blz. 42 t/m 57 + 64 t/m 69
blz. 42 t/m 57 + 64 t/m 69
De eredienst of liturgie rond het altaar van een kerk was oorspronkelijk bedoeld voor priesters, monniken en andere insiders die de rituelen en Latijnse teksten wisten te plaatsen.
De diensten in de kathedralen en andere stadskerken worden echter ook bezocht door leken, de niet-ingewijde burgers.
Om hen ter wille te zijn wordt de liturgie aantrekkelijker gemaakt.
De liturgie
Liturgie is het geheel van voorgeschreven gebeden, ceremoniën en handelingen die een eredienst uitmaken. Zo spreekt men over de katholieke liturgie, de oosterse liturgie, etc.
Toneel en drama over mysteries en mirakels
In de kerk
Liturgisch drama
Mysteriespelen
Buiten de kerk
Mirakelspelen
Passiespel
Wagenspel
Drama
Klucht
Theater en volksmuziek wordt ingezet in de kerk tijdens de liturgieviering om de handelingen van de mis te verduidelijken aan de kerkganger.
Uitbreiding van de liturgie met dialogen en andere theatrale middelen (kostuums, rekwisieten, decorstukken) complete theatrale opvoeringen van het paasdrama.
Liturgisch drama
Bij speciale gelegenheden krijgt de kerkganger liturgisch drama te zien.
De liturgie in het gregoriaans voldoet niet, is te saai en te abstract.
Mysteriespel
Bijbelteksten waarop de mis is gebaseerd worden omgezet in dialogen.
Met vaste rolverdeling en regieaanwijzingen ontstaat een manier van theater in de kerk.
De volkstaal neemt aarzelend de Latijnse Bijbelteksten over. liturgisch drama steeds minder een mis en meer theater.
Dat bevalt niet iedereen en leidt ertoe dat begin 14e eeuw het liturgisch drama een eigen plek krijgt buiten de kerk.
Liturgisch drama loopt vooruit op het passiespel, dat buiten de kerk in volkstaal wordt gespeeld.
Liturgisch drama
Mirakelspelen
Passiespelen
Passiespel
Wat is het verschil?
Mirakelspel
Middeleeuws theatergenre met volkse maar wel religieuze inhoud.
Werd niet in de kerk gespeeld
Was niet rechtsreeks op Bijbelverhalen gebaseerd.
Passiespel
Toneelspel, vooral in de late middeleeuwen en vroegrenaissance,
Waarin het lijden en de kruisiging van Christus het hoofdthema is.
Klucht (of sotternieën)
Een klucht was aanvankelijk een kort toneelstuk waarbij het volkse vermaak centraal stond: overspel, goedgelovigheid en dronkenschap zijn dan de meest voorkomende thema’s.
De humor van deze kluchten is weinig verfijnd: ‘ruwe grappen en grollen, vooral met betrekking tot huiselijke verhoudingen tussen man en vrouw, waarbij de man doorgaans in de Middeleeuwen de suf speelt en de vrouw de feeks’
In de 12e eeuw hechten componisten steeds minder belang aan het verstaanbaar zingen van liedteksten.
De kapelmeesters van de Notre-Dame in Parijs laten als eerste het éénstemmige karakter van de gregoriaanse muziek los.
Zij ontwikkelen de driestemmige polyfonie.
Een pagina van Alleluia nativitas (ca. 1200) van kapelmeester Perotin
Polyfonie
Polyfonie is in de muziek gecomponeerde meerstemmigheid: het klinken van meerdere melodieën tegelijkertijd.
Daarbij wordt bij zang iedere melodie ten gehore gebracht door een ander stemregister (sopraan, alt, tenor en bas).
Het basisprincipe daarbij is dat alle stemmen gelijkwaardig zijn, of althans een volwaardige rol hebben.
Wanneer de afzonderlijke stemmen grotendeels hetzelfde ritme hebben, is er sprake van homofonie.
Alleluia nativitas (ca. 1200) van kapelmeester Perotin (1160-1230) is een goed voorbeeld van polyfonie.
De oorspronkelijke gregoriaanse melodie hoor je terug als zeer langgerekte tonen, gezongen door de tenor.
Zo’n vaststaand, door de tenor gezongen melodisch motief van lange noten heet Cantus Firmus.
Rond deze langgerekte tonen variëren hogere stemmen, de contratenoren, met snelle en beweeglijke melodieën.
De woorden Alleluia nativitas zijn niet meer te verstaan.
Het zingen van alleen al het eerste woord van deze ode aan de geboorte van Maria duurt twee minuten.
Polyfonie: Voorbeeld – Alleluia nativitas