De Algemene wet bestuursrecht
De Algemene wet bestuursrecht
This item has no instructions
Lesdoel
Ik kan uitleggen welke plaats de Algemene wet bestuursrecht (Awb) heeft in het Nederlandse recht en wat deze wet beschrijft.
This item has no instructions
Plaats van de Awb in het recht
De Algemene wet bestuursrecht (Awb) hoort bij het bestuursrecht.
De wet regelt de algemene verhouding tussen:
de overheid
burgers
bedrijven
De Awb geeft dus de basisregels voor hoe bestuursorganen handelen en hoe burgers daartegen rechtsbescherming krijgen.
Benadruk dat het hier om algemene regels gaat die op veel verschillende bestuursrechtelijke situaties van toepassing zijn, niet om één speciaal beleidsterrein.
Waarover gaat de Awb?
De Awb bevat het grootste deel van de algemene regels over:
bestuurlijke besluitvorming
toezicht op naleving
sancties voor overtreders
bezwaar
beroep en hoger beroep
This item has no instructions
Waarom is de Awb belangrijk?
De Awb zorgt voor een uniforme procedure binnen het hele bestuursrecht.
Daardoor gelden vergelijkbare basisregels bij het nemen van besluiten én bij rechtsbescherming tegen die besluiten. Dat maakt het optreden van de overheid beter voorspelbaar.
Leg het verband met examentaal: uniforme procedurele regeling binnen het hele bestuursrecht met betrekking tot besluiten en rechtsbescherming.
Doelen van de Awb
De wetgever wilde met de Awb vier dingen bereiken:
eenheid in wetgeving
systematiseren en vereenvoudigen
codificatie van beginselen van behoorlijk bestuur
algemene voorzieningen regelen die niet in bijzondere wetten passen
Bij codificatie kun je kort noemen dat bestaande belangrijke bestuursrechtelijke uitgangspunten in de wet zijn vastgelegd.
Welk doel past het best bij de Awb?
Uniforme regels
Meer strafrecht
Privécontracten
Nieuwe belastingen
De Awb zorgt voor eenheid en uniforme procedures binnen het bestuursrecht. De andere opties horen niet bij de kern van deze wet.
Kern van de Awb
De Awb hoort bij het bestuursrecht en regelt de algemene verhouding tussen overheid, burgers en bedrijven. De wet geeft een uniforme procedure voor besluiten en rechtsbescherming.
De drie kernbegrippen uit dit eerste blok zijn bestuursrecht, burgers en uniforme procedure.
Bestuursorgaan als kernbegrip
Het begrip bestuursorgaan is een centraal begrip in de Awb.
Alleen een bestuursorgaan kan een besluit nemen in de zin van de Awb. En alleen tegen zo’n besluit kan een burger meestal bezwaar of beroep instellen.
Maak expliciet dat zonder bestuursorgaan ook geen Awb-besluit bestaat. Dat is een belangrijke denklijn voor latere slides.
Wie zijn bestuursorganen?
de staat
provincies
gemeenten
waterschappen
Voorbeelden van organen
Overheden
minister
staatssecretaris
college van Gedeputeerde Staten
college van B en W
burgemeester
bestuur van een waterschap
This item has no instructions
Ook andere bestuursorganen
Niet alleen klassieke overheden zijn bestuursorgaan.
Ook een organisatie als het CBR kan bestuursbevoegdheden hebben, zoals het afgeven van rijvaardigheidsverklaringen.
Gebruik het CBR als voorbeeld van een orgaan dat voor leerlingen herkenbaar is. Benoem dat het afgeven van een rijvaardigheidsverklaring een bestuurlijke bevoegdheid is.
Wat is een besluit?
De Awb draait om het begrip besluit.
Volgens artikel 1:3 lid 1 Awb is een besluit:
een schriftelijke beslissing van een bestuursorgaan, inhoudende een publiekrechtelijke rechtshandeling.
Noem dat dit een examendefinitie is die leerlingen precies moeten herkennen.
Wanneer is iets een besluit?
Er is alleen sprake van een besluit als aan deze punten is voldaan:
het is schriftelijk
het komt van een bestuursorgaan
het heeft juridische gevolgen
die gevolgen liggen in het publiekrecht
Zonder deze kenmerken is er geen besluit in de zin van de Awb.
This item has no instructions
Wanneer is iets géén besluit?
Een beslissing is géén besluit als:
zij niet door een bestuursorgaan is genomen
zij alleen praktische gevolgen heeft
zij alleen privaatrechtelijke gevolgen heeft
Dan horen de rechten en plichten van de Awb daar niet automatisch bij.
Benadruk het onderscheid tussen juridische gevolgen en alleen feitelijke of praktische gevolgen.
Wanneer is iets een besluit volgens de Awb?
Mondeling en privaat
Schriftelijk en publiek
Praktisch en tijdelijk
Persoonlijk en mondeling
Een besluit moet schriftelijk zijn, van een bestuursorgaan komen en publiekrechtelijke rechtsgevolgen hebben.
Bestuursorgaan en besluit
Alleen een bestuursorgaan kan een besluit nemen in de zin van de Awb. Een besluit is een schriftelijke beslissing met juridische gevolgen in het publiekrecht. Heeft een beslissing alleen praktische gevolgen, dan is zij geen besluit.
Laat leerlingen goed zien dat vooral bestuursorgaan, schriftelijk en publiekrecht de dragende voorwaarden zijn.
Besluiten van algemene strekking
Sommige besluiten gelden algemeen en geven invulling aan een wettelijke norm naar plaats of tijd.
Ze lijken op wetgeving, maar zijn dat niet. Ze werken een bovenliggende regel uit, bijvoorbeeld uit de APV, ASV of wegenverkeerswetgeving.
Noem eventueel de term aanwijzingsbesluit als extra vaktaal, maar houd de kern op de slide bij besluiten van algemene strekking.
Voorbeelden algemene strekking
Voorbeelden zijn:
een alcoholverbodsgebied aanwijzen
dagen en tijden voor afval aanbieden vaststellen
een 30-kilometerzone instellen
een zone voor betaald parkeren vaststellen
This item has no instructions
Beschikking
Een beschikking is een besluit met individuele werking.
Het gaat om een schriftelijk besluit van een bestuursorgaan dat geldt voor één concreet geval en/of voor een bepaalde (rechts)persoon.
Koppel dit direct aan artikel 1:3 lid 2 Awb als verdieping voor de docent.
Voorbeelden van beschikkingen
Handhaving en overige
vergunning voor bouwen
vergunning voor kappen
vergunning voor bedrijfsactiviteiten
intrekking van vergunning of erkenning
Toestemming of intrekking
boetebeschikking
last onder dwangsom
bestuursdwangbeschikking
belastingaanslag
Maak duidelijk dat al deze besluiten rechten of plichten van één persoon of organisatie concreet veranderen.
Wat is een beschikking?
Algemene verordening
Besluit voor iedereen
Individueel besluit
Mondelinge waarschuwing
Een beschikking is een besluit met individuele werking voor één concreet geval of een bepaalde persoon.
Twee soorten besluiten
Een besluit van algemene strekking werkt een norm uit naar plaats of tijd, zoals een 30-kilometerzone. Een beschikking geldt voor één concreet geval, zoals een bouwvergunning. Beide zijn besluiten waartegen bezwaar mogelijk kan zijn.
Controleer of leerlingen het onderscheid zien tussen algemene werking en individuele werking.
Rechtsbescherming tegen besluiten
De Awb geeft algemene procesregels voor bezwaar en beroep.
Dat is belangrijk, omdat besluiten van de overheid grote gevolgen kunnen hebben voor burgers en bedrijven.
Benadruk dat rechtsbescherming een kernfunctie van de Awb is.
Alleen tegen een besluit
Bezwaar en beroep zijn alleen mogelijk tegen een besluit.
Dat kan bijvoorbeeld gaan om:
een besluit van algemene strekking
een beschikking
andere Awb-besluiten met publiekrechtelijke rechtsgevolgen
Noem als contrast dat niet elke onvrede met de overheid automatisch onder bezwaar en beroep valt.
Wanneer kan het niet?
Bezwaar is niet mogelijk tegen:
wettelijke voorschriften, zoals verordeningen
een vermeende onbehoorlijke gedraging van een ambtenaar of bestuursorgaan
Voor onbehoorlijk gedrag bestaat een klachtenprocedure.
Benadruk dat een klachtenprocedure niet leidt tot hetzelfde bindende rechterlijke oordeel als beroep bij de bestuursrechter.
Wie mag bezwaar of beroep instellen?
Alleen een belanghebbende kan bezwaar of beroep instellen.
Een belanghebbende heeft:
een actueel belang
een persoonlijk en concreet belang
een rechtstreeks belang
Gebruik het voorbeeld van omwonenden bij een bouwvergunning om het begrip belanghebbende concreet te maken.
De normale rechtsgang
In het normale geval verloopt de rechtsgang zo:
bezwaar bij het bestuursorgaan → beroep bij de bestuursrechter → hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State
Noem dat bijzondere wetgeving soms een afwijkende procedure kent, maar dat dit het standaardoverzicht is.
Hoe maak je bezwaar?
Bezwaar maken gebeurt met een bezwaarschrift.
Dat bezwaarschrift wordt ingediend bij het bestuursorgaan dat het besluit nam. In de praktijk behandelt vaak een bezwarencommissie dit namens het bestuursorgaan.
This item has no instructions
Termijn en horen
Voor de bezwaarprocedure gelden twee belangrijke regels:
het bezwaarschrift moet binnen zes weken na bekendmaking van het besluit zijn ingediend
vóór de beslissing op bezwaar moeten belanghebbenden in beginsel worden gehoord
Benadruk dat van horen alleen in uitzonderlijke gevallen kan worden afgezien.
Geen schorsende werking
Het indienen van bezwaar stopt het besluit niet automatisch.
Het besluit blijft tijdens bezwaar en beroep in werking. Alleen in spoedeisende gevallen kan een belanghebbende een voorlopige voorziening vragen aan de voorzieningenrechter.
Leg het begrip schorsende werking kort uit: het besluit blijft gelden totdat anders is beslist.
Waar dien je een bezwaarschrift normaal in?
Bij de politie
Bij de rechtbank
Bij het bestuursorgaan
Bij de minister
Eerst bezwaar bij het bestuursorgaan dat het besluit nam; daarna pas eventueel beroep bij de bestuursrechter.
Bezwaar en rechtsbescherming
Alleen een belanghebbende kan bezwaar of beroep instellen tegen een besluit. Dat bezwaar gebeurt met een bezwaarschrift en moet binnen zes weken na bekendmaking zijn ingediend. Bezwaar heeft geen schorsende werking.
Vier kernpunten uit dit blok: belanghebbende, bezwaarschrift, zes weken en geen schorsende werking.
Welk onderdeel van de Awb vond je het lastigst?
This item has no instructions
Begrippenlijst
Algemene wet bestuursrecht (Awb) - wet met algemene regels voor de verhouding tussen overheid, burgers en bedrijven binnen het bestuursrecht
bestuursrecht - rechtsgebied dat regels geeft voor het handelen van bestuursorganen
bestuursorgaan - orgaan dat bevoegd is om besluiten in de zin van de Awb te nemen
besluit - schriftelijke beslissing van een bestuursorgaan met publiekrechtelijke rechtsgevolgen
publiekrechtelijke rechtshandeling - handeling die binnen het publiekrecht rechten of plichten verandert
beschikking - besluit met individuele werking voor een concreet geval of een bepaalde persoon
besluit van algemene strekking - besluit dat een algemene norm nader invult, vaak naar plaats of tijd
This item has no instructions
Begrippenlijst
bezwaar - schriftelijke procedure bij het bestuursorgaan tegen een besluit
beroep - procedure bij de bestuursrechter na de bezwaarfase
hoger beroep - vervolgstap na beroep, meestal bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State
belanghebbende - persoon met een actueel, persoonlijk, concreet en rechtstreeks belang
bezwaarschrift - schriftelijk stuk waarmee bezwaar wordt ingediend
hoorplicht - plicht om belanghebbenden in beginsel te horen vóór de beslissing op bezwaar
voorlopige voorziening - tijdelijke rechterlijke maatregel in een spoedeisende situatie
This item has no instructions