L(evensbeschouwing) E(motionele vorming) F(ilosofie)
Klas 1 Periode 3 Les 5
Ethiek - keuzes tussen goed en fout
L(evensbeschouwing) E(motionele vorming) F(ilosofie)
Klas 1 Periode 3 Les 5
Ethiek - keuzes tussen goed en fout
Vandaag gaan we nadenken over de vraag:
wanneer is iets goed en wanneer is iets fout?
Dat noemen we ethiek.
Mensen denken daar soms hetzelfde over, maar soms ook verschillend.
Daarom gaan we vandaag kijken naar ethiek.
Zo doen we het bij LEF
We luisteren naar elkaar
We geven ruimte aan ieders mening
We oordelen niet te snel
We doen actief mee
We houden het veilig
We zijn op tijd, voorbereid en met respect
We luisteren naar elkaar
Als iemand praat (leerling of docent), zijn de anderen stil. We laten elkaar uitspreken en tonen interesse.
We geven ruimte aan ieders mening
In LEF mag je zeggen wat je denkt, zolang je het met respect doet. Iedereen heeft een eigen kijk op het leven, en dat mag.
We oordelen niet te snel
We oefenen in open luisteren – zonder meteen te zeggen wat ‘raar’, ‘dom’ of ‘gek’ is. In LEF stellen we vragen in plaats van direct een oordeel te geven.
We doen actief mee
Je hoeft niet alles hardop te zeggen, maar meedenken en meedoen hoort erbij. Dit is een vak over jezelf, dus jouw stem telt.
We houden het veilig
Wat iemand deelt in vertrouwen, blijft in de klas. We zorgen ervoor dat iedereen zich veilig en serieus genomen voelt.
We zijn op tijd, voorbereid en met respect
Je komt op tijd, hebt je spullen bij je en behandelt elkaar – én de docent – met respect.
Leerdoelen
Na deze les kun je:
1. uitleggen wat ethiek is
uitleggen wat waarden, normen en dilemma’s zijn
samen nadenken over wat in een situatie goed of fout is
This item has no instructions
Ethiek = nadenken over wat goed en fout is.
Voorbeelden:
Is liegen altijd fout?
Moet je altijd eerlijk zijn?
Mag je iemand buitensluiten?
Wat doe je als een keuze moeilijk is?
We hebben net nagedacht over de vraag wanneer iets goed of fout is.
Daar gaat ethiek over.
Ethiek betekent: nadenken over goed en fout.
Het gaat dus niet alleen om wat de regels zijn, maar ook om de vraag waarom iets goed of fout is.
Soms is dat heel duidelijk.
Bijvoorbeeld: iemand expres pijn doen vinden de meeste mensen fout.
Maar soms is het moeilijker.
Bijvoorbeeld: moet je altijd eerlijk zijn, ook als je iemand daarmee verdriet doet?
Bij ethiek kijk je dus naar moeilijke vragen over gedrag en keuzes.
Je denkt na over wat een goede keuze is en waarom.
Dat betekent ook dat mensen soms verschillend kunnen denken.
De één vindt iets goed, terwijl de ander twijfelt.
Juist daarom is het belangrijk om niet alleen je antwoord te geven, maar ook uit te leggen waarom je dat vindt.
In deze les gaan we dat samen oefenen.
Waarden en normen
Waarden = wat je belangrijk vindt
Bijvoorbeeld:
respect
eerlijkheid
vriendschap
vrijheid
Normen = regels of afspraken die daarbij passen
Bijvoorbeeld:
je lacht iemand niet uit
je spreekt de waarheid
je helpt elkaar
We hebben het net gehad over ethiek: nadenken over goed en fout.
Daarbij zijn waarden en normen belangrijk.
Waarden zijn dingen die mensen belangrijk vinden.
Denk bijvoorbeeld aan:
respect
eerlijkheid
vrijheid
vriendschap
behulpzaamheid
Een waarde is dus meer een idee of iets wat je belangrijk vindt in hoe mensen met elkaar omgaan.
Normen zijn de regels of afspraken die bij die waarden passen.
Als je bijvoorbeeld respect belangrijk vindt, hoort daar de norm bij dat je iemand laat uitpraten en niet uitlacht.
Als je eerlijkheid belangrijk vindt, hoort daar de norm bij dat je niet liegt en niet spiekt.
Je kunt het zo onthouden:
een waarde is wat je belangrijk vindt
een norm is wat je daarom doet of juist niet doet
Soms hebben mensen dezelfde waarden, maar toch andere normen.
En soms vinden mensen andere dingen belangrijk.
Daarom kunnen mensen ook verschillend denken over wat goed of fout is.
In deze les gaan we kijken welke waarden en normen een rol spelen in lastige situaties.
Maken:
Opdracht 1 op je werkblad
This item has no instructions
Dilemma
Dilemma = een moeilijke keuze
Je moet kiezen, maar beide keuzes zijn lastig.
Voorbeeld:
Je vriend doet iets gemeens.
Vertel je het aan de docent of houd je het geheim?
Soms is het best makkelijk om te zeggen wat goed of fout is.
Maar soms is een situatie lastiger.
Dan moet je kiezen tussen twee dingen die allebei niet helemaal fijn zijn.
Zo’n moeilijke keuze noemen we een dilemma.
Bij een dilemma zijn er vaak twee keuzes:
allebei lijken ze een nadeel te hebben
of allebei lijken ze een beetje goed én een beetje fout
Daardoor is er niet meteen één simpel antwoord.
Stel: je vriend doet iets gemeens en zegt daarna dat jij het geheim moet houden.
Dan heb je twee lastige keuzes:
je vertelt het en dan voelt je vriend zich misschien verraden
je vertelt het niet en dan help je misschien mee aan iets dat niet goed is
Dat is dus een dilemma.
Bij ethiek kom je vaak dilemma’s tegen, omdat je dan moet nadenken over wat de beste keuze is.
Het gaat er niet alleen om wat je kiest, maar ook waarom je dat kiest.
In de rest van de les gaan jullie zelf ook kijken naar situaties waarin een dilemma zit.
Maken:
Opdracht 2 op je werkblad
This item has no instructions
We gaan nu kijken naar een filmpje over een dilemma.
Een dilemma is een moeilijke keuze. Je moet kiezen, maar allebei de keuzes zijn lastig.
Er is dus niet één antwoord dat meteen helemaal goed voelt.
Tijdens het kijken wil ik dat jullie goed letten op drie dingen:
Welke keuze moet er gemaakt worden?
Waarom is die keuze moeilijk?
Wat zou jij zelf doen?
Probeer tijdens het kijken al na te denken over jouw eigen mening.
Je hoeft niet meteen hetzelfde te denken als iemand anders.
Juist bij ethiek is het belangrijk dat je kunt uitleggen waarom je iets vindt.
Na het filmpje gaan jullie de vragen op je werkblad maken en daarna kort met elkaar bespreken wat jullie zouden doen.
Filmpje: een onmogelijk dilemma
Kijk naar het filmpje en denk na over deze vraag: Waarom is dit een dilemma?
Kijkopdracht
Let tijdens het kijken op:
Welke moeilijke keuze moet er gemaakt worden?
Waarom zijn beide keuzes lastig?
Wat zou jij doen?
In dit filmpje zie je een situatie waarin kiezen heel moeilijk is.
Dat past goed bij ethiek, want bij ethiek denk je na over wat goed of fout is, ook als het antwoord niet simpel is.
Maken:
Opdracht 3 op je werkblad.
This item has no instructions
Samenwerkingsfase uitleg
Rollen
lezer
schrijver
denker
woordvoerder
Jullie gaan nu samen aan de slag met een placematopdracht.
Dat betekent dat je eerst zelf nadenkt en daarna pas samen overlegt.
Jullie werken in een groepje van vier.
Iedereen heeft een eigen vak op het werkblad. In dat vak schrijf je eerst zelf je antwoord op.
Het is belangrijk dat iedereen zelf eerst nadenkt, want dan heeft iedereen straks ook iets om in te brengen.
Daarna ga je met je groepje bespreken wat jullie hebben opgeschreven.
Luister goed naar elkaar en laat elkaar uitpraten.
Je hoeft het niet meteen eens te zijn. Juist bij ethiek mogen meningen verschillen.
Als jullie samen hebben overlegd, schrijf je in het middenvak op wat jullie gezamenlijke antwoord is.
Daar schrijf je dus op:
wat jullie samen de beste keuze vinden
welke waarde belangrijk is
en waarom jullie dat vinden
In jullie groepje heeft iedereen een taak:
de lezer leest de situatie voor
de schrijver schrijft het gezamenlijke antwoord op
de woordvoerder vertelt straks wat jullie groepje heeft gekozen
de tijdbewaker let op de tijd
Werk rustig samen, zorg dat iedereen meedoet en denk eraan:
bij ethiek gaat het niet alleen om het antwoord, maar vooral om hoe je nadenkt over goed en fout.
Placematsituatie 1
In de klasapp wordt een vervelende foto doorgestuurd.
Jij ziet dat die leerling het niet leuk vindt.
Vraag: Wat doe jij?
A. Ik zeg niets
B. Ik zeg dat het moet stoppen
C. Ik praat later met iemand uit de groep
Schrijf eerst zelf op:
wat jij zou doen
welke waarde jij belangrijk vindt
Daarna bespreek je het samen.
Jullie gaan nu werken met de eerste situatie van de placemat.
Lees de situatie eerst goed:
In de klasapp wordt een vervelende foto doorgestuurd.
Jij ziet dat die leerling het niet leuk vindt.
Denk eerst zelf na.
Schrijf in je eigen vak op:
wat jij zou doen
en welke waarde jij hier belangrijk vindt
Denk bijvoorbeeld aan:
respect
eerlijkheid
vriendschap
verantwoordelijkheid
Overleg nog niet meteen.
Het is belangrijk dat iedereen eerst een eigen antwoord opschrijft.
Daarna gaan jullie in je groepje bespreken wat jullie hebben gekozen.
Luister goed naar elkaar. Het hoeft niet zo te zijn dat iedereen hetzelfde antwoord heeft.
Juist bij ethiek kunnen meningen verschillen.
Als iedereen iets heeft verteld, schrijven jullie in het midden op:
wat jullie samen de beste keuze vinden
welke waarde daarbij het belangrijkst is
Let er goed op dat je niet alleen zegt wat je kiest, maar ook waarom.
Placemat situatie 2
Situatie 2 – Spieken
Je ziet dat iemand spiekt tijdens een toets.
Na afloop zegt die leerling:
“Zeg het alsjeblieft niet.”
Vraag: Wat doe jij?
A. Ik zeg niets
B. Ik zeg het tegen de docent
C. Ik praat eerst met die leerling
Schrijf eerst zelf op:
wat jij zou doen
waarom
of dit volgens jou een dilemma is
Daarna bespreek je het samen.
Jullie gaan nu naar de tweede situatie kijken.
Lees de situatie eerst goed:
Je ziet dat iemand spiekt tijdens een toets.
Na afloop zegt die leerling:
“Zeg het alsjeblieft niet.”
Dit is een lastige situatie, want je kunt verschillende dingen doen.
Misschien wil je eerlijk zijn, maar misschien wil je ook je klasgenoot niet verraden.
Daarom past deze situatie goed bij het woord dilemma.
Schrijf eerst zelf in je eigen vak op:
wat jij zou doen
waarom je dat zou doen
en of jij dit een dilemma vindt
Denk rustig na en schrijf eerst je eigen antwoord op.
Overleg nog niet meteen.
Daarna bespreek je je antwoorden met je groepje.
Luister goed naar elkaar en kijk of jullie hetzelfde denken of juist verschillend.
In het midden schrijven jullie samen op:
wat jullie de beste keuze vinden
waarom
en waarom dit volgens jullie wel of geen dilemma is
Probeer ook uit te leggen welke waarde hier belangrijk is, bijvoorbeeld:
eerlijkheid
vriendschap
verantwoordelijkheid
vertrouwen
Denk eraan: bij deze opdracht is niet alleen het antwoord belangrijk, maar vooral ook hoe jullie samen nadenken over de keuze.
Gezamenlijke keuze
Bespreek samen:
Wat vinden jullie de beste keuze bij situatie 1?
Welke waarde hoort daarbij?
Wat vinden jullie de beste keuze bij situatie 2?
Waarom is situatie 2 een dilemma?
Jullie beslissen samen wat er in het midden van de placemat komt te staan: jullie gezamenlijke keuze.
Jullie hebben nu allebei de situaties besproken en ieder eerst zelf nagedacht.
Nu is het tijd om als groepje één gezamenlijk antwoord te kiezen.
Bespreek samen:
Wat vinden jullie de beste keuze bij situatie 1?
Welke waarde past daar het best bij?
Wat vinden jullie de beste keuze bij situatie 2?
Waarom is situatie 2 een dilemma?
Het is niet erg als jullie eerst verschillende meningen hebben.
Juist dat hoort bij ethiek: mensen kunnen anders denken over wat goed of fout is.
Probeer daarom goed naar elkaar te luisteren en leg uit waarom je iets vindt.
Niet alleen het antwoord is belangrijk, maar vooral jullie uitleg.
Daarna schrijven jullie in het middenvak op:
jullie gezamenlijke keuze
de belangrijkste waarde
en kort waarom jullie daarvoor kiezen
Lukt het niet om het helemaal eens te worden?
Dan mogen jullie ook opschrijven:
“Wij twijfelen tussen twee antwoorden, omdat…”
Zorg dat iedereen meepraat, zodat het echt een antwoord van het hele groepje wordt.
Leerdoelen
Kun je nu:
uitleggen wat ethiek is
uitleggen wat waarden, normen en dilemma’s zijn
samen nadenken over wat in een situatie goed of fout is.
Vandaag ga je leren waar het Christendom vandaan komt, wat Jezus belangrijk vond,
en hoe zijn ideeën nog steeds invloed hebben op hoe mensen met elkaar omgaan.
Denk tijdens de les af en toe terug aan wat je eerder hebt geleerd over geloven en levensvragen.
Het Christendom is eigenlijk begonnen binnen het Jodendom.
Jezus was zelf Joods, en veel van zijn ideeën sloten aan bij wat hij in zijn geloof had geleerd.
Maar hij gaf daar een nieuwe betekenis aan: liefde voor iedereen, vergeving, en zorg voor elkaar.
Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.
This item has no instructions
Schrijf 2 dingen op waarover je meer wilt weten.
This item has no instructions
Stel 1 vraag over iets dat je nog niet zo goed hebt begrepen.
This item has no instructions
Wat betekent volgens jou het woord ‘dwarsligger’?
This item has no instructions