Examentraining 2 Duitsland 1918-1991 havo 5

Examentraining 2 Duitsland 1918-1991 havo 5


1 / 27
next
Slide 1: Slide
New lesson editorGeschiedenisMiddelbare schoolhavoLeerjaar 5

This lesson contains 27 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 150 min
Report this lesson

Items in this lesson

Examentraining 2 Duitsland 1918-1991 havo 5


Examentraining-opzet

Vandaag werk je aan examenvaardigheden voor de historische contexten.
Je kiest één van de drie manieren van werken:

1. Oefentoets maken (op papier)

  • Je werkt in stilte, alsof het een echt examen is.

  • Na afloop kijk je de antwoorden na (staan op ItsLearning)

  • Doel: oefenen met tijdsdruk, brongebruik en vraagopbouw.

2. Interactieve uitleg volgen (via LessonUp of op papier)

  • Je volgt de uitleg per onderdeel: kernuitleg → bron → opdracht → antwoordmodel.

  • Je doet actief mee: antwoorden formuleren, meeschrijven, vragen stellen.

  • Doel: leren hoe je CE‑vragen goed opbouwt.

3. Werken met de examenbundel havo

  • Je kiest zelf examenopdrachten uit de bundel.

  • Je maakt de vragen zelfstandig en controleert je antwoorden.

  • Doel: zwakke plekken ontdekken en gericht verbeteren.

Algemene verwachting

  • Je werkt de hele les serieus en geconcentreerd.

  • Telefoons zijn opgeborgen.

  • Laptop alleen gebruiken voor LessonUp.

  • Je bewaart je antwoorden of aantekeningen voor verdere oefening.

Leerdoelen

Tijdvak 9 & Historische context Duitsland 1918–1945

Aan het einde van dit blok kan de leerling:

• beschrijven waarom de Weimarrepubliek wankel was;

• uitleggen hoe de crisis van het wereldkapitalisme en politieke spanningen leidden tot de opkomst van het nationaalsocialisme;

• kenmerken noemen van de nazi dictatuur (propaganda, massaorganisatie, totalitaire ideologie);

• uitleggen hoe racisme en antisemitisme leidden tot genocide op de joden;

• beschrijven hoe Duitsland de Tweede Wereldoorlog begon en wat de gevolgen waren voor Europa en Nederland;

• bronnen analyseren over deze periode (standplaatsgebondenheid, betrouwbaarheid, koppeling met kenmerkende aspecten).


Duitsland 1918: nederlaag & nieuwe republiek

Na de nederlaag in 1918:

• in de laatste oorlogsdagen wordt de republiek uitgeroepen;

• sociaaldemocratische regering tekent wapenstilstand en bouwt parlementaire democratie op;

• tegenwerking door conservatieve elites en extremisten van links en rechts;

• veel Duitsers geloven de dolkstootlegende: politici zouden het leger “in de rug hebben gestoken”;

• onvrede over het Verdrag van Versailles: herstelbetalingen, verlies van grondstofrijke gebieden, hyperinflatie na bezetting Ruhrgebied door Frankrijk in 1923 leidt tot nog meer onvrede;

• economie herstelt even dankzij internationale leningen (Dawesplan), maar is kwetsbaar.


Vraag 1: oorzaken instabiliteit Weimar

(3 punten, ± 6 min)

Vraag

Noem drie factoren die de Weimarrepubliek tussen 1918 en 1933 politiek en/of economisch instabiel maakten en licht elke factor kort toe.

Crisis 1929 en opkomst NSDAP


• Beurskrach 1929 → wereldwijde crisis, Duitsland wordt zwaar getroffen, Dawesplan ingetrokken.

• massale werkloosheid en armoede;

• politieke onrust en groei van extremistische partijen;

• NSDAP profiteert:

o grootschalige propaganda, massabijeenkomsten;

o belofte van werk, herstel van nationale eer en opheffing van Versailles;

• 1933: NSDAP grootste partij, Adolf Hitler wordt rijkskanselier;

• Machtigingswet na Rijksdagbrand → parlement schakelt zichzelf uit → begin nazi dictatuur.


De Weimarregering drukte geld bij → prijzen stegen extreem → spaargeld waardeloos: economische crisis → politieke versplintering.

Vraag 2: crisis en Hitler

(3 punten, ± 6 min)

Vraag

Leg uit hoe de economische crisis van 1929 bijdroeg aan de opkomst van de NSDAP.


Nazidictatuur, propaganda en racisme

Kenmerken van de nazidictatuur:

• éénpartijstaat, uitschakeling van politieke tegenstanders;

• gebruik van moderne propaganda en communicatiemiddelen en massaorganisaties;

• streven naar een Volksgemeinschaft: samenleving zonder “ongewenste” groepen;

• racistische ideologie, vooral antisemitisme: stap voor stap uitsluiting en vervolging van joden;

• snelle daling van werkloosheid → veel Duitsers ervaren herstelde orde, waardoor steun blijft.


Vraag 3: bronvraag nazi propagandaposter

(4 punten, ± 8 min)

Bron 1 – Beschrijving propagandaposter (naar voorbeeld historische posters)

Je ziet Adolf Hitler op de voorgrond, groter dan de mensen om hem heen. Achter hem een massa juichende Duitsers met vlaggen met hakenkruisen. De achtergrond toont lichte stralen die vanuit hem lijken te komen.

Vraag 1. Beschrijf in eigen woorden de boodschap van deze poster. 2. Leg uit hoe deze poster past bij het kenmerkende aspect over moderne propaganda en massaorganisatie. 3. Leg uit hoe dit soort posters kon bijdragen aan de steun voor het nazi regime.


Naar oorlog en bezetting Nederland

• Nazi Duitsland eist aansluiting van Duitstalige gebieden, gebruikt dreiging en onderhandelingen;

• Conferentie van München (1938): GB en FR proberen oorlog te voorkomen (appeasement);

• 1939: inval in Polen → begin Tweede Wereldoorlog;

• Duitsland verovert snel grote delen van Europa, waaronder Nederland;

• in bezette gebieden: rechtsstaat buiten werking, invoering van maatregelen zoals arbeidsdienst;

• joden worden stapsgewijs uitgesloten en gedeporteerd naar vernietigingskampen.


Vraag 4: appeasement en bezetting

(4 punten, ± 8 min)

Vraag

1. Leg uit wat appeasement is en welk doel Groot-Brittannië ermee nastreefde.

2. Leg uit waarom appeasement de Tweede Wereldoorlog niet kon voorkomen.

3. Noem twee gevolgen van de Duitse bezetting voor Nederland.

Racisme, Holocaust


• racisme en antisemitisme staan centraal in de nazi ideologie;

• joden worden stap voor stap gediscrimineerd, geïsoleerd en uiteindelijk systematisch vermoord (Holocaust) → genocide;

• in bezet Nederland worden joden uit het openbare leven verwijderd en weggevoerd;

• dit past bij de kenmerkende aspecten:

o racisme en discriminatie die leidden tot genocide op de joden (KA 41);

o Duitse bezetting van Nederland (KA 42).


Vraag 5: racisme en genocide

(3 punten, ± 6 min)

Vraag

Leg in drie stappen uit hoe racistische ideeën van de nazi’s over joden uiteindelijk uitmondden in genocide.

PAUZE – 10 minuten

Duitsland in Europa 1945–1991

Aan het einde van dit blok kan de leerling:

• uitleggen hoe Duitsland na 1945 werd verdeeld in bezettingszones en in BRD en DDR;

• de invloed van de Koude Oorlog op de ontwikkeling van beide Duitslanden beschrijven (1945–1961);

• kenmerken van de BRD (democratie, Wirtschaftswunder) en de DDR (totalitaire dictatuur, Stasi) vergelijken;

• uitleggen welke rol Ostpolitik, Gorbatsjov en protesten in de DDR speelden bij de val van de Muur en de hereniging;

• de relatie leggen tussen de hereniging van Duitsland en de eenwording van Europa.


Stunde Null, bezettingszones, deling

• Mei 1945: Duitsland totaal ontwricht (“Stunde Null” – uur nul): politiek, economisch, moreel (na oorlog en misdaden) moet een nieuw begin worden gemaakt.

• Land en hoofdstad Berlijn worden in vier zones verdeeld (VS, VK, Frankrijk, Sovjet Unie);

• spanningen tussen Sovjet Unie en Westelijke geallieerden over de toekomst van Duitsland;

• in het Westen: plannen voor economisch herstel en samenwerking (Marshallplan, integratie in West Europa);

• in het oosten: opbouw van communistische systemen onder leiding van de Sovjet Unie;

• 1948/49: Blokkade van Berlijn → West Berlijn wordt via luchtbrug bevoorraad;

• 1949: oprichting Bondsrepubliek Duitsland (BRD) in westen en Duitse Democratische Republiek (DDR) in oosten.


Vraag 6: oorzaken deling Duitsland

(4 punten, ± 8 min)

Vraag

Leg uit hoe verschillen in doelstellingen van de Sovjet Unie en de westerse geallieerden leidden tot de deling van Duitsland in 1949. Noem minstens twee verschillen en leg kort uit hoe die hebben bijgedragen aan de deling.


BRD vs DDR in de jaren ’50

BRD (West Duitsland):

• ontwikkeling tot stabiele democratie;

• sterk economisch herstel (Wirtschaftswunder);

• aansluiting bij NAVO, EGKS en andere westerse organisaties;

• beleid van kanselier Konrad Adenauer gericht op integratie in het Westen en afwijzing van de DDR, maar met streven naar Duitse eenheid.

DDR (Oost Duitsland):

• totalitaire dictatuur naar Sovjetmodel onder Walter Ulbricht;

• strenge controle door de Staatssicherheitsdienst (Stasi), vooral na opstand 1953;

• planeconomie, herstelbetalingen aan SU → economische problemen;

• veel inwoners vluchten naar het Westen; 1961: bouw van de Berlijnse Muur.


Vergelijking BRD–DDR

(4 punten, ± 8 min)

Vraag

Noem twee verschillen tussen de BRD en de DDR in de jaren ’50 en licht elke verschil kort toe (één politiek verschil en één economisch verschil).


Koude Oorlog, Der schwarze Kanal

• In de Koude Oorlog strijden Oost en West ook met propaganda;

• in de DDR wordt een tv programma uitgezonden waarin fragmenten uit West Duitse tv worden getoond, waarna presentatoren “de waarheid” erbij uitleggen;

• dit programma moet de eigen bevolking beschermen tegen “verkeerde” westerse invloed en het beeld van de DDR regering ondersteunen.


Vraag 8: bron Der schwarze Kanal

(4 punten, ± 8 min)

Bron 2 – Beschrijving tv programma

In een tv programma in de DDR worden fragmenten uit West Duitse tv getoond. Presentatoren die door de regering zijn benoemd, leggen daarna uit wat volgens hen “echt” achter die fragmenten zit. Zij waarschuwen tegen kapitalisme en “vijandelijke propaganda”.

Vraag 1. Noem twee kenmerkende aspecten van de 20e eeuw die passen bij het bestaan van dit tv programma. 2. Leg uit welk probleem de DDR regering met dit programma probeerde op te lossen.

3. Verklaar waarom dit programma in 1989 werd stopgezet.


Ostpolitik, Gorbatsjov en val Muur

• Vanaf jaren ’60: ontspanning (détente) tussen supermachten;

• kanselier Willy Brandt voert Ostpolitik: probeert relatie met DDR en Oost Europa te verbeteren; in 1972 erkennen BRD en DDR elkaar als staten (maar BRD wil eenheid houden als doel).

• in de jaren ’80 voert Michail Gorbatsjov in de Sovjet Unie glasnost (openheid) en perestrojka (hervorming) in; laat de Brezjnevdoctrine los;

• DDR leiding weigert hervormingen, maar bevolking ziet via tv het leven in West Duitsland;

• 1989: massale protesten en uittocht via andere Oost Europese landen → 9 november 1989: val van de Berlijnse Muur;

• 1990: Duitse hereniging, Berlijn weer hoofdstad.


Oorzaken val Muur

(4 punten, ± 8 min)

Vraag

Noem en leg uit:

1. één factor in de Sovjet Unie die bijdroeg aan de val van de Berlijnse Muur;

2. één factor in de DDR zelf die bijdroeg aan de val van de Muur;

3. waarom de Muur in 1989 juist wél kon vallen en eerder niet.


Hereniging en integratie in Europa

• 1990: hereniging van BRD en DDR tot één Duitsland; Berlijn wordt hoofdstad;

• 1991: einde Koude Oorlog na uiteenvallen van de Sovjet Unie;

• vanwege Duitse hereniging maken bondgenoten zich zorgen → kanselier Helmut Kohl doet toezeggingen (onder andere over Europese integratie en de euro);

• Duitsland wordt snel een belangrijke speler in een verder integrerend Europa (KA 47).


Vraag 10: Duitsland en Europa

(3 punten, ± 6 min)

Vraag

Leg uit hoe de hereniging van Duitsland samenhangt met:

1. de eenwording van Europa;

2. de rol van Duitsland binnen de Europese samenwerking.


Zet deze vier stappen in de juiste volgorde.


1

Bouw van de Berlijnse Muur

2

Blokkade van West‑Berlijn

3

Hereniging van Duitsland

4

Val van de Berlijnse Muur

5

Machtigingswet

Bronvaardigheden voor het CE


Bij bronvragen in het examen moet je altijd:

  1. Uitleg geven

  2. Verwijzen naar de bron

  3. Beschrijven wat je ziet/leest

  4. De context of een kenmerkend aspect koppelen