Donderdag

• New lesson editor
• Mentorles
• Voortgezet speciaal onderwijs
• Leerroute 1

Goedemorgen! 

Fijn dat je er bent.

- Lever je mobiel bij binnenkomst in in de rode bak. 

Website

https://jeugdjournaal.nl/uitzendingen/

1e lesuur: Nederlands

Tekstdoelen herkennen

Open met het idee dat teksten niet zomaar geschreven worden: een schrijver wil altijd iets bij de lezer bereiken.

Leerdoel

Ik kan het verschil uitleggen tussen informeren, amuseren en activeren.

Wat is een tekstdoel?

Een tekstdoel is wat de schrijver met een tekst wil bereiken.

De schrijver wil bijvoorbeeld:

• informatie geven

• de lezer vermaken

• de lezer iets laten doen

Aan de tekst kun je vaak zien welk doel de schrijver heeft.

Gebruik hier de woorden schrijver, lezer en doel steeds consequent. Dat helpt bij A1-leerlingen.

Drie veelvoorkomende tekstdoelen

• Informeren: uitleg of feiten geven

• Amuseren: leuk of grappig zijn

• Activeren: de lezer aanzetten tot actie

Kijken naar taalkeuzes

Om een tekstdoel te herkennen, let je op:

• inhoud: gaat het om feiten, plezier of actie?

• toon: klinkt de tekst serieus, grappig of aansporend?

• woorden: welke woorden gebruikt de schrijver?

• opmaak: staat er bijvoorbeeld een oproep of een uitnodiging?

Leg uit dat taalkeuzes betekenen: de schrijver kiest woorden en zinnen die passen bij zijn doel.

Welk tekstdoel past bij feiten en uitleg?

A

Amuseren

B

Activeren

C

Informeren

D

Overhalen

Controleert het basisverschil tussen de drie doelen. 'Overhalen' is een plausibele afleider bij activeren.

Informeren

Een informatieve tekst geeft vooral feiten en uitleg.

De schrijver wil dat de lezer iets weet of begrijpt. De tekst is meestal duidelijk en rustig van toon.

Kenmerken van informeren

• veel feiten en uitleg

• vaak neutrale toon

• antwoorden op vragen als wat, waar, wanneer

• weinig mening of gevoel

Noem als voorbeelden: nieuwsbericht, uitlegtekst, schoolmededeling of handleiding.

Voorbeeld van informeren

De bibliotheek is op maandag open van 13.00 tot 17.00 uur. Je kunt er boeken lenen en inleveren.

Deze tekst informeert:

• er staan feiten in

• de toon is neutraal

• de schrijver wil iets uitleggen

Welke toon past het best bij informeren?

A

Neutraal

B

Dringend

C

Grappig

D

Spannend

Sluit aan op de slides over informeren: rustige, duidelijke en neutrale toon.

Maak de tekst compleet

Een informatieve tekst geeft vooral feiten en uitleg. De toon is vaak neutraal. Signaalwoorden zoals omdat helpen bij duidelijke informatie.

feiten

uitleg

neutraal

omdat

grappig

oproep

spannend

koop

Alle woorden komen letterlijk of bijna letterlijk uit het blok over informeren.

Amuseren

Een amuserende tekst is bedoeld om de lezer te vermaken.

De schrijver wil dat de lezer geniet, lacht of nieuwsgierig verder leest.

Kenmerken van amuseren

• vaak grappig, spannend of verrassend

• levendige woorden

• meer gevoel en sfeer

• de toon is minder zakelijk

Voorbeelden kunnen zijn: mop, striptekst, kort verhaal of luchtig stukje uit een tijdschrift.

Voorbeeld van amuseren

Sam gleed uit over een bananenschil en landde precies met zijn schoenen in de plantenbak. Iedereen schoot in de lach.

Deze tekst amuseert:

• de situatie is grappig

• de woorden maken een beeld

• de schrijver wil vermaken

Waarom is de bananenschil-tekst amuserend?

A

Er staat een bevel in

B

Er staan tijden in

C

De tekst is grappig

D

De tekst legt uit

Gebaseerd op het voorbeeld op slide 12. Afleiders verwijzen naar kenmerken van activeren en informeren.

Activeren

Een activerende tekst wil dat de lezer iets doet.

De schrijver probeert de lezer aan te zetten tot actie, zoals kopen, komen, meedoen of reageren.

Kenmerken van activeren

• duidelijke oproep

• woorden als kom, koop, meld je aan

• vaak enthousiast of dringend

• de lezer moet iets gaan doen

Noem voorbeelden als advertentie, uitnodiging, oproep, poster of reclame.

Taal bij activeren

In activerende teksten zie je vaak:

• een bevel of oproep

• woorden die aansporen

• een reden om mee te doen

• soms tijdsdruk, zoals alleen vandaag

Leg uit dat een schrijver de lezer wil overtuigen om in actie te komen, ook in heel korte teksten.

Voorbeeld van activeren

Kom zaterdag naar de schoolmarkt! Koop leuke spullen en steun de school.

Deze tekst activeert:

• er staat een oproep in

• de toon spoort aan

• de schrijver wil dat je komt

Welke zin wil de lezer iets laten doen?

A

De winkel opent om negen uur

B

Wat een grappig verhaal was dat

C

Meld je vandaag nog aan

D

Eerst lees je de uitleg

Toetst of leerlingen de oproep herkennen als kenmerk van activeren.

Vul de kernwoorden in

Een activerende tekst heeft vaak een duidelijke oproep. De schrijver wil dat de lezer iets doet. Woorden als kom of meld je aan sporen aan. Soms is er tijdsdruk, zoals alleen vandaag.

oproep

doet

kom

tijdsdruk

gevoel

lacht

waar

rustig

Herhaalt de kern van activeren: oproep, doen, aansporen en tijdsdruk.

Begrippen

tekstdoel - wat de schrijver met een tekst wil bereiken

informeren - feiten of uitleg geven

amuseren - de lezer vermaken

activeren - de lezer aanzetten tot actie

toon - hoe een tekst klinkt of aanvoelt

signaalwoord - woord dat verband of volgorde laat zien

oproep - zin waarin de lezer iets moet of kan doen

Aan de slag!

30

minute

00

second

+30 s

2e lesuur: Engels

I am not - I'm not

He/ she/ it is not - He/ she/ it isn't

We are not - We aren't

You are not - You aren't

They are not - They aren't

30

minute

00

second

+30 s

Pauze

15

minute

00

second

+30 s

3e lesuur: Wiskunde

Aan de slag!

Afmaken samenvattende

leerdoelen

30

minute

00

second

+30 s

4e lesuur: Lichamelijke opvoeding

Aan de slag!

30

minute

00

second

+30 s

Pauze

20

minute

00

second

+30 s

Lezen

20

second

+30 s

5e lesuur: Mens & maatschappij

Aan de slag!

30

minute

00

second

+30 s

6e lesuur:Numo

Aan de slag!

30

minute

00

second

+30 s

Afsluiting