1.3 h Leesdoelen en leesmanieren

• New lesson editor
• Nederlands
• Middelbare school
• vmbo t, mavo, havo
• Leerjaar 1

1.3 Leesdoelen en leesmanieren

Open met het herkenbare verschil: een hoofdstuk voor een proefwerk lees je anders dan een appje. Daarmee landt meteen de centrale vraag van de les: hoe kies je de juiste leesmanier bij je leesdoel?

Terugblik vorige les

Ik kan op verschillende manieren ontdekken wat de betekenis is van woorden die ik nog niet ken. Welke manieren ook al weer?

Lesdoel

Ik kan uitleggen wat leesdoelen en leesmanieren zijn en bewust de juiste leesmanier kiezen bij een tekst.

Welke leesmanieren ken je al of gebruik je soms?

Gebruik de antwoorden als startpunt: welke woorden gaan over een doel en welke over een aanpak? Koppel daarna aan leesdoel en leesmanier.

Waarom lees je niet elke tekst hetzelfde?

Je leest altijd met een doel.

Dat doel bepaalt hoe je leest.

• Een appje lees je snel voor de belangrijkste boodschap.

• Een leertekst lees je aandachtiger.

• Een tekst met een vraag erbij lees je gericht op het antwoord.

Benadruk de koppeling: eerst het leesdoel vaststellen, daarna pas de leesmanier kiezen. Gebruik eventueel voorbeelden uit de schooldag van de klas.

Wat is een leesdoel?

Een leesdoel is de reden waarom je een tekst leest.

Voorbeelden van leesdoelen:

• weten waar de tekst over gaat

• de hele tekst begrijpen

• informatie onthouden

• een antwoord of gegeven vinden

Wat is een leesmanier?

Een leesmanier is de aanpak die je gebruikt tijdens het lezen.

Leesdoel → passende leesmanier

Als je weet waarom je leest, kun je kiezen hoe je leest. Zo lees je sneller, gerichter en begrijp je de tekst beter.

Leg uit dat een leesmanier geen vast trucje is, maar een bewuste keuze. Soms combineer je leesmanieren ook.

Vier belangrijke leesmanieren

• 1 Verkennend lezen

• 2 Intensief lezen

• 3 Studerend lezen

• 4 Zoekend lezen

Elke leesmanier past bij een ander leesdoel.

Houd deze slide als overzicht. De volgende slides werken elke leesmanier apart uit.

Wat bepaalt vooral welke leesmanier je kiest?

A

het leesdoel

B

de tekstlengte

C

de lettergrootte

D

de bladzijde

De kern van dit blok is: eerst bepaal je waarom je leest, daarna kies je hoe je leest.

Maak de uitleg compleet

Een leesdoel is de reden waarom je een tekst leest. Een leesmanier is de aanpak die je daarbij kiest. Als je eerst weet waarom je leest, kun je beter kiezen hoe je leest.

leesdoel

leesmanier

waarom

hoe

titel

alinea

wanneer

waar

Controleer of leerlingen doel en aanpak niet omwisselen.

1.Verkennend lezen

Leesdoel: ongeveer weten waar de tekst over gaat en voorkennis activeren.

Aanpak:

• kijk naar de titel

• lees de inleiding

• bekijk tussenkopjes

• let op afbeeldingen en slot

Voorkennis activeren betekent dat leerlingen alvast bedenken wat ze al weten over het onderwerp. Dat helpt later bij begrip.

Wanneer gebruik je verkennend lezen?

Gebruik deze leesmanier als je nog niet diep hoeft te lezen.

Bijvoorbeeld:

• voordat je aan een nieuwe tekst begint

• als je wilt voorspellen waar de tekst over gaat

• als je snel een eerste indruk nodig hebt

2.Intensief lezen

Leesdoel: de tekst in zijn geheel begrijpen.

Aanpak:

• lees van begin tot eind

• let op verbanden tussen alinea's

• probeer de betekenis precies te begrijpen

Noem dat intensief lezen nodig is bij teksten waarbij elk deel belangrijk kan zijn, bijvoorbeeld bij een uitlegtekst of verhaalvraag.

Wanneer gebruik je intensief lezen?

Deze leesmanier past als volledig begrip nodig is.

Voorbeelden:

• een verhaal voor Nederlands

• een uitleg in een schoolboek

• een tekst waarover je vragen moet beantwoorden

Je bekijkt titel en tussenkopjes. Welke leesmanier past?

A

zoekend lezen

B

studerend lezen

C

verkennend lezen

D

intensief lezen

Distractors zijn de andere drie leesmanieren; leerlingen moeten de aanpak herkennen, niet alleen de term onthouden.

Wanneer kies je verkennend lezen?

Goed antwoord bevat elementen als: je leest snel voor een eerste indruk, je kijkt naar titel/inleiding/tussenkopjes/afbeeldingen, en je hoeft nog niet alles precies te begrijpen.

Vul de juiste leesmanieren in

Bij intensief lezen wil je de tekst helemaal begrijpen. Bij verkennend lezen wil je snel weten waar de tekst over gaat. Beide leesmanieren passen bij een ander leesdoel.

intensief lezen

verkennend lezen

leesdoel

studerend lezen

zoekend lezen

trefwoord

Laat leerlingen het verschil tussen volledig begrijpen en eerste indruk verwoorden.

3.Studerend lezen

Leesdoel: belangrijke informatie onthouden.

Aanpak:

• werk actief met de tekst

• bedenk vragen bij de tekst

• maak een samenvatting

• selecteer hoofdpunten

Maak duidelijk dat studerend lezen verder gaat dan alleen begrijpen: de informatie moet blijven hangen voor later, bijvoorbeeld voor een toets.

Actief lezen helpt onthouden

Bij studerend lezen doe je meer dan alleen kijken naar woorden.

• je zoekt hoofdgedachten

• je zet informatie in je eigen woorden

• je controleert of je de tekst echt begrijpt

Je kunt mondeling voorbeelden geven van actief verwerken, zoals kernwoorden noteren of na elke alinea kort samenvatten.

4.Zoekend lezen

Leesdoel: informatie over een onderwerp of het antwoord op een vraag vinden.

Aanpak:

• bedenk goede trefwoorden

• scan de tekst

• let op waar die trefwoorden staan

Leg uit dat scan de tekst betekent: niet alles lezen, maar gericht zoeken met je ogen naar woorden, cijfers of namen.

Wanneer gebruik je zoekend lezen?

Zoekend lezen gebruik je als je iets specifieks nodig hebt.

Bijvoorbeeld:

• een datum opzoeken

• een antwoord op één vraag zoeken

• informatie over één onderdeel vinden

Welke aanpak hoort het best bij studerend lezen?

A

trefwoorden zoeken

B

samenvatting maken

C

titel bekijken

D

datum opzoeken

De juiste keuze laat zien dat studerend lezen gericht is op onthouden, niet alleen begrijpen of zoeken.

Maak de tekst af

Bij studerend lezen wil je informatie onthouden. Je zoekt dan hoofdpunten en maakt soms een samenvatting. Bij zoekend lezen scan je juist gericht naar een antwoord of gegeven.

studerend lezen

onthouden

samenvatting

zoekend lezen

begrijpen

tussenkopjes

verkennend lezen

afbeelding

Alle blanks zijn kernwoorden uit de uitleg op de voorgaande slides.

De juiste keuze maken

Niet de tekstsoort, maar vooral het leesdoel bepaalt je leesmanier.

• eerst oriënteren → verkennend lezen

• helemaal begrijpen → intensief lezen

• onthouden voor later → studerend lezen

• iets opzoeken → zoekend lezen

Laat zien dat één tekst op verschillende manieren gelezen kan worden. Een hoofdstuk kun je eerst verkennend lezen en daarna studerend lezen.

Eén tekst, verschillende manieren

Bij hetzelfde hoofdstuk kun je meerdere leesmanieren gebruiken.

Voorbeeld:

• eerst de titel en tussenkopjes bekijken

• daarna de tekst helemaal lezen

• daarna een samenvatting maken

Koppel hier de volgorde aan een realistische schooltaak: voorbereiden op een proefwerk.

Je wilt een datum in een lange tekst vinden. Wat kies je?

A

intensief lezen

B

verkennend lezen

C

zoekend lezen

D

studerend lezen

Toetst toepassing: leerlingen koppelen een concreet doel aan de juiste leesmanier.

Welke leesmanier zou je als eerste gebruiken bij een nieuw hoofdstuk?

1

verkennend lezen

2

intensief lezen

3

studerend lezen

4

zoekend lezen

Welke leesmanieren kun je na elkaar gebruiken?

Goed antwoord bevat bij voorkeur een logische volgorde, bijvoorbeeld: eerst verkennend lezen, daarna intensief lezen, daarna studerend lezen. Laat leerlingen hun keuze kort toelichten.

Leesproblemen en laaggeletterdheid

Soms is lezen extra moeilijk.

Laaggeletterd betekent dat iemand wel kan lezen en schrijven, maar moeite heeft met eenvoudige teksten of korte berichtjes.

Dat is iets anders dan analfabetisme: dan heeft iemand nooit leren lezen en schrijven.

Houd de uitleg feitelijk en respectvol. Dit onderwerp past hier omdat bewust lezen niet voor iedereen vanzelfsprekend is.

Waardoor kunnen leesproblemen ontstaan?

Er kunnen verschillende oorzaken zijn:

• onderwijs en oefening

• thuissituatie en taalgebruik thuis

• persoonlijke oorzaken, zoals dyslexie
  

• Dyslexie= leesstoornis/ beperkt lezen / moeite met lezen / leesproblemen

Leerlingen met dyslexie moeten vaak harder werken en meer oefenen.

Oorzaak van dyslexie? De hersengebieden werken niet goed samen bij het lezen, waardoor een woord minder goed en snel wordt herkend.

Vermijd schuldtaal. Benadruk dat leesontwikkeling door meerdere factoren wordt beïnvloed.

Hulp bij leesproblemen

Er is hulp mogelijk bij leesproblemen.

• extra aandacht en oefening helpen

• hulp vragen is belangrijk

• organisaties zoals Stichting Lezen en Schrijven vragen aandacht voor laaggeletterdheid

Noem eventueel dat ondersteuning op school normaal is en dat hulp vragen juist sterk is.

Wat betekent laaggeletterdheid?

A

nooit leren lezen

B

moeite met eenvoudige teksten

C

altijd langzaam lezen

D

geen boeken leuk vinden

Maak het verschil duidelijk met analfabetisme: bij laaggeletterdheid kan iemand wel lezen en schrijven, maar met moeite.

Vul de begrippen in

Iemand die laaggeletterd is, kan wel lezen en schrijven, maar heeft moeite met eenvoudige teksten. Analfabetisme betekent dat iemand nooit heeft leren lezen en schrijven. Een persoonlijke oorzaak van leesproblemen kan dyslexie zijn.

laaggeletterd

Analfabetisme

dyslexie

samenvatting

voorkennis

scannen

Gebruik dit moment ook om respectvolle taal rond leesproblemen te benadrukken.

Begrippenlijst

leesdoel - de reden waarom je een tekst leest

leesmanier - de aanpak die je kiest om een tekst te lezen

verkennend lezen - lezen om snel te weten waar een tekst over gaat

intensief lezen - lezen om de hele tekst goed te begrijpen

studerend lezen - lezen om belangrijke informatie te onthouden

zoekend lezen - lezen om gericht een antwoord of gegeven te vinden

trefwoord - belangrijk woord waarop je gericht kunt zoeken

Begrippenlijst

voorkennis - wat je al weet over een onderwerp voordat je gaat lezen

scannen - snel met je ogen door een tekst gaan om iets te vinden

laaggeletterdheid - moeite hebben met eenvoudige teksten, terwijl je wel kunt lezen en schrijven

analfabetisme - nooit hebben leren lezen en schrijven

dyslexie - leerstoornis die lezen en spellen moeilijker maakt

samenvatting - een korte weergave van de belangrijkste informatie