3.1: Oorlog in Europa
&
3.2: Oorlog buiten Europa
3.1: Oorlog in Europa
&
3.2: Oorlog buiten Europa
Wat gaan we doen vandaag?
Introductie Tweede Wereldoorlog
Lesdoelen
Uitleg
3.1: Oorlog in Europa
Zelf aan de slag
Check lesdoelen
Lesdoelen
Aan het einde van de les…
3.1: Oorlog in Europa
..kun je uitleggen hoe Hitler de oorlog veroorzaakte
..hoe Duitsland de macht uitbreidde binnen Europa
..hoe Duitsland verloor in Oost- en West-Europa
3.1: Oorlog in Europa
Het begrip ‘Wereldoorlog’
Betekenis?
we·reld·oor·log (de; m; meervoud: wereldoorlogen) 1oorlog waar een groot deel van de wereld in betrokken is. (vandale.nl)
Een wereldoorlog is een oorlog die niet beperkt is tot een land, regio of werelddeel maar wereldwijd, over een groot deel van de Aarde, wordt uitgevochten. (wikipedia.nl)
Begin en eind?
18 september 1931
1 september 1939
14 mei 1940
8 december 1941
5 mei 1945?
Gebeurtenissen in Duitsland – aanloop WWII
1933: NSDAP aan de macht
Uitbreiding van het leger
1936: Troepen naar het Rijnland
1938: Anschluss (‘aansluiting’) Oostenrijk
1938: Annexatie van Sudetenland na de Conferentie van München
“Appeasementpolitiek”
Welk verdrag werd door Duitsland genegeerd?
Verdrag van München
Verdrag van Versailles
Verdrag van Versailles II
Verdrag van Locarno
Wat was de gevolgen van het verdrag?
Economische bloei in Duitsland
Oprichting van de NAVO
Beperkingen voor het Duitse leger
Duitse annexatie van Oostenrijk
Wat was het doel van de conferentie van München?
Duitsland straffen voor de oorlog
Vrede in Europa behouden
Nieuwe bondgenootschappen vormen
Militaire versterking van Frankrijk
Wat hield de appeasementpolitiek in?
Actief ingrijpen in conflicten
Toegeven aan eisen van agressors
Versterken van het leger
Verenigen van Europese landen
Waarom werd appeasementpolitiek bekritiseerd?
Het versterkte de democratie
Het hielp economische groei
Het leidde tot meer agressie
Het bevorderde internationale samenwerking
Verdrag van München – “Peace of our time”
De Tweede Wereldoorlog
1939: Duitsland valt Polen binnen
Dit is het begin van de Tweede Wereldoorlog
Duitsland gebruikt de blitzkrieg
Een snelle vorm van oorlogvoering
Luchtoorlog tegen Groot-Brittannië -> Battle for Britain
1941: Duitsland valt de Sovjet-Unie binnen
Er ontstaat een tweefrontenoorlog
Etnische zuiveringen
Verhongering
Russische winters -> onvoorbereide Duitsers
De oorlog in Nederland
14 mei 1940
Het bombardement op Rotterdam
Begin Tweede Wereldoorlog in Nederland
Duitse verliezen in Oost- en West-Europa
Groepen:
Geallieerden: Groot-Brittannië, Frankrijk, Sovjet-Unie (1941) en de VS (1941)
As-mogendheden: Duitsland, Italië, Japan
Oost-Europa
1941: Sovjet-Unie raakt betrokken bij de oorlog
West-Europa
1943 - 1945: VS en G-B dringen het Duitse leger terug in Zuid- en West-Europa
6 juni 1944: D-Day in Normandië
8 mei 1945: Duitsland geeft zich over
Sleepvraag
Geallieerden
As-mogendheden
Japan
Groot-Brittannië
Italië
Verenigde Staten
3.2: Oorlog buiten Europa
Lesdoelen
3.2: Oorlog buiten Europa
..kun je uitleggen waarom en hoe Japan gebieden veroverde
..kun je uitleggen hoe Japan de veroverde gebieden behandelde
..kun je uitleggen hoe Japan de oorlog verloor
Japanse veroveringen
Japan was een bondgenoot van Duitsland
Ook Japan wilde meer grondgebied
1931 en 1937 -> Japan valt China binnen
1941 -> Japan schakelt de VS tijdelijk uit
Bombardement op Pearl Harbour, een haven in Hawaii
Japan kon hierdoor bijna heel Zuidoost-Azië veroveren
Ook Nederlands-Indië
Behandeling bezette gebieden
Het leven was zwaar onder Japans bestuur
Behandeling van vrouwen
Dwangarbeid
Jappenkampen
Overwinning van Japan
1943: Japanners worden teruggedrongen door de VS
Japan zet kamikazes in -> zelfmoordpiloten
1945: atoombommen op Hiroshima en Nagasaki
15 augustus 1945: overgave van Japan
Definitief einde Tweede Wereldoorlog
3.3: Bezet Nederland
De Duitse inval in Nederland
14 mei 1940: het bombardement op Rotterdam
15 mei 1940: Bezetting gaat van start
Koningin met haar regering in Londen
Nederlandse leger was niet up-to-date
Geen moderne wapens
Te weinig onderofficieren
Geen goede uniformen
Duits bestuur tijdens de bezetting
Arthur Seyss-Inquart
Door Hitler als rijkscommissaris in Nederland benoemd
Waarom de bezetting van Nederland?
Nederland hoorde bij de Germanen
‘Broedervolk’
Het Arische ras
Verdere Duitse invloed in Nederland:
Duitse polizei
Duitse verdediging tegen Engeland
Duitse ambtenaren
Nazificatie
Seyss-Inquart zette de nazificatie in:
Het hele volk ‘hersenspoelen’ met nationaal-socialistisch gedachtegoed
Censuur in het nieuws
Gelijkschakeling van organisaties
Dit wordt geleidelijk heftiger….
1940: Alle joden in dienst van de overheid worden geregistreerd
Om vervolgens ontslagen te worden…
Joodse bedrijven worden in beslag genomen
Joden mogen niet meer hun geloof openlijk uitoefenen
Nederlandse politiek?
Eerste en Tweede Kamer: ‘gestopt tot nader order’
Communistische partij: verboten
Revolutionaire Socialistische Partij: verboten
NSB: Nationaal Socialistische Beweging
Onder leiding van Anton Mussert
Weinig mensen wilden lid worden
Nederlandse Unie
Veel vertrouwen in de politiek was er niet meer
Deze unie wilde met de Duitsers samenwerken, maar dan wel op de ‘Nederlandse’ manier
Toenemende dwang, groeiende anti-Duitse stemming
Het codewoord: dwang
Dwang om in Duitsland te werken: het was nu niet meer vrijwillig. Je werd opgehaald om in Duitsland te gaan werken
Dwang voor het leveren van productiemiddelen: de Nederlandse economie moest middelen leveren -> schaarste
De houding van Nederlanders
Groot gedeelte: aanpassing aan de situatie
Klein deel: collaboratie
Klein deel: verzet
Collaboratie:
Pro-Duits
Foute Nederlanders
Verzet:
Het helpen van onderduikers (joden, of mannen die waren opgeroepen voor de arbeidsinzet)
De bevrijding
Totale ontregeling?
Bevrijding West-Europa:
D-Day: 6 juni 1944
Officiele naam: Operatie Overlord
Geallieerden wilden het westen van Europa bevrijden
Einde Operatie Overlord: de bevrijding van Parijs
Is Nederland bevrijd of niet?
Nee: het zuiden is nog bezet, het noorden niet meer
Het gewelddadige verzet blijft doorgaan, zowel van Nederlandse als Duitse kant
Hongerwinter
De winter van ’44-’45
Er was níks meer
Nee, echt niks: geen eten, geen brandstof
Geen gas, elektriciteit, licht, vuur, warmte, voedsel
Dit ging ver: witte verf op bomen, houtblokjes tussen de tramrails?
Hongertochten: te voet of te fiets naar het noorden van het land voor eten
Hier werd soms misbruik van gemaakt
Voor die tijd een ‘normale’ winter -> klimaat
De winter kwam zo hard aan omdat er geen voorzieningen waren
Zelf aan de slag
Lesdoelen
Aan het einde van de les…
3.3: Bezet Nederland
..kun je uitleggen hoe de bezetting in Nederland begon
De Duitsers vielen Nederland binnen. Seyss-Inquart werd rijkscommissaris van Nederland. Eerst waren de Duitsers nog best oké, de regering van Wilhelmina en Nederlandse regering vluchtten naar Londen.
..hoe de bezetting in Nederland verliep
De joodse Nederlanders werden per trein afgevoerd naar kampen. Jonge mannen werden naar Duitsland ontvoerd om in de fabrieken tewerkgesteld te worden. Ook waren er stakingen in Nederland. De NSB had de leiding in Nederland. Als je deel daarvan was dan werd je beschouwd als een landverrader.
..hoe de Nederlanders zich opstelden tegenover de Duitsers
..hoe Nederland werd bevrijd
3.4: De Holocaust
Lesdoelen
3.4: De Holocaust
..welk antisemitisme er was in Duitsland
..hoe Joodse Duitsers werden vervolgd
..hoe Joodse Nederlanders werden vervolgd
..hoe Joden in Europa werden vermoord
Antisemitisme
“De Eeuwige Jood”
Antisemitisme kent een lange geschiedenis
Romeinse tijd
De Pest, 1347
De Verlichting
Joden leefden afgezonderd met eigen regels, mensen begrepen dit vaak niet
Meer Jodenvervolging
25 februari 1941: de Februaristaking -> staking door arbeiders tegen de anti-Joodse maatregelen
Mei 1942: het dragen van een Davidsster wordt verplicht
Juli 1942: Joden worden via Westerbork afgevoerd naar Auschwitz
Daarnaast:
NSB wordt de enige toegestane politieke partij in Nederland
Nederlandse Unie wordt verboden
1935: Rassenwetten van Neurenberg
Wet ter bescherming van het Duitse bloed en eer:
Verbiedt hert huwelijk en seksuele relaties tussen Joden en niet-Joden
Buitenechtelijke relaties tussen Joden en niet-Joden worden verboden
Staatsburgerschapswet:
Bepaalt wie wel een Duitse burger is en wie niet
Joden werden niet meer gezien als Duitse burgers
Joden mochten dus ook niet meer voor de overheid werken. Ze verloren massaal hun banen
Rassenwetten
Zelf aan de slag
Check lesdoelen
Aan het einde van de les…
3.2: Bezet Nederland
..kun je uitleggen hoe de bezetting in Nederland begon
..hoe de bezetting in Nederland verliep
..hoe de Nederlanders zich opstelden tegenover de Duitsers
..hoe Nederland werd bevrijd
3.3: De Holocaust
..welk antisemitisme er was in Duitsland
..hoe Joodse Duitsers werden vervolgd
..hoe Joodse Nederlanders werden vervolgd
..hoe Joden in Europa werden vermoord
3.5: Lessen van de oorlog
Planning
Lesdoelen
Uitleg
Lessen van de oorlog
Zelf aan de slag
Check lesdoelen
Lesdoelen
Aan het einde van de les…
..kun je uitleggen hoe de Verenigde Naties ontstonden en te werk gaan
..kun je uitleggen hoe Duitse en Japanse leiders werden berecht
..kun je uitleggen hoe de Nederlanders de Tweede Wereldoorlog herdenken
Lessen van de oorlog
Een nieuwe volkenorganisatie
1945: na de Tweede Wereldoorlog worden de Verenigde Naties (VN) opgericht,
Via samenwerking de veiligheid en vrede behouden
De VN Veiligheidsraad:
Neemt bindende besluiten
Vijftien lidstaten, tien wisselen er
Permanente leden: VS, Rusland, China, Groot-Brittannië, Frankrijk
Hebben veto-recht: recht om besluiten tegen te houden
Oorlogsmisdaden berechten
1943: Geallieerden wilden nazi-leiders berechten voor oorlogsmisdaden
Dit was iets nieuws
Processen van Neurenberg
11 nazi’s kregen de doodstraf
Arthur Seyss-Inquart ook
In Nederland:
Anton Mussert werd berecht
Japan:
Tussen 1946 en 1948; oorlogstribunaal in Tokio
Herdenken en vieren van de oorlog
Op veel plekken in Europa: 8 mei als einde van de oorlog
Capitulatie van Duitsland
Buiten Europa: 15 augustus
Japanse capitulatie
Nederland:
4 mei: Nationale Dodenherdenking op de Dam in Amsterdam
5 mei: Bevrijdingsdag door heel Nederland
15 augustus: in Den Haag, Nationale Indië-Herdenking
Zelf aan de slag
Check lesdoelen
Aan het einde van de les…
..kun je uitleggen hoe de Verenigde Naties ontstonden en te werk gaan
..kun je uitleggen hoe Duitse en Japanse leiders werden berecht
..kun je uitleggen hoe de Nederlanders de Tweede Wereldoorlog herdenken