Week 6: Wet- en regelgeving

• New lesson editor
• Burgerschap
• MBO
• Studiejaar 1

LES 6 · THEMA B

Individu & Groep

Wet- en Regelgeving en de Vrije Markt

Waarom hebben we regels — en wie betaalt de rekening?

💬 Stel: er zijn geen verkeersregels en geen belasting. Wat gaat er mis?

Koppeling kwalificatie-eisen: doelzin 2

🎯 Leerdoelen

Aan het einde van de les kun jij:

• uitleggen wat wetten en regels zijn.

• minimaal twee redenen benoemen waarom wetten en regels nodig zijn.

• beschrijven hoe wetten en regels invloed hebben op het gedrag van mensen.

• een voorbeeld geven van hoe regels helpen bij spanningen tussen individuele en collectieve belangen..

📖 Theorie

De vrije markt — hoe werkt dat?

Vrije markt: Vraag en aanbod bepalen wat er wordt gemaakt, verkocht en betaald. De overheid bemoeit zich hier weinig mee.

Voordelen vrije markt

+ Meer keuze voor consumenten

+ Lagere prijzen door concurrentie

+ Bedrijven doen hun best

+ Meer innovatie

Wanneer gaat het mis?

Als iedereen alleen aan eigenbelang denkt:

1. Verborgen kosten

2. Freeriders

3. NIMBY

"Als iedereen alleen maar aan zichzelf denkt, ga je eigenlijk achteruit." — Yonel, student Albeda

📖 Theorie

Drie manieren waarop de vrije markt kan mislukken

1. Verborgen kosten

De prijs lijkt laag, maar iemand anders betaalt eigenlijk de rekening.

Bijv: vliegticket €49 → CO₂-schade. Fast fashion €5 → textielarbeiders betalen de prijs.

2. Freeriders

Profiteert van wat anderen betalen, maar draagt zelf niet bij.

Bijv: tram zonder inchecken. Bedrijven die winst naar belastingparadijzen sluizen.

3. NIMBY

Vindt iets een goed idee — zolang het niet bij hem in de buurt is.

Bijv: windmolens in het Groene Hart — bewoners zijn voor duurzame energie maar willen ze niet naast hun huis.

Verzorgingsstaat: Een samenleving waarin iedereen via belastingen bijdraagt en iedereen kan rekenen op hulp bij ziekte, werkloosheid, ouderdom of armoede.

Sleep elk voorbeeld naar het juiste probleem van de vrije markt.

🖱️  Sleepvraag — Sleep de kaartjes naar de juiste categorie

💡 Bespreek: wie betaalt er uiteindelijk de prijs bij verborgen kosten? Is dat eerlijk?

Verborgen kosten

Freerider

NIMBY

Belastingontwijking grote bedrijven

Goedkoop vliegticket — CO₂-schade niet in prijs

T-shirt €5 — arbeiders betalen de prijs

Tram instappen zonder in te checken

Daklozenopvang — graag maar in andere wijk

Windmolens — prima maar niet hier

Nederlandse ondernemers die naar Dubai verhuizen om geen belasting te betalen zijn freeriders.

📊 Stelling

A

✅Helemaal eens

B

❌ Eerder eens

C

⚖️Eerder oneens

D

💭 Helemaal oneens

💬 Bespreek daarna:
Econoom Visser: ; Ze hebben het recht om te vertrekken.'
Econoom Schenderling: 'Alles wat we presteren is een teamprestatie.'
Met wie ben jij het eens — en waarom?

Welke situatie is een voorbeeld van NIMBY-gedrag?

❓  Quizvraag

A

Iemand rijdt zonder kaartje in de tram

B

Bewoners steunen windmolens maar willen ze niet in hun eigen buurt

C

Een vliegticket kost €49 maar de CO₂-schade wordt niet meegerekend

D

Een bedrijf betaalt geen belasting in Nederland

💡 Uitleg: NIMBY = Not In My Backyard. Je vindt iets een goed idee — zolang het maar niet in jouw buurt of achtertuin plaatsvindt.

✏️ Werkvorm – Nieuwscasus — Tweetallen → Klassikaal debat

Casus: Nederlanders in Dubai

1. Lees: Nederlandse ondernemers vertrekken naar Dubai. Geen inkomstenbelasting.

2. Visser: begrijpelijk.
   Schenderling: 'Alles wat we presteren is een teamprestatie.'

3. Bespreek in tweetallen: freeriders of vrije markt?

4. Klassikaal: vrijheid vs. solidariteit vs. eerlijkheid — welke waarden botsen hier?

Casus: Nederlanders in Dubai (boek p.210-211)

💛 Jouw perspectief

Regels in jouw leven

Welke regel vind jij onnodig of oneerlijk? Wat is het alternatief?

Hoe betaal jij zelf mee aan de verzorgingsstaat?

Op jouw stageplek: welke regels gelden daar en waarom?

🪞 Reflectie

Reflecteer op regels en solidariteit

Ben jij bereid meer te betalen voor de verzorgingsstaat als jij er weinig gebruik van maakt?

Hoe ga jij om met regels die jij niet eerlijk vindt?

Wat zou er in jouw sector veranderen als de verzorgingsstaat wegviel?

Vraag 1: Wat zijn de drie onderdelen van de verzorgingsstaat?

❓ Afsluitquiz

A

Politie, brandweer, leger

B

Belasting, huur, verzekering

C

Werk, inkomen, pensioen

D

Onderwijs, gezondheidszorg, sociale zekerheid

Vraag 2: Wat is een freerider?

❓ Afsluitquiz

A

Iemand die profiteert van collectieve voorzieningen zonder mee te betalen

B

Iemand die gratis fietst

C

Iemand die te veel belasting betaalt

D

Iemand in Dubai

🔒 Afsluiting

🔑 Kernboodschap

De vrije markt heeft voordelen maar werkt niet altijd. De verzorgingsstaat vult aan: solidariteit via regels.

📝 Exitticket

Noem één voorbeeld van verborgen kosten, freerider-gedrag of NIMBY. Leg uit waarom het een probleem is.

⏱ Portfoliouur volgt — gebruik de tijd voor je portfolioopdracht. Dit doe je in het Examenplatform CEM.

Koppeling: doelzin 2