Welkom
Ga lekker zitten, pak je leesboek en duik in de wereld van jouw verhaal...
Leg al je spullen vast op tafel.
Tot over 10 min ;-)
minute
second
Welkom
Ga lekker zitten, pak je leesboek en duik in de wereld van jouw verhaal...
Leg al je spullen vast op tafel.
Tot over 10 min ;-)
minute
second
De verlichting
Kern
Literatuur
Hoofdstuk 20
Alles is maakbaar
Leerdoel
Je weet wat de wereld- en mensbeelden in de verlichting zijn en hoe ze in de literatuur vorm krijgen
Je kan het bovenstaande in literatuur herkennen en benoemen
Je kunt verbanden leggen tussen verschillende teksten en tijden
Noteer in je schrift vijf dingen die je al weet over de verlichting
De verlichting (1)
Term om onderscheid met de 'donkere' middeleeuwen te maken
Het draait om de rede: kritisch denken: zo kan je de werkelijkheid begrijpen en vormgeven
Decartes: cogito ergo sum
Kennis is macht, wetenschap belangrijk
Klassieken staan niet meer centraal
Geloof in maakbaarheid van mens en maatschappij
Ook een goed huwelijk is maakbaar
Speerpunt: opvoeding, tabula rasa
Doel: angst en bijgeloof laten verdwijnen en de mens op zichzelf te laten vertrouwen, op zijn verstand, hart en intuïtie
Belangrijke pijler: niet God maar de mens zelf was verantwoordelijk voor zijn geluk of ongeluk
De verlichting (2)
Filosofen en schrijvers richtten zich op praktische en maatschappelijke problemen
Zo pleitten verlichtingsfilosofen voor verdraagzaamheid en godsdienstvrijheid. Ze hadden kritiek op het absolutisme
Montesquieu bepleitte een scheiding der machten, een trias politica, met een uitvoerende macht (de vorst), een wetgevende macht (de volksvertegenwoordiging) en een onafhankelijke rechterlijke macht
Jean-Jacques Rousseau maakte opvoeding tot een belangrijk verlichtingsthema
Kinderliteratuur
In 18e eeuw: voor het eerst literatuur gericht op kinderen
Belerend karakter
In 18e eeuw: volwassenen erkennen steeds meer eigen aard van kinderen
Tegelijkertijd zijn ze van mening dat kinderen zo snel mogelijk volwassen moeten worden en nuttig voor de maatschappij
Mening: ongewenst gedrag komt voort uit onwetendheid en niet uit slechtheid. Een samenleving zonder misdaad en lomp gedrag begint met het opvoeden van kinderen
Kinderboeken: belangrijk medium om opvoedingsdoel te verwezenlijken
Roep om leesmateriaal dat aansloot bij verlichte kindbeeld zorgde in de tweede helft van deze eeuw voor een snelle toename in de kinderboekenproductie
Pieter Langendijks Het wederzijds huwelijksbedrog, satire, de lezer opvoeden door te laten zien hoe het niet moet, kijk kritisch naar jezelf en verbeter jezelf indien nodig.
Pruikentijd: schone schijn is belangrijk
Aan de slag
Lees TB Kern p. 202 t/m p. 204 + maak een studiesamenvatting in je schrift
Maak opdracht 1 en 2 OB Kern p. 182
De briefroman
De briefroman
18e eeuwse literatuur vooral door en voor burgers
vrouwen speelden nu een belangrijkere rol als schrijfster. De bekendste: Betje Wolff en Aagje Deken -> De Historie van Mejuffrouw Sara Burgerhart
Beroemd was ook de in het Frans schrijvende Belle van Zuylen.
Roman: geschikte literaire vorm voor ontdekking van het persoonlijke en het innerlijke, dat centraal stond tijdens de Verlichting (de mens als individu.)
Spectatoriale tijdschriften, kinderliteratuur en imaginaire reisverhalen razend populair
Imaginaire reisverhalen waren populair omdat ze konden worden gebruikt om door over een denkbeeldig land te beschrijven de situatie in het eigen land scherp kunnen bekritiseren.
Satire is erg populair: spottende teksten die belerend en kritisch zijn bedoeld. Vaak worden maatschappelijke groeperingen, zoals geestelijken of burgerij of adel, bekritiseerd
Sara Burgerhart
Gaat over het jonge meisje Sara Burgerhart
Bevat tal van opvoedkundige adviezen.
Zedenroman: pleidooi voor een goede opvoeding goede leiding, huiselijk geluk
Een vrouw moest zich niet bezighouden met luxe en mode maar zich richten op het geluk dat te vinden was in huwelijk en gezin
Het boek was bedoeld voor Nederlandse Juffers
Geschreven in realistisch en zeer leesbaar Nederlands
Speaking names
Koffiehuizen
Bezoek aan koffiehuis: manier om op hoogte te blijven van het nieuws
Relatief nieuw verschijnsel, in 18e eeuw hét symbool van het moderne, verlichte stadsleven
Het koffiehuis was in de 17e en 18e eeuw dé ontmoetingsplaats voor intellectuelen, schrijvers, dichters, maar ook voor het gewone volk.
Hoewel er koffie werd geschonken, was vooral 'de ontdekking van het bijeenzijn' de grote succesfactor.
In veel Europese landen bestond een koffiehuis-cultuur
Al snel dook koffie en het koffiehuis op in achttiende-eeuwse literatuur. (En ook daarna, denk aan de koffiehandelaar uit Max Havelaar uit 1859)
Imaginaire reisverhalen
Een reis naar een denkbeeldig land: Robinson Crusoe (Defoe) en Gulliver's Travels (Swift) vertaald door Justus van Effen. Een reis naar het Apenland van Schazsch.
Waarheidsgetrouwe indruk: fictie en werkelijkheid liggen dicht bij elkaar
Erg populair genre in de verlichting want:
Kon gebruikt worden om maatschappijkritiek te leveren
Lezer in contact brengen met verlichte ideeën
Lezer confronteren met andere opvattingen
Doel: kritischer ten opzichte van eigen opvattingen worden of juist toleranter ten opzichte van ideeën van anderen