Weimar en nazi-Duitsland (Geschiedenis havo), les 1: Uitleg

DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945

Weimar en nazi-Duitsland

Examenstof geschiedenis havo

1 / 22
next
Slide 1: Slide
New lesson editorGeschiedenisMiddelbare schoolhavoLeerjaar 4,5

This lesson contains 22 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 45 min
Report this lesson

Introduction

Uitleg over de Republiek van Weimar, de opkomst van Hitler, het nazi-regime en de Tweede Wereldoorlog (1918-1945).

Items in this lesson

DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945

Weimar en nazi-Duitsland

Examenstof geschiedenis havo

Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: Historische context Duitsland in Europa 1918-1991, leidende vraag 1; KA 37-42. Image credit: Bundesarchiv / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de

DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945

Wat ga je kunnen?

Ik kan uitleggen hoe de Republiek van Weimar eindigde in nazi-Duitsland en welke gevolgen dat voor Duitsland en Europa had.

This item has no instructions

Welke woorden en beelden horen bij Duitsland tussen 1918 en 1945?

Verwacht: Hitler, Eerste Wereldoorlog, crisis, nazi's, oorlog, jodenvervolging. Gebruik de woorden als ophaak: eerst de wankele republiek, dan de machtsovername, dan het regime en de oorlog.

DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945

Een republiek met een slechte start

  • In de laatste dagen van de Eerste Wereldoorlog werd in Duitsland de republiek uitgeroepen

  • De sociaaldemocratische regering tekende de wapenstilstand en bouwde een parlementaire democratie op

  • Conservatieve elite en extremisten van links en rechts werkten de Republiek van Weimar tegen

KA 37-40. Veelgemaakte fout: denken dat Hitler direct na de oorlog aan de macht kwam. De democratie bestond vanaf 1918 en was vanaf het begin wankel. De regering was sociaaldemocratisch en tekende zelf de wapenstilstand.

De ondertekening van het Verdrag van Versailles, schilderij van William Orpen, 1919

DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945

Dolkstootlegende en Versailles

  • Het Verdrag van Versailles (1919) werd door veel Duitsers gezien als een opgelegd verdrag

  • De dolkstootlegende gaf de leiders van de republiek de schuld van de nederlaag

  • Veel Duitsers hadden daardoor weinig vertrouwen in de leiders van Weimar

De dolkstootlegende is een mythe: de republikeinse leiders hadden de oorlog niet verloren, maar tekenden de wapenstilstand. Extreemrechts gebruikte het verhaal. Orpen schilderde de ondertekening op 28 juni 1919. Image credit: William Orpen / Wikimedia Commons, publiek domein

Een man plakt behang met waardeloze bankbiljetten, Duitsland, 1923

DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945

Economie onder druk

  • Duitsland moest hoge herstelbetalingen doen en verloor grondstofrijke gebieden

  • De economie leed zwaar: de waarde van het geld stortte in en spaargeld verdween

  • Het Dawesplan en verzoening met Frankrijk brachten herstel

KA 39. De foto van het behang van bankbiljetten (1923) laat zien dat geld bijna niets meer waard was. Het Dawesplan regelde de herstelbetalingen en bracht Amerikaanse leningen. Veelgemaakte fout: denken dat Duitsland nooit herstelde: in de jaren twintig kwam er juist herstel. Image credit: Georg Pahl, Bundesarchiv / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de

Wat is de dolkstootlegende?

A

Het idee dat Frankrijk de oorlog begon

B

Het idee dat Hitler door generaals werd verraden

C

Het idee dat politici het leger in de rug hadden gestoken

D

Het idee dat het leger in 1918 won

De legende zocht een zondebok voor de nederlaag en trof de republikeinse politici. Verwachte fout: het idee dat Hitler werd verraden, maar dat gaat over een andere tijd.

Vul in

Door de hoge herstelbetalingen had Duitsland het zwaar; het Dawesplan bracht daarna herstel.

herstelbetalingen
Dawesplan
Marshallplan
wapenstilstand

Herstelbetalingen en Dawesplan. Verwachte fout: Marshallplan, dat is van na 1945.

Rijkspartijdag van de NSDAP in Neurenberg met de Lichtdom, jaren 1930

DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945

Beurskrach en opkomst van de NSDAP

  • De beurskrach van 1929 trok Duitsland in een diepe economische crisis

  • Van de politieke instabiliteit profiteerde de NSDAP onder Adolf Hitler

  • Grootscheepse propaganda en paramilitair vertoon maakten er een massaorganisatie van

KA 37 en 39. Massaorganisatie en moderne propaganda- en communicatiemiddelen. De NSDAP was ultrarechts en antisemitisch. De verzoeningspolitiek met Frankrijk (Locarno, 1925) hoort bij de herstelperiode voor de crisis. Image credit: Bundesarchiv / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de

Hitler schudt Hindenburg de hand tijdens de Dag van Potsdam, 21 maart 1933

DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945

1933: Hitler wordt rijkskanselier

  • Hitler beloofde welvaart, nationale eenheid en het ongedaan maken van Versailles

  • Nadat de NSDAP de grootste partij was geworden, werd hij in 1933 benoemd tot rijkskanselier

  • De Dag van Potsdam toonde het regime als bondgenoot van de oude elite

Hitler werd benoemd, niet rechtstreeks gekozen tot kanselier. De NSDAP was wel de grootste partij. De handdruk met president Hindenburg was propaganda om conservatieven gerust te stellen. Image credit: Onbekende fotograaf / Wikimedia Commons, publiek domein

De brandende Rijksdag in Berlijn, 27 februari 1933

DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945

Het einde van de Republiek van Weimar

  • De Rijksdagbrand gaf de nazi's een aanleiding om hard op te treden

  • Met de machtigingswet zette het parlement zichzelf buitenspel

  • Zo kwam de Republiek van Weimar ten einde

KA 38. Het parlement stemde zelf in met de machtigingswet, onder druk van terreur. Veelgemaakte fout: denken dat Hitler de democratie met een staatsgreep afschafte; het ging via wetten en geweld samen. Image credit: Bundesarchiv / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de

Wat maakte de NSDAP volgens de syllabus tot een massaorganisatie?

A

Het winnen van de Eerste Wereldoorlog

B

Grootscheepse propaganda en paramilitair vertoon

C

Directe steun van de Verenigde Staten

D

Het afschaffen van het parlement in 1919

Propaganda en paramilitair vertoon. Verwachte fout: steun van de Verenigde Staten, terwijl de beurskrach juist de crisis veroorzaakte.

Hoe kwam de Republiek van Weimar formeel ten einde?

Goed: het parlement nam de machtigingswet aan en zette zichzelf buitenspel, na de Rijksdagbrand. Verwachte fout: 'Hitler schafte het parlement af met een coup'.

SA-mannen bij een boycot van een joodse winkel, Berlijn, 1 april 1933

DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945

Totalitair regime en Volksgemeinschaft

  • Met terreur en propaganda nazificeerden de nazi's de samenleving: een totalitair regime

  • Eerst waren politieke tegenstanders slachtoffer, daarna wie niet tot de Volksgemeinschaft hoorde

  • Het regime leek de economie snel te herstellen en kreeg lang steun

KA 38 en 41. Racisme en discriminatie die leidden tot genocide, in het bijzonder op de joden. De boycot van 1 april 1933 is een vroeg voorbeeld van uitsluiting. Veelgemaakte fout: denken dat alleen joden slachtoffer waren; eerst waren ook politieke tegenstanders aan de beurt. Image credit: Georg Pahl, Bundesarchiv / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de

De staatsleiders bij de Conferentie van München, 1938

DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945

München, appeasement en oorlog

  • De eis tot aansluiting van Duitstalige gebieden leidde tot de Conferentie van München (1938)

  • Groot-Brittannië probeerde met appeasement oorlog te voorkomen

  • Na de inval in Polen in 1939 verklaarden Groot-Brittannië en Frankrijk de oorlog

KA 40. Appeasement betekent sussen: toegeven om oorlog te voorkomen. Britse leiders wilden na de Eerste Wereldoorlog geen nieuwe oorlog. Veelgemaakte fout: denken dat de oorlog in 1938 begon. Image credit: Bundesarchiv / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de

Het verwoeste centrum van Rotterdam na het bombardement van mei 1940

DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945

Bezetting en vernietiging

  • Duitsland veroverde snel grote delen van Europa, waaronder Nederland

  • De rechtsstaat werd buiten werking gesteld en de arbeidsdienst ingevoerd

  • Joden werden systematisch uitgesloten en getransporteerd naar vernietigingskampen

KA 41 en 42. Het bombardement van Rotterdam (mei 1940) ging vooraf aan de Nederlandse capitulatie. Joden werden eerst uitgesloten van het openbare leven en daarna getransporteerd. Image credit: Bundesarchiv / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de

Zet op volgorde, van vroeg naar laat

1

Inval in Polen

2

Conferentie van München

3

Rijksdagbrand en machtigingswet

4

Hitler wordt rijkskanselier

Januari 1933, februari en maart 1933, 1938, 1939. Eerst werd Hitler kanselier, daarna volgden de Rijksdagbrand en de machtigingswet.

Wat betekent appeasement?

A

Een bondgenootschap tegen Duitsland sluiten

B

Het leger snel uitbreiden

C

Duitsland militair bezetten

D

Toegeven aan eisen om oorlog te voorkomen

Appeasement is sussen. Verwachte fout: een bondgenootschap sluiten, dat was juist niet de aanpak van Groot-Brittannië.

Welk deel vond je het lastigst?

1

De wankele republiek

2

De machtsovername van 1933

3

Het totalitaire regime

4

Oorlog en bezetting

Herhaal het onderdeel met de meeste stemmen.

Leg in één zin uit waarom Hitler in 1933 kanselier kon worden.

Goed: crisis na de beurskrach, instabiele politiek, de NSDAP als grootste partij en een massaorganisatie door propaganda. Verwachte fout: alleen 'door geweld'.

DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945

Begrippen (1/2)

  • dolkstootlegende: Mythe dat de leiders van de republiek de nederlaag veroorzaakten

  • Verdrag van Versailles: Vredesverdrag van 1919 dat Duitsland werd opgelegd

  • herstelbetalingen: Geld dat Duitsland na de oorlog moest betalen

  • Dawesplan: Regeling die de herstelbetalingen verlichtte en herstel bracht

  • beurskrach: Instorting van de beurs in 1929 die een wereldwijde crisis veroorzaakte

This item has no instructions

DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945

Begrippen (2/2)

  • massaorganisatie: Beweging met een groot aantal aanhangers, hier de NSDAP

  • machtigingswet: Wet waarmee het parlement zijn macht overdroeg aan de regering van Hitler

  • totalitair regime: Regime dat alle delen van het leven wil beheersen

  • Volksgemeinschaft: Nazi-idee van een raciaal zuivere volksgemeenschap

  • appeasement: Toegeven aan een agressor om oorlog te voorkomen

This item has no instructions