernst Ludwig Kirchner (1880-1938) als entartete Kunst beschouwd.
Expressionisme
Het expressionisme is een kunststroming uit de vroege 20e eeuw, waarbij de kunstenaar zijn gevoelens en ervaringen met heftige expressieve kracht vormgeeft. Expressionistische kunstenaars gebruiken vaak vervormingen, felle kleuren en duidelijke lijnen om hun emoties te uiten. Bekende vertegenwoordigers uit die stroming zijn Egon Schiele (1890-1918), Ernst Ludwig Kirchner (1880-1938) en Franz Marc (1880-1916).
Opdracht 11 en 12
Maak deze in je cursus
Käthe Kollwitz – Pièta (Moeder met dode zoon)
Käthe Kollwitz stierf op 77-jarige leeftijd op 22 april 1945,
15 dagen vóór de overgave van Berlijn (8 mei 1945)Na de Duitse eenmaking (1991) werd in Berlijn de Neue Wache in 1993 opnieuw ingericht
Het gebouw werd een gedenkplaats van de Bondsrepubliek Duitsland
→ voor de slachtoffers van oorlog en tirannie
Het kunstwerk
In de ruimte staat een vergrote kopie van:
“Moeder met haar dode zoon” (Pièta)Oorspronkelijk gemaakt door Kollwitz rond 1937–1939
→ als uiting van pijn en verdriet om de dood van haar zoon Peter
Presentatie & betekenis
Het beeld is het enige object in de ruimte
Geplaatst onder de oculus (cirkelvormige opening in het dak)
→ blootgesteld aan weer en wind
→ centraal belicht
Pietà van Käthe Kollwitz
Opdracht levensgebeurtenissen blz 123
Zoek de info online op en maak de opdracht in Google Classroom. Deadline 1 mei
