Vergroening stedelijke omgeving (Groen vmbo), les 1: Uitleg

Gazon tussen hoogbouw, Kop van Zuid, Rotterdam

VERGROENING · ONTWERPEN EN BEHEREN

Vergroening stedelijke omgeving

Examenstof Groen vmbo · CSPE

1 / 29
next
Slide 1: Slide
New lesson editorGroenMiddelbare schoolvmbo b, k, g

This lesson contains 29 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 45 min
Report this lesson

Introduction

Uitleg over profielmodule Vergroening stedelijke omgeving: ontwerpen en tekening lezen, een ruimte inrichten en beplanten, onderhoud, dieren en water, en uitleggen aan anderen. Vier blokken met controlevragen. Stof alleen voor KB en GL staat in de docentnotities.

Items in this lesson

Gazon tussen hoogbouw, Kop van Zuid, Rotterdam

VERGROENING · ONTWERPEN EN BEHEREN

Vergroening stedelijke omgeving

Examenstof Groen vmbo · CSPE

Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: P/GR/3.1, P/GR/3.2, P/GR/3.3, P/GR/3.4. Image credit: Wikifrits / Wikimedia Commons, publiek domein

VERGROENING · ONTWERPEN EN BEHEREN

Wat ga je kunnen?

Ik kan een groene ruimte lezen, aanleggen, onderhouden en uitleggen.

This item has no instructions

Wat hoort bij een groene stad?

Verwachte woorden: bomen, park, gras, bijen, groen dak, moestuin, regenwater, dieren, kinderboerderij. Zet ze in vier groepen: ontwerpen, aanleggen, onderhouden en uitleggen aan anderen. Zo zie je de vier deeltaken van deze module (P/GR/3.1 tot en met 3.4).

Gazon tussen hoogbouw, Kop van Zuid, Rotterdam

VERGROENING · ONTWERPEN EN BEHEREN

Eisen aan een ontwerp

  • Een ontwerp is een plan voor een groene ruimte.

  • Kijk naar de mens, bodem, bebouwing, water, kosten en milieu.

  • Kies ook vorm en kleur. Leg je keuzes uit met de eisen.

Syllabus P/GR/3.1.1 (alleen KB en GL): een kleinschalig groen object of een groene ruimte ontwerpen en daarbij rekening houden met de recreërende mens, omgevingsfactoren, bodemgesteldheid, bebouwing, aanwezige planten en dieren, waterbeheer, kosten, milieu en duurzaamheid, vorm en kleur. De ontwerptekening verantwoord je met de eisen die aan het ontwerp zijn gesteld. BB leest en gebruikt tekeningen (3.1.2) en ontwerpt zelf alleen voor gezelschapsdieren (3.1.4). Veelgemaakte fout: alleen op mooi letten en kosten, bodem of water vergeten. Image credit: Wikifrits / Wikimedia Commons, publiek domein

VERGROENING · ONTWERPEN EN BEHEREN

Een tekening lezen

  • Een schaal laat zien hoeveel kleiner de tekening is dan het echt wordt.

  • Bij schaal 1:50 is 1 cm op papier 50 cm in het echt.

  • Reken om: cm op papier x 50 is cm in het echt. Zet de eenheid erbij.

  • 100 cm is 1 m. Een oppervlakte schrijf je in m² (vierkante meter).

Syllabus P/GR/3.1.2.1 (BB, KB en GL): de omvang van het ontwerp uit een tekening aflezen: omrekenen van schaal naar werkelijke afmetingen en afmetingen in de juiste eenheden weergeven. Voorbeeld: 8 cm x 50 = 400 cm = 4 m. Veelgemaakte fout: de eenheid vergeten of cm en m door elkaar halen.

VERGROENING · ONTWERPEN EN BEHEREN

Oppervlakte en materialen

  • Rechthoek: lengte x breedte. Driehoek: ½ x basis x hoogte.

  • Cirkel: 3,14 x straal x straal. De straal is de helft van de doorsnede.

  • Een materiaallijst noemt alles wat je nodig hebt, met aantallen.

  • Tegels koop je heel: rond het aantal naar boven af.

Syllabus P/GR/3.1.2.2 (BB, KB en GL): aan de hand van een ontwerptekening een lijst van materialen en hulpmiddelen maken en klaarleggen. De oppervlakteformules zijn de basis voor de materiaalstaat en voor de hoeveelheid mest (3.2.3.2). In de opgaven staat 3,14 als waarde van pi. Veelgemaakte fout: de doorsnede als straal gebruiken, of vergeten naar boven af te ronden.

Insectenhotel tegen een muur, Londen

VERGROENING · ONTWERPEN EN BEHEREN

Slim en diervriendelijk

  • Slim ontwerp: zonnepanelen, regenwater opvangen, duurzaam hout.

  • Dieren hebben ruimte, een schuilplek en veiligheid nodig.

  • Kooiverrijking: iets om te knagen, te klimmen of te schuilen.

Syllabus P/GR/3.1.3 (alleen KB en GL): innovatieve ontwikkelingen kiezen en toepassen: energie opwekken, opslaan en besparen, waterbeheer (wateropvang, wateropslag, watergebruik), milieuvriendelijke materialen en beplanting. P/GR/3.1.4 (alleen BB): met instructies voor gezelschapsdieren een huisvesting en kooiverrijking ontwerpen, met oog voor welzijn, duurzaamheid, veiligheid en milieu. P/GR/3.1.5 (KB en GL): hetzelfde, maar je maakt het ontwerp zelf en verantwoordt het. Een insectenhotel is een huisvesting voor insecten. Veelgemaakte fout: kooiverrijking zien als extra voer. Image credit: Matt Brown / Wikimedia Commons, CC BY 4.0

Het perk is 8 cm op de tekening. Hoe lang is het perk in het echt?

A

40 cm

B

4 m

C

0,16 m

D

400 m

Schaal 1:50: 8 x 50 = 400 cm = 4 m. Verwachte fouten: 400 m (cm niet omgerekend naar m), 0,16 m (gedeeld in plaats van vermenigvuldigd) en 40 cm (met 5 vermenigvuldigd). Syllabus P/GR/3.1.2.1. Image credit: Eigen figuur

Het terras krijgt tegels van 25 x 25 cm. Hoeveel tegels zijn nodig?

A

12 tegels

B

24 tegels

C

96 tegels

D

48 tegels

Terras 4 x 3 cm op papier is 200 x 150 cm in het echt. Per rij 200 : 25 = 8 tegels, 150 : 25 = 6 rijen. 8 x 6 = 48. Controle met oppervlakte: 3 m² : 0,0625 m² = 48. Verwachte fout: 12 tegels (4 x 3 zonder schaal) of de helft of het dubbele. Syllabus P/GR/3.1.2. Image credit: Eigen figuur

VERGROENING · ONTWERPEN EN BEHEREN

Meten en uitzetten

  • Meetlint: afstanden meten. Piket: paaltje dat een punt markeert.

  • Pootlijn: een touw tussen twee piketten voor een rechte lijn.

  • Waterpas: toont of iets vlak ligt. Laser: meet snel afstanden.

  • Een rechthoek (hulpmiddel) zet een rechte hoek uit. Een cirkel zet je uit met piket en touw.

Syllabus P/GR/3.2.2.1 (BB, KB en GL): meetinstrumenten kiezen, gebruiken en onderhouden: meetlint, piketten en pootlijn, waterpas en rechthoek, lasermeetapparatuur. P/GR/3.2.2.2 (alleen BB, met instructies) en 3.2.2.3 (KB en GL, zelf): een ontwerp uitzetten, zoals de huisvesting van dieren en rechthoekige, driehoekige en cirkelvormige beplantingsvakken. Bij een rechthoek: meet de zijden en daarna de twee diagonalen; zijn die even lang, dan zijn de hoeken recht. Bij een cirkel: piket in het midden, touw ter lengte van de straal. Veelgemaakte fout: de doorsnede als touwlengte nemen.

Een jonge boom planten langs een weg, Warschau

VERGROENING · ONTWERPEN EN BEHEREN

Beplanten

  • Maak de grond gebruiksklaar: los, vlak en zonder onkruid.

  • Strooi mest of grondverbeteraar: reken eerst de hoeveelheid uit.

  • Zaai, plant of leg: eenjarigen, vaste planten, heesters, bomen, gras.

Syllabus P/GR/3.2.3 (BB, KB en GL): de grond gebruiksklaar maken, de hoeveelheid mest of grondverbeteraar berekenen en bemesten, en op basis van het beplantingsplan zaaien, planten, poten en leggen (eenjarigen, vaste planten, heesters, bomen, grasmatten). Een eenjarige leeft één groeiseizoen, een vaste plant komt meerdere jaren terug. Mest rekenen: oppervlakte x hoeveelheid per m². Veelgemaakte fout: de oppervlakte vergeten en alleen de hoeveelheid per m² gebruiken. Image credit: Wistula / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

VERGROENING · ONTWERPEN EN BEHEREN

Afronden en opleveren

  • Geef de nieuwe planten water. Maak gereedschap schoon en ruim het op.

  • Scheid afval: groen afval, plastic en restafval apart.

  • Bij opleveren laat je het werk zien aan de klant.

  • Bespreek het resultaat met de klant: wat is er gedaan en hoe is het gegaan?

Syllabus P/GR/3.2.3.4 (BB, KB en GL): uitgevoerd werk afronden: planten water geven, gereedschap onderhouden en opruimen, afval scheiden en opruimen, opleveren. P/GR/3.2.3.5 (alleen KB en GL): de resultaten van de opdracht met de klant bespreken. Veelgemaakte fout: het gereedschap vuil laten liggen of al het afval in één zak doen.

Dierenverblijf met overkapping, kinderboerderij Kaatsheuvel

VERGROENING · ONTWERPEN EN BEHEREN

Huisvesting bouwen

  • Verbind met bouten en moeren, schroeven, spijkers, lijm of kit.

  • Solderen verbindt metaal met gesmolten soldeer.

  • Bouw volgens de tekening: een hok voor kip of konijn, of een insectenhotel.

Syllabus P/GR/3.2.4 (alleen BB, met instructies) en P/GR/3.2.5 (KB en GL, zelf): gereedschappen en verbindingstechnieken kiezen (solderen, bouten en moeren, schroeven, spijkeren, lijmen en kitten), de werkzaamheden uitvoeren (onder andere de behuizing van kip, konijn, egel, insecten) en de huisvesting inrichten. Alleen KB en GL: werk en resultaat beoordelen aan de hand van gestelde eisen (3.2.5.3). Een verblijf voor dieren moet veilig zijn: geen uitstekende spijkers of scherpe randen. Veelgemaakte fout: de verbinding kiezen zonder naar het materiaal te kijken. Image credit: Daan0416 / Wikimedia Commons, CC0

Welk hulpmiddel gebruik je voor een rechte lijn tussen twee piketten?

A

Een pootlijn

B

Een waterpas

C

Een meetlint

D

Een rechthoek

De pootlijn is een touw dat je tussen twee piketten spant. De waterpas toont vlak of recht, het meetlint meet afstanden en de rechthoek zet een rechte hoek uit. Verwachte fout: meetlint kiezen, omdat het ook langs de lijn ligt. Syllabus P/GR/3.2.2.1.

Zet op volgorde: een perk beplanten

1

Grond los maken en onkruid weghalen

2

Mest of grondverbeteraar verspreiden

3

Planten poten in de grond

4

Water geven en opruimen

5

Planten neerzetten volgens het plan

Volgorde volgens de syllabus: eerst de grond gebruiksklaar maken (3.2.3.1), dan bemesten (3.2.3.2), dan planten (3.2.3.3) en tot slot afronden (3.2.3.4). Verwachte fout: bemesten na het planten.

Beschermende kleding bij maaiwerk: helm, vizier, oorkappen

VERGROENING · ONTWERPEN EN BEHEREN

Onderhoud en inventariseren

  • Onderhoud: bemesten, maaien, onkruid wieden en snoeien.

  • Kijk wat nodig is: insecten, schimmels, vraatschade.

  • Draag gehoorbescherming en handschoenen bij een bosmaaier.

Syllabus P/GR/3.3.1 (alleen BB): gereedschap en machines klaarleggen, inzetten en onderhouden en onderhoud plegen aan gras en beplanting (bemesten, maaien, onkruid verwijderen, snoeien). P/GR/3.3.2 (alleen KB): ook inventariseren welke beplanting onderhoud nodig heeft: aantasting door insecten en schimmels, vraatschade, periodiek onderhoud van gazon en beplanting. Veiligheid: bij een bosmaaier horen onder meer gehoorbescherming en soepele werkhandschoenen, verder volgens de gebruikshandleiding van de machine. Bron: Stigas, Arbocatalogus Hoveniers en Groenvoorziening, bijlage 1 Overzicht PBM, en het VBNE-instructieblad bosmaaier. Veelgemaakte fout: een machine pakken zonder beschermingsmiddelen of zonder de handleiding. Image credit: Rickon789 / Wikimedia Commons, publiek domein

VERGROENING · ONTWERPEN EN BEHEREN

Onderhoudsplan (alleen GL)

  • Een onderhoudsplan zegt wat je wanneer en hoe vaak onderhoudt.

  • Het gaat om grasland, perken, bermen en hagen. Noem ook gereedschap en machines.

  • Kostprijs: uren x uurtarief, plus materiaal.

  • In de stad teel je ook eetbaar groen: kies teeltmedium, gewas en oogsttijd.

Syllabus P/GR/3.3.3 (alleen GL): een onderhoudsplan maken voor grasland, perken, bermen en hagen, het plan motiveren en toelichten, de materialen, gereedschappen en machines aangeven en een globale kostprijsberekening maken. P/GR/3.3.5 (alleen GL): groei- en productievoorwaarden voor landbouwgewassen in een stedelijke omgeving: teeltmedium, gewaskeuze, teelthandelingen, oogstwerkzaamheden. BB en KB: lees de dia mee, in de toets komt dit niet voor. Rekenvoorbeeld: 10 keer maaien x 2 uur x 40 euro per uur = 800 euro. Veelgemaakte fout: het aantal keren of de uren per keer vergeten.

VERGROENING · ONTWERPEN EN BEHEREN

Dieren verzorgen

  • Dieren krijgen schoon water, voer en een schoon verblijf. Reinig eerst, ontsmet daarna.

  • Planteneters: konijn, geit. Alleseters: kip, varken.

  • Volg het voerschema: weeg het voer af en noteer of het op is.

  • Controleer de conditie: vacht, ogen, gedrag. I&R: dier herkenbaar maken en registreren.

Syllabus P/GR/3.3.4 (BB, KB en GL): kinderboerderijdieren volgens gangbare normen huisvesten; de leefomgeving verzorgen (water en voer, ziektepreventie, mestafvoer en opslag, reinigen en ontsmetten); planteneters, vleeseters en alleseters aangeven; met een voerschema water en voer verstrekken (eenvoudige voerberekeningen, voersoorten herkennen, voer afwegen, controleren en registreren of de voergift is opgenomen); het geslacht bepalen; dagelijkse en periodieke verzorging (nagels, huid, haar, vacht); de conditie bepalen. Veilig en verantwoord omgaan met dieren (vangen, hanteren, verplaatsen, fixeren, hygiëne, dierenwelzijn, identificatie en registratie, I&R): BB met instructies, KB en GL zelf. Alleen GL: de relatie tussen het houden van dieren en het milieu. Dieren hanteer je rustig en met schone handen. Veelgemaakte fout: eerst ontsmetten en dan pas reinigen.

VERGROENING · ONTWERPEN EN BEHEREN

Water onderzoeken

  • Neem monsters van regenwater, sloot- of vijverwater en grondwater.

  • Zet een code op elk potje: waar komt het water vandaan?

  • Beoordeel geur en kleur. Meet de pH (zuurgraad) en de EC (zouten).

  • Zet de uitkomsten in een tabel en trek een conclusie.

Syllabus P/GR/3.3.6: watermonsters nemen van regenwater, oppervlaktewater en grondwater (BB: alleen nemen; KB en GL: ook de herkomst coderen); de reinheid beoordelen op geur en kleur (BB); een beargumenteerde keuze maken uit onderzoeksmogelijkheden, zoals pH-waarde, EC-waarde, geur en kleur (KB en GL) en de resultaten overzichtelijk weergeven en conclusies trekken (KB en GL). pH is de zuurgraad. EC is het elektrisch geleidingsvermogen: hoe meer opgeloste zouten, hoe hoger de EC. Er staan hier bewust geen grenswaarden: gebruik die uit de opdracht. Veelgemaakte fout: pH en EC door elkaar halen.

Welke dieren op de kinderboerderij zijn alleseters?

A

Konijn en geit

B

Schaap en cavia

C

Kip en varken

D

Paard en ezel

Kip en varken eten planten én dierlijk voedsel. Konijn, geit, schaap, cavia, paard en ezel zijn planteneters. Verwachte fout: kip niet als alleseter zien. Syllabus P/GR/3.3.4.3.

Vul in

Met de pH meet je hoe zuur water is. De EC laat zien hoeveel zouten erin zitten.

pH
EC
hardheid
temperatuur

pH is de zuurgraad, EC de geleidbaarheid door opgeloste zouten. Verwachte fout: de twee omdraaien. Syllabus P/GR/3.3.6.4 (KB en GL). pH en EC meten is KB- en GL-stof (3.3.6.4); BB beoordeelt geur en kleur.

Stadsmoestuin in houten bakken, Amsterdam

VERGROENING · ONTWERPEN EN BEHEREN

Groen en dieren in de stad

  • Groen geeft flora (planten), fauna (dieren) en recreatie.

  • Bestuiving: insecten brengen stuifmeel van bloem naar bloem.

  • Bijen en vlinders hebben bloemen en schuilplekken nodig.

Syllabus P/GR/3.4.1: het belang en de functie van planten en dieren in een stedelijke omgeving benadrukken (recreatie, fauna, flora, leefomgeving: KB), de rol van insecten bij bestuiving uitleggen (GL), met instructies informatie over de natuur geven (BB en KB) of zelf (GL). Laat leerlingen oefenen met één zin aan een buurtbewoner. Veelgemaakte fout: bestuiving verwarren met zaaien. Image credit: Kaz Alting / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

VERGROENING · ONTWERPEN EN BEHEREN

Waar komt ons eten vandaan?

  • Vlees, eieren en zuivel komen van dieren op een boerderij.

  • Graan wordt gemalen tot meel. Daarvan bak je brood en maak je pasta.

  • Groenten, fruit, bloemen en planten worden geteeld, buiten of in een kas.

  • Vertel een klant waar een product vandaan komt en hoe het is gemaakt.

Syllabus P/GR/3.4.2.1 (BB, KB en GL): informatie verstrekken over de herkomst en de productie van vlees, eieren en zuivel, graan en graanproducten, en groenten, fruit, bloemen en planten. Veelgemaakte fout: denken dat producten uit de winkel komen en niet uit een teelt of houderij.

Sla groeit verticaal in een kas

VERGROENING · ONTWERPEN EN BEHEREN

De slimme stad

  • Stadslandbouw: eten telen in de stad, ook op daken en in kassen.

  • Vergroening: meer planten in de straat, op daken en langs gevels.

  • Waterbeheer: regenwater opvangen en vasthouden in de stad.

Syllabus P/GR/3.4.3 (alleen KB en GL): informatie verstrekken over innovatieve ontwikkelingen in een stedelijke omgeving: stadslandbouw, verduurzaming, vergroening en waterbeheer, en recreatiemogelijkheden. Veelgemaakte fout: stadslandbouw zien als hobby zonder echte productie. Image credit: Bright Agrotech / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Wat doet een insect bij bestuiving?

A

Zaden van de plant laten vallen

B

Bladluizen van de plant eten

C

Stuifmeel van bloem naar bloem brengen

D

De grond rond de wortels losmaken

Bij bestuiving brengt een insect stuifmeel van de ene bloem naar de andere. Zo kan de plant zaad en vrucht vormen. Verwachte fout: bladluizen eten kiezen, omdat lieveheersbeestjes dat doen. Syllabus P/GR/3.4.1.2 (GL).

Wat is stadslandbouw?

Een goed antwoord: eten telen in of vlak bij de stad, bijvoorbeeld op een dak, in een kas of in bakken. Verwachte fout: alleen een stadspark noemen. Syllabus P/GR/3.4.3 (KB en GL).

Welk onderdeel vond je het lastigst?

1

Ontwerpen en tekening lezen

2

Meten en beplanten

3

Onderhoud, dieren en water

4

Groen en eten in de stad

Bespreek het onderdeel met de meeste stemmen aan het begin van de training nog eens.

Wat zou jij in jouw straat vergroenen?

Open reflectie. Laat leerlingen één concrete maatregel noemen, bijvoorbeeld een boom, een groen dak of een regenton.

VERGROENING · ONTWERPEN EN BEHEREN

Begrippen

  • Schaal: Hoeveel kleiner de tekening is dan het echt wordt, bijvoorbeeld 1:50

  • Pootlijn: Touw tussen twee piketten voor een rechte lijn

  • Kooiverrijking: Spullen in een verblijf om te knagen, klimmen of schuilen

  • pH: Maat voor de zuurgraad van water

  • EC: Maat voor de hoeveelheid opgeloste zouten in water

This item has no instructions