§4.5 De Feniciërs
Hoofdstuk 4 · Het Romeinse rijk
§ 4 . 5
De Feniciërs
Zeevaarders en handelaars die een netwerk rond de Middellandse Zee bouwden en een schrift bedachten.
Gemaakt bij Feniks 1 havo/vwo, 3e editie
Introduction
Items in this lesson
Hoofdstuk 4 · Het Romeinse rijk
§ 4 . 5
De Feniciërs
Zeevaarders en handelaars die een netwerk rond de Middellandse Zee bouwden en een schrift bedachten.
Gemaakt bij Feniks 1 havo/vwo, 3e editie
Welkom bij de Feniciërs: een volk dat niet bekendstaat om veroveringen, maar om handel. Het schilderij toont de ruïnes van Tyrus, een van hun belangrijkste steden. ± 1 min. Image credit: David Roberts, publiek domein, via Wikimedia Commons
§ 4 . 5
De Feniciërs
Dit leer je
Je kunt uitleggen hoe de Feniciërs met handelsposten en koloniën een handelsnetwerk opbouwden.
Je kunt uitleggen waarom het Fenicische alfabet zo belangrijk werd.
Je kunt uitleggen waarom je voorzichtig moet zijn met wat andere volken over de Feniciërs schreven.
Hier zijn we: tijdvak 2, de Tijd van Grieken en Romeinen (3000 v.C. – 500 n.C.)
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
2
Lees de drie doelen voor. Wijs op de balk: de Feniciërs horen bij tijdvak 2, net als de Grieken en Romeinen. ± 1 min.
§ 4 . 5
De Feniciërs
A C T I V E R E N
Wat weet je al over de Feniciërs of over handel in de oudheid?
Verzamel woorden. Veel leerlingen weten nog niets; dan is varen, handel en Carthago genoeg. Kom aan het eind van de les terug op het web. ± 2 min.
§ 4 . 5
De Feniciërs
T E R U G B L I K
Uit: §3.1 De wereld van de Grieken
De Grieken stichtten koloniën. Wat is een kolonie?
Een nederzetting buiten het eigen gebied
Een stad die door een tiran wordt bestuurd
Een plek waar een volksvergadering bijeenkomt
Een haven waar alleen schepen aanleggen
Goed is A. Dezelfde term komt in deze les terug bij de Feniciërs. Fout: B is een tiran, C is een Atheens bestuursorgaan, D is gewoon een haven. ± 1 min.
§ 4 . 5
De Feniciërs
Handelaren op zee
De Feniciërs waren een volk van zeevaarders dat langs de kusten van de Middellandse Zee reisde en handelde. Hanno voer langs de westkust van Afrika.
Onderweg stichtten ze handelsposten: plaatsen om te stoppen, goederen op te slaan en handel te drijven.
Tyrus · schilderij van David Roberts
De Feniciërs woonden in stadstaten aan de kust van het huidige Libanon, zoals Tyrus. Hanno was een Fenicische ontdekkingsreiziger die langs de westkust van Afrika voer, hooguit tot ongeveer Kameroen. Dus niet naar het zuiden van Afrika. Een handelspost is dus een soort pleisterplaats met opslag. ± 3 min. Image credit: David Roberts, publiek domein, via Wikimedia Commons
§ 4 . 5
De Feniciërs
Koloniën en purper
Ze stichtten ook koloniën, bijvoorbeeld bij de huidige steden Tanger en Rabat.
Hun beroemdste product was purper: een kleurstof uit een kleine zeeslak. Purper was zeldzaam en duurder dan goud, en werd gebruikt voor rijke kleding en kunst.
Purperslak · schelp van Bolinus brandaris
Kolonie is bekend uit §3.1: een nederzetting buiten het eigen gebied. Purper: uit de slak haalden handelaren een kleurstof. Zeldzaam en dus duur, daarom een luxeproduct voor rijken. ± 2 min. Image credit: James St. John, CC BY 2.0, via Wikimedia Commons
§ 4 . 5
De Feniciërs
Van Perzische verovering tot supermacht
Rond 539 v.Chr. kwamen de Fenicische stadstaten onder Perzische heerschappij.
1
Perzen veroveren
De Fenicische stadstaten komen onder Perzisch gezag.
2
Koloniën zelfstandig
De Fenicische koloniën gaan op eigen kracht verder.
3
Carthago groeit
Carthago neemt koloniën over en sticht er nieuwe: een supermacht.
Tot de Romeinen Carthago verwoestten, bleef het een grote macht rond de Middellandse Zee.
Let op het jaartal: soms wordt 500 v.Chr. genoemd, maar de Fenicische steden kwamen rond 539 v.Chr. onder Perzisch gezag. Carthago kennen ze uit §4.1. Het Perzische Rijk kennen ze uit §3.4. ± 2 min.
§ 4 . 5
De Feniciërs
O N T H O U D
Met handelsposten en koloniën bouwden de Feniciërs een handelsnetwerk rond de Middellandse Zee.
Laat de klas de zin hardop herhalen. ± 1 min.
§ 4 . 5
De Feniciërs
V R A A G 1
Waardoor konden de Feniciërs hun handel over grote afstanden goed organiseren?
Ze verboden andere volken te varen op de Middellandse Zee
Ze stichtten handelsposten en koloniën langs hun routes
Ze bleven in één stad en lieten anderen komen
Ze stopten met zeehandel toen Carthago zelfstandig werd
Goed is B: vaste plekken om te stoppen, op te slaan en te handelen. De andere antwoorden kloppen niet: de Feniciërs reisden juist ver en Carthago werd een supermacht. ± 1 min.
§ 4 . 5
De Feniciërs
V R A A G 2
Wat gebeurde er met de Fenicische koloniën na de Perzische verovering van de stadstaten?
Ze verdwenen meteen
Ze werden Perzische steden
Ze gingen zelfstandig verder
Ze werden door Griekenland bestuurd
Goed is C. Carthago is het voorbeeld: het nam koloniën over, stichtte nieuwe en werd een supermacht. ± 1 min.
§ 4 . 5
De Feniciërs
V R A A G 3
Waarom was purper zo belangrijk voor de Fenicische handel?
Model: purper was een zeldzame kleurstof uit een kleine zeeslak, duurder dan goud en gebruikt voor rijke kleding en kunst. Daarom verdienden de Feniciërs er veel aan. ± 2 min.
§ 4 . 5
De Feniciërs
Twee soorten schrift
Beeldschrift
Tekens stellen vooral beelden of woorden voor.
Er zijn veel tekens, dus het is moeilijk te leren. Hiërogliefen kende je al.
Alfabet (klankschrift)
Het Fenicische schrift had maar 22 tekens.
Elk teken stond voor één klank. Daardoor was het makkelijk te leren en te gebruiken.
Hiërogliefen kennen ze uit §2.3. Een alfabet is een schrift met tekens voor klanken: een klankschrift. Met 22 tekens kun je alle woorden schrijven. ± 2 min.
§ 4 . 5
De Feniciërs
Een schrift voor iedereen
Andere volken namen het Fenicische schrift over en pasten het aan. Zo werd het het belangrijkste voorbeeld van Fenicische invloed.
Ook een koning van de Numidiërs nam Fenicische cultuur over. In Carthago woonden maar weinig Feniciërs; er woonden ook andere volken.
Fenicisch schrift · de tekens
Numidiërs waren een volk in Noord-Afrika; een Numidische koning nam veel Fenicische cultuur over. Cultuur is bekend uit §2.1. Veel moderne alfabetten stammen af van dit schrift. ± 2 min. Image credit: MoBekZ, CC0, via Wikimedia Commons
§ 4 . 5
De Feniciërs
O N T H O U D
Het Fenicische alfabet had maar 22 klanktekens en was daardoor makkelijk over te nemen.
± 1 min.
§ 4 . 5
De Feniciërs
V R A A G 4
Wat was vernieuwend aan het Fenicische schrift?
Het bestond uit duizenden tekens voor priesters
Elk teken beeldde een hele gebeurtenis uit
Het had 22 tekens, elk voor één klank
Het werd alleen gebruikt voor tempels
Goed is C. Duizenden tekens past bij beeldschrift, niet bij een alfabet. Het schrift werd vooral voor handel gebruikt. ± 1 min.
Beeldschrift of alfabet?
§ 4 . 5
De Feniciërs
V R A A G 5
Beeldschrift
Alfabet
Elk teken een klank
Hiërogliefen
Maar 22 tekens
Tekens zijn beelden
Makkelijk te leren
Alfabet: elk teken een klank, 22 tekens, makkelijk te leren. Beeldschrift: hiërogliefen en tekens die beelden zijn. ± 2 min.
§ 4 . 5
De Feniciërs
Wie vertelt over de Feniciërs?
De Feniciërs schreven weinig over zichzelf, en wat ze schreven ging vooral over handel.
Veel kennis komt daarom van andere volken. Hun teksten waren vaak negatief: ze schreven bijvoorbeeld dat Feniciërs pas verkochten aan wie het meeste wilde betalen.
Bedenk dus: wie schreef dit, en met welk beeld van dit volk?
Verwijs naar mening en bruikbaarheid van bronnen uit §3.2 en §4.3: een schrijver kan een oordeel hebben. Vraag: wat zou een Fenicische koopman zelf zeggen? ± 2 min.
§ 4 . 5
De Feniciërs
V R A A G 6
Een buitenlandse schrijver noemt Feniciërs sluwe oplichters. Wat vraag je je af?
Model: wie schreef dit, en was hij een vijand of concurrent? De Feniciërs schreven weinig over zichzelf, dus we hebben alleen het beeld van buitenstaanders. Zo'n tekst kan gekleurd zijn; je gebruikt hem voorzichtig. ± 2 min.
§ 4 . 5
De Feniciërs
V R A A G 7
Een volk uit Noord-Afrika leert schrijven met het Fenicische schrift. Waarom lukt dat snel?
Het schrift heeft duizenden tekens
Het schrift is geheim en alleen voor handelaren
Het schrift is een beeldschrift
Het schrift heeft weinig tekens, elk voor een klank
Goed is D: 22 klanktekens zijn makkelijk te leren. De andere antwoorden horen bij beeldschrift of kloppen niet. ± 1 min.
§ 4 . 5
De Feniciërs
V R A A G 8
Leg uit waardoor de Feniciërs lange tijd belangrijke handelaren waren.
Model: ze reisden over grote afstanden, stichtten handelsposten en koloniën langs hun routes en handelden in kostbare producten zoals purper. Na de Perzische verovering gingen koloniën zoals Carthago zelfstandig verder; Carthago werd een supermacht. ± 3 min.
§ 4 . 5
De Feniciërs
Begrippen
Feniciërs
Zeevarende handelaren aan de Middellandse Zee.
Hanno
Fenicische ontdekkingsreiziger langs de westkust van Afrika.
handelspost
Plaats om te stoppen, goederen op te slaan en te handelen.
purper
Dure kleurstof uit een kleine zeeslak.
Numidiërs
Volk in Noord-Afrika; hun koning nam Fenicische cultuur over.
beeldschrift
Schrift met tekens voor beelden of woorden.
alfabet (klankschrift)
Schrift waarin elk teken één klank is.
Loop de begrippen langs. Kom terug op het woordweb van het begin. ± 2 min.
