Grondig leren lezen

• Algemeen
• Secundair onderwijs

Grondig leren lezen in alle vakken

Grondig leren lezen

1/ Wat is het?

2/ Waarom is het belangrijk?

3/ Hoe pakken we dit aan?

Eerst even dit...

Waar botsten leerlingen op bij
het lezen van vakteksten?

• Leerlingen begrijpen soms vakwoorden of schooltaalwoorden onvoldoende, waardoor ze de rest van de tekst niet meer volgen
• Moeite met langere zinnen en complexe formuleringen, zeker bij externe teksten
• Geen zicht op de structuur van de tekst (wat is hoofdzaak, wat bijzaak?)
• Niet herkennen van verbanden tussen alinea’s of ideeën (oorzaak–gevolg, tegenstelling, conclusie --> signaalwoorden)

• Leerlingen zoeken vooral naar antwoorden op de gestelde vragen in plaats van de tekst echt te begrijpen
• ...

Wat is het?

Wat is het?

GrILL = Grondig en Intensief Leren Lezen 

Leerlingen leren begrijpen wat ze lezen,

door gerichte begeleiding vóór, tijdens en na het lezen,

met aandacht voor vaktaal, structuur en denkprocessen.

⚠️ Niet: teksten "verkleuteren" om tekstbegrip te verhogen

• Authentiek materiaal aanbieden (lat hoog!)
• Vakwoorden expliciet maken
• Signaalwoorden leren herkennen
• Woordenschatstrategieën expliciet aanleren
• Tekst samen lezen, paragraaf per paragraaf
• Begrip controleren na het lezen: waar gaat deze paragraaf over?
• Vragen op verschillende denkniveaus leren stellen (A/B/C): kennis - verbanden - toepassen en redeneren

• Tekstmateriaal vereenvoudigen
• Lesinhoud in bullet points opsommen
• Lesinhoud al vooraf samenvatten of schematiseren
• Leerlingen alleen de tekst in stilte laten doorworstelen
• Alleen controleren of leerlingen het antwoord vinden op jouw (kennis)vragen bij de tekst

WEL GrILL    ✅

GEEN  GrILL   ❌

5 redenen!

Waarom is het belangrijk?

Waarom is het belangrijk?

1/ GrILL maakt leerstof begrijpelijk

Leerlingen struikelen over vakwoorden, structuur en verbanden

GrILL helpt hen door de tekst heen, niet erlangs

Begrip komt vóór inoefenen of toepassen

               Zonder begrip = schijnleren 

Waarom is het belangrijk?

2/ GrILL verhoogt leerwinst in elk vak

Begrijpend lezen is nodig om te:

• analyseren
• redeneren
• vergelijken
• toepassen

                Lezen is geen apart doel, maar een leerinstrument

Waarom is het belangrijk?

3/ GrILL verkleint verschillen tussen leerlingen

Taalsterke leerlingen redden zich vaak wel

Taalzwakke en anderstalige leerlingen haken sneller af

GrILL biedt gelijke toegang tot dezelfde leerstof

                Niet door vereenvoudiging, maar door begeleiding

Waarom is het belangrijk?

4/ GrILL voorkomt oppervlakkig leren

Leerlingen zoeken nu vaak alleen antwoorden

Ze kopiëren zinnen zonder begrip

GrILL leert hen lezen met een doel

                Van zoeken → begrijpen → toepassen

Waarom is het belangrijk?

5/ GrILL is essentieel voor vervolgonderwijs en werk

In hogere studies, op de werkvloer, in het dagelijke leven:

• complexe teksten
• handleidingen
• artikels
• richtlijnen

GrILL bereidt leerlingen hierop voor

                Lezen = een levensvaardigheid

Waarom is het belangrijk?

Leerlingen botsen op vakteksten

Ze begrijpen vakwoorden, zinsbouw en structuur onvoldoende

Ze lezen oppervlakkig (zoeken antwoorden i.p.v. begrijpen)

Vakinhoud wordt niet echt verwerkt of toegepast

Resultaten blijven achter (zeker bij complexere opdrachten), motivatie daalt

In het kort:

stappenplan

Hoe pakken we dit aan?

stappenplan voor leerling

stappenplan voor leerkracht

voorbereiding = key!

Vergelijk deze stukken cursus over hetzelfde onderwerp. Welke lijkt jou het beste? (taalsterkst)

cursus 1

Neuronen zijn cellen van het zenuwstelsel die instaan voor het doorgeven van signalen in het lichaam. Dat gebeurt via elektrische en chemische processen. Een neuron bestaat uit verschillende onderdelen zoals het cellichaam, dendrieten en het axon. Deze onderdelen werken samen om signalen door te geven. Tussen twee neuronen zit een synaps. Daar verloopt de signaaloverdracht met behulp van neurotransmitters. Zodra het signaal de volgende zenuwcel bereikt, wordt het opnieuw elektrisch en kan het verder worden doorgegeven.

Neuronen functioneren als schakels in een netwerk dat informatie in het lichaam transporteert.

cursus 2

Neuronen zijn cellen van het zenuwstelsel. Ze geven signalen door in het lichaam. Dat gebeurt via elektrische en chemische processen. Een neuron heeft verschillende onderdelen.

• cellichaam: het deel van het neuron dat de kern bevat en de werking van de cel regelt
  
• dendrieten: uitlopers van het neuron die signalen ontvangen van andere neuronen
  
• axon: lange uitloper van het neuron die signalen doorgeeft naar andere cellen
  

Deze onderdelen hebben elk een functie bij de signaaloverdracht. Tussen twee neuronen zit een synaps. Daar spelen neurotransmitters een rol. Het signaal verandert daar en gaat verder naar een andere zenuwcel. In het lichaam worden zo signalen doorgegeven via neuronen.

Neuronen werken samen in het zenuwstelsel.

Neuronen zijn de basiseenheden van het zenuwstelsel. Ze sturen signalen door het lichaam via elektrische en chemische processen. Een neuron bestaat uit het cellichaam, dat de kern bevat en de celactiviteiten regelt, de dendrieten, die signalen van andere neuronen ontvangen, en het axon, dat signalen naar andere cellen doorgeeft. Tussen twee neuronen bevindt zich de synaps, een kleine spleet waar het elektrische signaal tijdelijk wordt omgezet in een chemisch signaal.

Dat gebeurt met behulp van neurotransmitters: dit zijn chemische stoffen die het signaal van het ene neuron naar het andere doorgeven.

Zodra de neurotransmitters de volgende zenuwcel bereiken, zetten ze het elektrische signaal daar opnieuw in gang.

Stel je neuronen voor als postbodes.

De axon stuurt het bericht, de synaps is de brievenbus, en de neurotransmitters zijn de briefjes die het bericht doorgeven.

cursus 3

Welke cursus lijkt jou het taalsterkst?

cursus 1

cursus 2

cursus 3

Cursus 3 is (waarschijnlijk) het taalsterkst

• (nieuwe) vakwoorden zijn vetgedrukt
• vakwoorden worden in de context verklaard 
• er is voldoende context - de tekst is niet te compact
• alinea’s om structuur toe te voegen
  
• signaalwoorden (Eerst en vooral, bovendien, …) om verbanden duidelijk te maken (<>bullet points)
• niet verkleuterd, wel ondersteund door afbeelding en concreet, alledaags voorbeeld (postbodes)

                      Maak je cursusmateriaal  TAALSTERK (bv. met behulp van AI)

voorbeeld taalsterke cursus: Ga naar 'Sjablonen' op startpagina Smartschool

voorbeeld prompt AI

Herschrijf deze cursus naar een taalsterke cursus.

Doelgroep: [bv. derde graad secundair onderwijs – dubbele finaliteit].

Richtlijnen:

Inhoud blijft volledig behouden: niet vereenvoudigen of verkleuteren.

(Nieuwe) vakwoorden worden vetgedrukt en in de context verklaard.

Zorg voor voldoende context: de tekst is niet te compact.

Gebruik duidelijke alinea’s om structuur aan te brengen.

Gebruik signaalwoorden (bv. eerst en vooral, bovendien, omdat, daarentegen) om verbanden expliciet te maken.

Gebruik vooral lopende tekst (geen bullet points als hoofdvorm).

Voeg waar zinvol een concreet, alledaags voorbeeld toe.

Geef suggesties voor ondersteunende afbeeldingen (zonder de tekst te vervangen).

Voeg voorbeeldvragen op A-, B- en C-niveau toe. Geef ook meteen de verbetersleutel van deze vragen.

Cursusmateriaal:

[Plak hier je tekst]

Je kan uiteraard ook werken met authentieke bronnen (vakteksten). 

                             Deze pas je best niet aan. Houd ze authentiek.

verschillende tekstsoorten:

• informatief (bv. krantenartikel)
• narratief (bv. reisblog)
• prescriptief (bv. recept)
• argumentatief (bv. opiniestuk/column)

 voorbeeld uit Knack

Deze tekst bevat alleen een titel; geen afbeeldingen

Waar gaat dit artikel over, denk je? Wat zijn je verwachtingen?

Leeftijdsbeperking voor sociale media en smartphones: ‘Misschien zijn niet onze kinderen, maar wijzelf the anxious generation’

Waar gaat dit artikel over, denk je?

Leeftijdsbeperking voor sociale media en smartphones: ‘Misschien zijn niet onze kinderen, maar wijzelf the anxious generation’

Leeftijdsbeperking voor sociale media en smartphones: ‘Misschien zijn niet onze kinderen, maar wijzelf the anxious generation’

Wat is de hoofdgedachte van dit artikel?

Leeftijdsbeperking voor sociale media en smartphones: ‘Misschien zijn niet onze kinderen, maar wijzelf the anxious generation’

Tip: Toon de tekst op het whiteboard en duid mee aan met de leerlingen.

- hoofdgedachte/kernwoorden 

- signaalwoorden omcirkelen

- moeilijke woorden bespreken (woordenschatstrategieën!)

- kernwoord/richtvraag in marge noteren

+ Leerlingen kunnen dan ondertussen noteren in een Cornell

markeren

Woordenschatsstrategieën

📝 Context gebruiken: probeer de betekenis af te leiden uit de omliggende zinnen.

🧩 Woorddelen ontleden: deel het woord in voor- of achtervoegsels en stam om het woord te begrijpen.

🔄 Synoniemen / tegenstellingen: zoek andere woorden in de zin die helpen bij de betekenis.

🌍 Andere talen inschakelen: lijkt het woord op een woord in je moedertaal of een andere taal die je kent?

📚 Woordenboek = laatste redmiddel!

Leerlingen struikelen vaker over (voor jou bekende) woorden dan je verwacht! 

Help hen na te denken over de betekenis van woorden - geef het niet zomaar 'weg'. Expliciteer deze strategieën:

Cornell:

Cornell:

Cornell:

A-vragen (letterlijk begrip)

1) Wat beweert Jonathan Haidt in zijn boek?

2) Welke maatregelen stelt Noens concreet voor om jongeren te begeleiden in smartphonegebruik?

A-vragen (letterlijk begrip)

1) Wat beweert Jonathan Haidt in zijn boek?

→ Haidt beweert dat smartphonegebruik het mentale welzijn van tieners aantast.

2) Welke maatregelen stelt Noens concreet voor om jongeren te begeleiden in smartphonegebruik?

→ Smartphonevrije zones, duidelijke afspraken thuis, offline activiteiten, jongeren betrekken bij hun eigen gebruik

B-vragen (eigen woorden / verbanden leggen)

3) Leg in je eigen woorden uit waarom Noens waarschuwt voor de perceptie-effecten van mentale problemen bij jongeren.

4) Waarom vindt Noens een hogere minimumleeftijd voor sociale media niet pedagogisch sterk?

B-vragen (eigen woorden / verbanden leggen)

3) Leg in je eigen woorden uit waarom Noens waarschuwt voor de perceptie-effecten van mentale problemen bij jongeren.

→ Als iedereen steeds zegt dat jongeren meer problemen hebben, gaan jongeren dat zelf ook zo ervaren.

4) Waarom vindt Noens een hogere minimumleeftijd voor sociale media niet pedagogisch sterk?

→ Omdat een verbod de oplossing niet is en jongeren nog steeds begeleid moeten worden bij bewust gebruik.

C-vragen (toepassen / redeneren)

5) Denk je dat een smartphoneverbod op school een goed idee zou zijn? Gebruik argumenten van Noens én eigen redenering.

6) De tekst zegt dat er geen duidelijk causaal verband is tussen smartphones en mentale problemen bij tieners.Waarom is het belangrijk om verschil te maken tussen correlatie en causaliteit bij dit debat?

C-vragen (toepassen / redeneren)

5) Denk je dat een smartphoneverbod op school een goed idee zou zijn? Gebruik argumenten van Noens én eigen redenering.

→ bv.: Nee, omdat het fundamentele rechten kan schenden en jongeren niet leert omgaan met technologie. Jongeren moeten begeleid worden.

6) De tekst zegt dat er geen duidelijk causaal verband is tussen smartphones en mentale problemen bij tieners.Waarom is het belangrijk om verschil te maken tussen correlatie en causaliteit bij dit debat?

→ Correlatie laat zien dat er een verband is, causaliteit laat zien dat iets de oorzaak is. Dit verschil voorkomt foute beslissingen en onnodige beperkingen, zoals verbieden of minimumleeftijden instellen, zonder dat het het probleem oplost.

Door het verschil te begrijpen, kunnen maatregelen meer pedagogisch verantwoord worden: begeleiding, afspraken en bewust gebruik, in plaats van angst of paniek.