Laatste les

• New lesson editor
• Geschiedenis
• WO
• Studiejaar 3

Lesdoelen (schrijf deze in je schrift over):

1. Aan het einde van de les kan je minimaal twee fundamentele verschillen tussen katholieken en protestanten in de 19e eeuw uitleggen, waarbij je gebruikmaakt van de begrippen geloof, onderwijs en overheid.

2. Aan het einde van de les kan je in eigen woorden uitleggen waarom Otto von Bismarck de Kulturkampf begon en waarom deze uiteindelijk mislukte, waarbij het begrip realpolitik hoort.

Ferdinand Domela Nieuwenhuis

´De minderheden zijn altijd de drijvende kracht in de geschiedenis geweest.´

´Wie onder geschenken bedolven wordt, verleert de kunst van dankbaarheid.´

Karl Marx (1818-1883)

Communistisch manifest (1848)

Einddoel (in theorie): stateloosheid

Betekent:

Einde klassenverschillen

Geen valuta (geld) meer nodig

Staat als 'dwangapparaat' overbodig

Fundamentele verschillen ARP en SDAP

ARP

Christelijk (protestants)

Politiek moet gebaseerd zijn op:

• de (protestantse) bijbel.

• Samenleving wordt door god bepaald

SDAP

Socialistisch (atheistisch)

samenleving moest eerlijker worden door:

• politieke hervormingen

• economische gelijkheid

Einde schoolstrijd

Overeenkomst (1917): De Pacificatie van 1917, waarbij de gelijkstelling van bijzonder onderwijs (scholen op godsdienstige grondslag) werd geregeld, verstevigde de verzuiling. Christelijke scholen kregen e

Alles graag overschrijven!

Fundamentele verschillen Liberalen en katholieken (1)

Katholieken

• vonden dat geloof belangrijk moest blijven in:

  • politiek

  • onderwijs

  • samenleving

Liberalen

• vonden dat mensen zelf moesten kiezen wat ze geloofden

• de overheid moest neutraal zijn

• Belangrijk feit: in de 19e eeuw maakten veel liberalen deel uit van de regering, en weinig katholieken.

Alles graag overschrijven!

Text

Partij liberalen: Liberale Unie.

Partij katholieken: Roomsch-Katholieke Staatspartij

Tegenstanders socialisten: confessionelen!

Abraham Kuyper (1837-1920)

Politieke christelijke partijen

Belangrijkste: ARP (Anti-Revolutionaire partij) opgericht in 1879.

Eerste politieke partij in Nederland! (Liberalen zaten daarvoor wel op eigen titel in de kamer).

'Kleine Luyden' = De gewone hardwerkende protestant volgens Kuyper.

Fundamentele verschillen Liberalen en katholieken (2)

Katholieken

• overheid mocht helpen bij sociale problemen

• nadruk op zorg voor gemeenschap

Liberalen

• overheid moest zich zo min mogelijk bemoeien met economie en samenleving

Alles graag overschrijven!

Fundamentele verschillen Liberalen en katholieken (3)

Katholieken

• samenleving als gemeenschap met vaste normen en waarden

Liberalen

• Individu staat centraal: iedereen is verantwoordelijk voor zijn of haar eigen keuzes.

Alles graag overschrijven!

De verzuiling

Verzuiling is de opdeling van de samenleving in groepen (zuilen) op basis van geloofsovertuiging of maatschappelijke opvattingen.

Periode:

1880-1960

Kulturkampf (1871-1878)

De strijd tussen katholieke Duitsers en de Duitse overheid om macht.

Duitse eenwording/unificatie (1)

Duitsland rond 1800.

Kleinstaaterei.

Duitsland is gefragmenteerd, het

Heilig Rooms Rijk bestaat nog.

Duitse eenwording/unificatie (2)

Maar dan in 1848...

Democratische revolutie!

Liberalen en nationalisten komen in opstand tegen monarchien in heel Europa: ook in Oostenrijk en Duitse staten!

Daarna rond 1850-1860: vorming Duitse bond

Onder leiding van Otto von Bismarck (1815-1898)

Rijkskanselier (regeringsleider) van Pruisen

Pruisen begint samen met andere Duitse staten oorlogen, de eerst Deens-Duitse oorlog (1848-1851) mislukt.

De tweede Deens-Duitse oorlog wordt gewonnen door Pruisen. (1864)

Onder Bismarck: Pruissisch-Oostenrijkse oorlog (1866). De Pruisen winnen met overwicht.

Frankrijk: heeft een nieuwe keizer!

Napoleon III! Was eerst president, maar riep zichzelf tot keizer uit.

1808-1873

Neef van Napoleon Bonaparte. Hij wil een groot rijk bouwen net zoals zijn oom 60 jaar eerder deed.

Lesdoelen:

1. Aan het einde van de les kan je aan de hand van drie voorbeelden de drie oorzaken van de Frans-Duitse oorlog uitleggen.

2. Je kan aan het einde van deze les de drie gevolgen van de Frans-Duitse oorlog benoemen.

Oorzaken Frans-Duitse oorlog

1. Modernisatie

2. Nationalisme

3. Spaanse troonopvolging

Overschrijven graag!

Overschrijven graag!!

1. Wat betekent nationalisme? 

Nationalisme is het gevoel dat mensen met dezelfde ……………….,.....................,.....................  en geschiedenis (3 dingen opschrijven) samen een volk vormen. 

 2. Duitsland bestond voor 1871 uit veel losse ……… 

Veel Duitsers wilden:
- Een ………

Schrijf de ontbrekende woorden in je schrift!

Nationalisme

Nationalisme is het gevoel dat mensen met dezelfde taal, cultuur, geschiedenis of afkomst samen één volk vormen en daarom bij elkaar horen in één staat.

Nationalisme uit zich in cultuur: gedichten, schilderijen, toneelstukken, liedjes.

Nationalisme uit zich in gebruiken/tradities.

Nationalisme uit zich in etniciteit/taal.

Etniciteit: genetisch tot dezelfde groep behoren.

Overschrijven graag!

Tradities/gebruiken

Cultuur

Taal/etniciteit

Spaanse troonopvolging

De Spaanse troonopvolging van 1870 vormde een politieke crisis die leidde tot de Frans-Duitse Oorlog. Nadat koningin Isabella II in 1868 was afgezet, zocht Spanje een nieuwe monarch. De keuze viel op de Pruisische prins Leopold von Hohenzollern-Sigmaringen, wat escaleerde tot een conflict tussen de Franse en Pruisische koning.

Overschrijven graag!

Verloop Frans-Duitse oorlog (1870-1871)

Bismarck wilde Duitsland verenigen onder leiding van Pruisen. Hij dacht dat een oorlog met Frankrijk ervoor zou zorgen dat de Duitse staten samen zouden werken.

Frankrijk was bang dat Pruisen te machtig werd. De spanningen liepen verder op door de Emser Depêche: een bericht dat Bismarck expres beledigend liet lijken voor Frankrijk.

De Duitse koning Wilhelm I trok de kandidatuur van de Duitse prins in.

Overschrijven graag!

Verloop Frans-Duitse oorlog (2)

Slag bij Sedan (1870)

´Nu hebben we ze in een muizenval´ Helmuth von Moltke (Duits generaal)

• Duitsers waren met meer.

• Keizer Napoleon III gevangengenomen

• Duitsers maken handig gebruik van spoorlijnen tijdens de oorlog

• Fransen gedemotiveerd, Napoleon III was geen inspirerend leider.

• Corruptie binnen het Franse leger.

Overschrijven graag!

Napoleon III en Bismarck samen

Parijs 4 maanden belegerd, in januari 1871 geeft Frankrijk zich over

Wat voor impact had de belegering van Parijs op de Fransen, denk je? Gebruik het woord trots in je antwoord.

Afloop Oorlog

Directe gevolgen:

Duitse eenwording een feit!

Reichsgründung (grondlegging van het Rijk)

Pruissische koning Wilhelm I in Versailles gekroond

tot keizer der Duitsers op 8 januari 1871.

Pruisen werd leider van het Duitse keizerrijk.

Overschrijven graag!

Andere gevolgen:

1. territoriale wijzigingen: Elzas-lotharingen werd Duits grondgebied.

Overschrijven graag!

2. Napoleon III afgezet en sterft in ballingschap in Engeland (1873)

Overschrijven graag!

Wat denk jij, had Napoleon III van de Duitse staten kunnen winnen als hij het anders had aangepakt?

Nationalisme kan zorgen voor eenheid, maar ook voor oorlog. Leg uit waarom beide stellingen waar zijn.

Revanchisme

3. Revanchisme is het verlangen van een

land of volk om wraak te nemen op

een ander land na een vernederende

nederlaag of het verlies van grondgebied.

Text

Overschrijven graag!

Les 11/06/2026

Ga zitten volgens de plattegrond met alleen je pen op tafel!

Programma

Begrippen

Oefentoets maken (15-20 minuten)

Drie opdrachten oefentoets bespreken.

Voor 18.00 uur op teams en onedrive: antwoorden oefentoets.

Thema´s:

• Schoolstrijd

• Verzuiling

• Duitse eenwording

• Frans-Duitse oorlog

• Aanloop eerste wereldoorlog

15 to 20 minuten zelfstandig aan het werk, er wordt niet gepraat! Succes!