Hoofdstuk 4: De temperatuur

• New lesson editor
• Verpleegkunde
• Hoger onderwijs
• Graduaat
• Studiejaar 1

Hoofdstuk 4: De temperatuur

Initiatie Verpleegkunde

Thema 5: Basisverpleegkunde 2

Sylvester Vanden Eede

Overzicht

• inleiding;

• anatomie en fysiologie;

• observaties: schommelingen in de lichaamstemperatuur;

  • normale of fysiologische schommelingen;

  • pathologische schommelingen;

• opname van de lichaamstemperatuur;

  • tijdstip opname;

  • plaatsen van temperatuuropname;

  • aandachtspunten.

Les- en leerdoelen

Leerdoel:

• Begrijpt vakterminologie

• Verzamelt info om te kunnen klinisch redeneren

• Voert verpleegkundige verstrekkingen uit aangepast aan de zorgcontext

Lesdoel:

• Ik omschrijf het begrip lichaamstemperatuur

• Ik leg de fysiologische en pathologische observaties van de temperatuur uit

• Ik meet de lichaamstemperatuur op

• Ik pas de verpleegkundige interventies toe bij ZV's met hyper- en hypothermie

4.1 Inleiding

• temperatuur = vitale parameter;

• normaal: 36.7°C;

• homeostase: warmteontwikkeling en warmteafgifte zijn op elkaar afgestemd (zeer nauwe grenzen, max 1°C);

• één van de eerste symptomen van het niet goed functioneren van het lichaam.

4.2 Anatomie en fysiologie

• hoe komt een normale lichaamstemperatuur tot stand;

  • warmteproductie: energie die vrijkomt bij celstofwisseling;

  • warmteafgifte door;

    • circuleren van luchtstromen rond het lichaam;

    • geleiding van warmte door contact met koudere stoffen;

    • verdampen transpiratievocht;

    • afgeven van warmte door gloeien naar koudere voorwerpen (elektromagnetische golven).

==> Thermoregulatiecentrum in de hersenen: hypothalamus

Natuurlijke convectie: Ontstaat doordat lucht rond het warme lichaam opwarmt, opstijgt en plaatsmaakt voor koelere lucht.

4.3 Observaties temperatuur

• normale schommelingen;

  • 's morgens = lager dan 's avonds;

  • geslacht (menstruele cyclus vrouwen);

  • leeftijd: baby's en ouderen zijn gevoeliger;

  • lichamelijke inspanning: stijging van 2,2°C;

  • voeding: voedselopname verhoogt T;

  • omgevingstemperatuur en vochtigheidsgraad;

    • droge lucht: T stijgt niet;

    • vochtige lucht: T stijgt.

4.3 Observaties temperatuur

• pathologische schommelingen;

  • hyperthermie: > 38°C = koorts = verdediging tegen lichaamsvreemde micro-organismen (MO), natuurlijke afweer ==> ongunstig klimaat voor binnengedrongen MO;

  • oorzaken:

    • bacteriële of virale koorts bijv. griep, vaccin, wondinfectie

    • resorptiekoorts: verhoogde lichaamstemperatuur > 37.5°C die ontstaat doordat het lichaam afbraakproducten van buiten de cel of opgestapeld bloed (zoals bij een operatie) opneemt in de bloedbaan

    • centrale koorts: stoornissen in de hypothalamus

    • stoornis in warmteafgifte: bv. hitteslag

4.3 Observaties temperatuur

Hyperthermie: koortsstadia

1. Periode van koude rillingen

2. Koortsverloop

3. Daling van de temperatuur

4.3 Observaties temperatuur

Koortsstadia: periode van koude rillingen

• Verhoging door thermoregulatiecentrum

  • Koude rillingen (= spiercontractie): huivering tot beven

  • Ontstaan van kippenvel ==> extra isolerende laag

  • Vasocontrictie: warmteverlies ==> bleekheid, gevoel van koude

  • Geen transpiratie meer

• Temperatuur stijgt geleidelijk

• Van enkele minuten tot 1 uur

4.3 Observaties temperatuur

Koortsstadia: koortsverloop:

• Hoogste peil in temperatuur

  • Evenwicht tussen warmteproductie en warmteverlies

• Gevolgen:

  • Hogere stofwisselingssnelheid

    • Meer O2 nodig: versnelde ademhaling

    • Meer voedingsstoffen nodig

    • Sneller hartritme

4.3 Observaties temperatuur

Koortsstadia: gevolgen

• Door verhoogde ademhaling

  • Dorst

  • Lippen en mondslijmvlies uitgedroogd

• Spijsverteringsstoornissen

  • Geen eetlust

  • Meer verbruik voedingsstoffen, maar minder inname

  • Vermagering, zwak, moe, uitgeput

4.3 Observaties temperatuur

Koortsstadia: gevolgen

• Huid

  • Warm aanvoelen

  • Roodheid

• Gevoel

  • Pijn in de spieren

  • Ziek zijn

  • ZV voelt zich zwak, moe en uitgeput

4.3 Observaties temperatuur

Koortsstadia: gevolgen

• Centraal zenuwstelsel

  • Soms delirium

  • Soms agressief, rusteloos

  • Volledige uitputting

  • Soms convulsies of stuipen bij kinderen

4.3 Observaties temperatuur

Koortsstadia: daling van temperatuur

• Bij wegname oorzaak van stijging bijv. AB

• Warmteverlies bevorderende mechanismen:

  • Vasodilatatie: warmteverlies ==> roodheid, gevoel van warmte

  • Hevige transpiratie

    • Veel vochtverlies

    • Gevaar voor uitdroging (minder urine, droge slijmvliezen, gesprongen lippen)

• Temperatuur zal in deze fase dalen

4.3 Observaties temperatuur

Hyperthermie: VPK interventies: Fase 1:

• Toedienen van warmte (dekens, kersenpitkussen)

• Toedienen van warme dranken

• Alle parameters observeren

• Bij hoge temperatuur:

  • Arts verwittigen

  • Koortswerende middelen op voorschrift

4.3 Observaties temperatuur

Hyperthermie: VPK interventies: Fase 2 koortsverloop:

• Dekens wegnemen

• Verfrissen met koud water

• Zorg voor mond en lippen

• Verstrekken van frisdranken

• Rust

• Morele steun + evt extra observeren bij delirium

• Controle parameters: T°, HR, RR, AH, urine

• Ijszakken in liesplooien

4.3 Observaties temperatuur

Hyperthermie: VPK interventies: Fase 3 daling van temperatuur:

• Observatie ZV

• Zweet wegnemen (ZV verfrissen)

• Dekens wegnemen

• Evt. linnen verversen

• Voldoende vocht geven

4.3 Observaties temperatuur

Hypothermie:

• Lichaamstemperatuur < 35-36°C

• Hypothermie veroorzaakt verzwakking lichaam en minder weerstand

4.3 Observaties temperatuur

Hypothermie: oorzaken

• Overdreven afkoelen

• Onvoldoende opname/ inname voeding

• Letsels van het centrale zenuwstelsel

• Endocriene stoornissen bv. Hypothyroïdie

• Shocktoestanden bv. bloeding (heel veel bloedverlies)

• Toxische stoffen bv. Morfine

4.3 Observaties temperatuur

Hypothermie: VPK interventies

• Observatie parameters

  • Pols, T°, RR, AH, kleur huid, bewustzijn

• Verdere afkoeling voorkomen

• Progressief opwarmen (warme dranken...)

• Zorgen voor een goede voedingstoestand

• Ziekte laten behandelen

4.4 Opname van lichaamstemperatuur

Tijdstip van opname:

• Afhankelijk van zorgplanning en noodzaak van ZV

• 2/d

  • 's Morgens tussen 6u-8u

  • 's Avonds tussen 15u-18u

• Continue meting bij ernstige toestand (ICU)

• Bij abnormale meting: opnieuw meten + frequenter opvolgen

• Op basis van klinische observaties

4.4 Opname van lichaamstemperatuur

Plaatsen van temperatuuropname:

• Via slijmvliezen

  • Rectaal: bij zuigelingen, comateuze pt, magere pt, niet woelig, geriatrische tp

    • Tegenindicatie: woelig, aambeien, rectale abcessen en diarree

  • Oraal: in thuissituatie

    • Tegenindicatie: na warme of koude dranken, aandoening mond, niet meewerkende ZV

4.4 Opname van lichaamstemperatuur

Plaatsen van temperatuuropname:

• Via periferie

  • Axillair: Indien thermometer goed kan geplaatst worden en ter plaatse blijft

    • Tegenindicatie: kleine kinderen, woelig, oudere en magere ZV

  • Inguinaal: Oudere en magere ZV, bedlederig

    • Tegenindicatie: intertrigo, afwezigheid van huidplooi

4.4 Opname van lichaamstemperatuur

Plaatsen van temperatuuropname:

• Via oorthermometer (tympaan):

  • Alle leeftijdsgroepen

    • Tegenindicatie: abnormaliteit gehoorgang

  • Via andere:

    • Voorhoofdsmeting

    • Telethermometer via monitoring

4.4 Opname van lichaamstemperatuur

Aandachtspunten:

• Geen nabijheid van warmte of koudebronnen

• Ter plaatse blijven indien nodig, niet-betrouwbare ZV

• Bij besmetting: individuele thermometer

• Thermometer steeds ontsmetten

• Wegwerp beschermhoesje

• Thermometer droog bewaren

• Afwijkende waarde rapporteren: schriftelijk & mondeling

• Waarden kritisch bekijken!!