§4.2 Welzijn

• New lesson editor
• Aardrijkskunde
• Middelbare school
• havo, vwo

Introduction

Hoe goed kunnen mensen in een land leven? Leerlingen leren wat welzijn is en hoe het verschilt van welvaart, en wat de formele en informele sector zijn. Instructie met controlevragen van ongeveer 20 minuten.

H O O F D S T U K 4 · O N G E L I J K H E I D

4.2

Welzijn

Hoe goed kunnen mensen in een land leven, en hoe meet je dat?

Gemaakt bij buiteNLand 1 havo/vwo, 5e editie

Open met de vraag: is een land met veel geld ook een land waar het goed leven is? Laat het even staan. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Pourya Gohari / Unsplash

4.2

Welzijn

Dit leer je

Je kunt uitleggen wat welzijn is en hoe het verschilt van welvaart.

Je kunt de formele en de informele sector onderscheiden.

Lees de twee doelen voor. De exitvragen aan het eind toetsen precies deze twee. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

4.2

Welzijn

A C T I V E R E N

Wat weet je al over goed leven in een land?

Laat de klas woorden intypen: gezondheid, school, geld, werk, veiligheid. Sorteer ze later: welke gaan over geld en welke niet? Dat verschil is de kern van de les. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

4.2

Welzijn

T E R U G B L I K

Uit: §4.1 Welvaart

Wat zegt het bbp per inwoner over een land?

A

Hoeveel mensen er in het land wonen

B

Hoeveel geld er gemiddeld per inwoner wordt verdiend

C

Hoe oud mensen gemiddeld worden

D

Hoeveel mensen kunnen lezen en schrijven

Goed is B: het bbp per inwoner meet welvaart, dus geld. A is bevolkingsaantal, C is levensverwachting, D is alfabetiseringsgraad. Die drie komen straks in deze les terug. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

4.2

Welzijn

Welzijn is meer dan geld

Het welzijn van een land zegt hoe goed mensen er kunnen leven.

Welvaart gaat alleen over geld. Welzijn kijkt ook naar gezondheid, onderwijs en andere levensomstandigheden. Een land kan veel geld hebben en toch een laag welzijn.

Een Nederlandse stad aan het water · hier is het welzijn hoog

Welvaart is geld (uit §4.1), welzijn is hoe goed mensen echt leven. Vraag: wat heb je nodig om goed te leven, behalve geld? Schoon water, een dokter, school. Een land met veel olie kan veel geld hebben maar weinig scholen en ziekenhuizen. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: William V / Unsplash

4.2

Welzijn

Hoe meet je welzijn?

De HDI (Human Development Index) meet welzijn met drie dingen.

Gezondheid

Hoe oud mensen gemiddeld worden: de levensverwachting. Hoog? Dan is er vaak goede zorg, schoon water en genoeg eten.

Onderwijs

Hoeveel jaar kinderen naar school gaan. Je kunt ook kijken naar de alfabetiseringsgraad: het percentage mensen dat kan lezen en schrijven.

Inkomen

Inkomen per inwoner, gemeten in koopkracht: hoeveel je kunt kopen voor een bedrag. In het ene land is hetzelfde geld meer waard.

De HDI is een cijfer tussen 0 en 1 dat uit deze drie delen bestaat. Levensverwachting kennen ze uit §2.1. Alfabetiseringsgraad is één manier om onderwijs te bekijken. Koopkracht: €10 koop je in het ene land veel meer brood dan in een ander. ± 4 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

4.2

Welzijn

De HDI op de wereldkaart

HDI per land, 2019 · donkergroen: hoge HDI, oranje en rood: lage HDI

Vraag: waar zie je de hoogste HDI (Noord-Amerika, Europa, Australië) en waar de laagste (veel landen in Afrika ten zuiden van de Sahara)? Laat zien dat het patroon lijkt op de welvaartskaart van §4.1, maar niet gelijk is. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: JackintheBox, publiek domein, via Wikimedia Commons

4.2

Welzijn

O N T H O U D

Welzijn is hoe goed mensen leven. De HDI meet het met gezondheid, onderwijs en inkomen.

Laat de klas dit in eigen woorden herhalen voor de vragen. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

Bij welk deel van de HDI hoort dit?

4.2

Welzijn

V R A A G 1

Gezondheid

Onderwijs

Inkomen

Gemiddeld 82 jaar oud worden

Hoeveel brood je voor je loon koopt

Percentage mensen dat kan lezen

Hoe lang kinderen naar school gaan

Levensverwachting bij de geboorte

Wat je met je inkomen kunt kopen

Gezondheid: de levensverwachting (82 jaar, bij de geboorte). Onderwijs: lezen en schrijven, schooljaren. Inkomen: koopkracht (brood, wat je kunt kopen). Let op: 'kan lezen' is alfabetiseringsgraad, dus onderwijs, niet de levensverwachting. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

4.2

Welzijn

V R A A G 2

Brood kost in land A 1 euro en in land B 3 euro. Mensen verdienen in beide landen evenveel. Waar is de koopkracht hoger?

A

In land B

B

In land A

C

Overal even hoog

D

Dat kun je niet zien

Goed is B (land A). Met hetzelfde geld koop je er drie keer zoveel brood. Koopkracht gaat over wat je kunt kopen, niet over hoeveel geld je hebt. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

4.2

Welzijn

V R A A G 3

Waarom zegt welzijn meer over levensomstandigheden dan welvaart?

Model: welvaart gaat alleen over geld (bbp per inwoner). Welzijn kijkt ook naar gezondheid en onderwijs, dus naar hoe mensen echt leven. Een land kan veel geld hebben en toch een korte levensverwachting hebben. Goed als de leerling geld én gezondheid of onderwijs noemt. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

4.2

Welzijn

Formele en informele sector

Formele sector · officieel geregistreerde baan: belasting, vaak vast salaris en sociale zekerheid

Informele sector, India · niet geregistreerd: meestal geen belasting, vast salaris of zekerheid

Formele sector: banen die officieel geregistreerd zijn, met belasting en meestal een vast salaris en sociale zekerheid. Informele sector: niet geregistreerd, bijvoorbeeld straatverkopers of klusjesmannen. Die sector is vaak groot in arme landen, omdat het daar moeilijker is een officiële baan te vinden. Zeg erbij: het is werk dat mensen echt doen, alleen zonder vangnet. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Rodeo Project Management Software / Unsplash Image credit: Aditya Rathod / Unsplash

4.2

Welzijn

Nederland en India vergeleken

Onderdeel van de HDI

Nederland

India

Gezondheid

Levensverwachting hoog

Levensverwachting lager

Onderwijs

Bijna iedereen kan lezen en schrijven

Niet iedereen kan lezen en schrijven

Inkomen

Hoge koopkracht

Lagere koopkracht

In India werken veel mensen in de informele sector. Daardoor hebben ze minder zekerheid. De HDI is er lager.

Vergelijk per rij. Nederland heeft een hoge HDI, India een lagere. Koppel aan het eerste deel van de les: dit is welzijn, niet alleen geld. Let op: dit zijn grote verschillen in het gemiddelde; ook in India zijn er grote verschillen tussen mensen. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

4.2

Welzijn

V R A A G 4

Zijn de stellingen juist?

1 Een straatverkoper werkt vaak in de informele sector.

2 Mensen in de informele sector betalen meestal belasting.

A

Alleen stelling 1 is juist

B

Alleen stelling 2 is juist

C

Beide stellingen zijn juist

D

Beide stellingen zijn onjuist

Goed is A. Stelling 2 is onjuist: de informele sector is niet geregistreerd, dus er wordt meestal geen belasting betaald. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

Formele of informele sector?

4.2

Welzijn

V R A A G 5

Formele sector

Informele sector

Straatverkoper

Leraar op school

Klusjesman zonder contract

Ambtenaar

Bankmedewerker

Schoenpoetser

Formele sector: leraar, ambtenaar, bankmedewerker (geregistreerd, belasting, contract). Informele sector: straatverkoper, klusjesman zonder contract, schoenpoetser. Vraag waarom: draait het om het soort werk, of om geregistreerd zijn? ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

4.2

Welzijn

V R A A G 6

Land X heeft veel geld per inwoner, maar een lage levensverwachting en weinig mensen die kunnen lezen. Wat past hierbij?

A

Hoge welvaart en hoog welzijn

B

Lage welvaart en hoog welzijn

C

Hoge welvaart en laag welzijn

D

Lage welvaart en laag welzijn

Goed is C. Veel geld is hoge welvaart. Een lage levensverwachting en weinig lezers betekenen een laag welzijn. A en B kloppen niet omdat gezondheid en onderwijs laag zijn. Toets doel 1. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

4.2

Welzijn

V R A A G 7

Twee landen hebben hetzelfde bbp per inwoner. Waarom kan het welzijn in die landen toch verschillen?

Model: het bbp per inwoner zegt alleen iets over geld, de welvaart. Welzijn gaat over hoe goed mensen kunnen leven: ook gezondheid en onderwijs tellen mee. Als het ene land meer geld uitgeeft aan ziekenhuizen en scholen, leven mensen daar langer en kunnen meer mensen lezen, dus is het welzijn er hoger. Goed als de leerling welvaart als geld noemt én gezondheid of onderwijs. Toets doel 1; doel 2 is getoetst in vraag 4 en 5. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

4.2

Welzijn

Begrippen §4.2

Welzijn

Hoe goed mensen in een land kunnen leven: meer dan alleen geld.

HDI

Human Development Index: meet welzijn met gezondheid, onderwijs en inkomen.

Alfabetiseringsgraad

Het percentage mensen dat kan lezen en schrijven.

Koopkracht

Hoeveel je kunt kopen voor een bedrag aan geld.

Formele sector

Officieel geregistreerde banen, met belasting en vaak zekerheid.

Informele sector

Banen die niet geregistreerd zijn, meestal zonder belasting of zekerheid.

Loop de zes begrippen langs en laat de klas bij elk een eigen voorbeeld geven. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash