Werkwoordsvormen benoemen en vervoegen

Werkwoordsvormen herkennen

1 / 28
next
Slide 1: Slide
New lesson editor

This lesson contains 28 slides, with interactive quizzes and text slides.

Report this lesson

Items in this lesson

Werkwoordsvormen herkennen

De les opent vanuit wat leerlingen al kennen: de zes werkwoordsvormen zijn eerder behandeld. Deze les legt de nadruk op correct benoemen én correct vervoegen.

Lesdoel

Ik kan de zes werkwoordsvormen benoemen en correct vervoegen.

This item has no instructions

Welk signaal helpt jou om een werkwoordsvorm te herkennen?

Gebruik de antwoorden als voorkennisactivatie. Verwachte woorden: tijd, onderwerp, stam, -t, -end, ge-, bevel, zin.

Persoonsvorm tegenwoordige tijd

  • Geeft aan wat er nu gebeurt

  • Verandert mee met het onderwerp

  • Je vindt deze vorm vaak door de zin in een andere tijd te zetten

  • Voorbeeld: ik loop, jij loopt, wij lopen

Benadruk dat benoemen en vervoegen hier samenkomen: leerlingen moeten niet alleen zeggen dát iets een persoonsvorm is, maar ook de juiste vorm kiezen bij het onderwerp.

Tegenwoordige tijd vervoegen

  • Ik-vorm: stam

  • Jij/hij/zij/het: meestal stam + t

  • Wij/jullie/zij: hele werkwoord

  • Voorbeeld met werken: ik werk, jij werkt, wij werken

Je kunt hier kort wijzen op bekende valkuilen bij jij-vorm en stam + t, zonder uit te breiden naar uitzonderingen die niet nodig zijn voor deze les.

Persoonsvorm verleden tijd

  • Geeft aan wat er eerder gebeurde

  • Ook deze vorm verandert mee met het onderwerp

  • Je benoemt nog steeds de persoonsvorm van de zin

  • Voorbeeld: ik werkte, wij werkten

Houd het onderscheid met de tegenwoordige tijd scherp: dezelfde functie in de zin, maar een andere tijd.

Verleden tijd vervoegen

  • Zwakke werkwoorden krijgen vaak -te(n) of -de(n)

  • Enkelvoud en meervoud verschillen: ik maakte / wij maakten

  • Let op de hele werkwoordsvorm in de zin

  • Het gaat om correct schrijven én correct benoemen

Noem alleen kort dat leerlingen de juiste verleden tijd moeten kiezen. De volledige uitleg van 't ex-kofschip hoeft alleen terug te komen als ondersteuning, niet als nieuw lesdoel.

Welke vorm past bij: hij ... nu op school?

A

werken

B

werkt

C

werkte

D

werkend

Checkt persoonsvorm tegenwoordige tijd en de regel stam + t bij hij-vorm.

Vormen in de tegenwoordige en verleden tijd

Nu werkt hij aan zijn taak. Gisteren werkte hij ook hard. Bij wij zeg je in de tegenwoordige tijd werken, en in de verleden tijd werkten zij samen verder.

werkt
werkte
werken
werkten
werkten
werk
gewerkt
werkend

Alle vormen komen uit hetzelfde voorbeeldwerkwoord als op de inhoudsslides.

Onvoltooid deelwoord

  • Vaak de vorm op -end

  • Geeft een handeling aan die bezig is

  • Voorbeeld: lopend, werkend, zingend

Maak duidelijk dat deze vorm geen persoonsvorm is. Leerlingen verwarren een deelwoord soms met een gewone werkwoordsvorm in de zin.

Onvoltooid deelwoord gebruiken

  • Je herkent deze vorm aan de uitdrukking van een lopende handeling

  • In een zin staat deze vorm vaak niet als persoonsvorm

  • Voorbeeld: De lachende jongen fietst naar school.

  • lachende komt van het werkwoord lachen

Laat zien dat leerlingen niet alleen losse vormen moeten kennen, maar ze ook in een zin moeten kunnen aanwijzen.

Voltooid deelwoord

  • Hoort vaak bij iets dat afgerond is

  • Komt vaak voor met hebben of zijn

  • Veel vormen beginnen met ge-

  • Voorbeeld: gelopen, gemaakt, geschreven

Benadruk 'vaak' in plaats van 'altijd'. Zo blijft de uitleg correct zonder te veel uitzonderingen te openen.

Voltooid deelwoord in zinnen

  • Voorbeeld: Zij heeft haar taak gemaakt.

  • gemaakt is het voltooid deelwoord van maken

  • Deze vorm benoem je anders dan de persoonsvorm

  • Let dus op de functie van elk werkwoord in de zin

Goed moment om het verschil te benadrukken tussen 'heeft' als persoonsvorm en 'gemaakt' als voltooid deelwoord.

Welk woord is een onvoltooid deelwoord?

A

gelopen

B

loopt

C

lopend

D

loop

Laat leerlingen het verschil zien tussen persoonsvorm, gebiedende wijs en deelwoorden.

Deelwoorden in een zin

De lachende jongen fietst naar school. Het woord lachende komt van lachen en is een onvoltooid deelwoord. In de zin Zij heeft haar taak gemaakt, is gemaakt het voltooid deelwoord.

lachende
onvoltooid deelwoord
gemaakt
voltooid deelwoord
persoonsvorm
gebiedende wijs
werkend
maakte

Hier wordt zowel herkennen in een zin als benoemen van de vorm gecontroleerd.

Gebiedende wijs

  • Gebruik je als je iemand iets laat doen

  • Vaak staat er geen onderwerp in de zin

  • De vorm lijkt vaak op de stam

  • Voorbeeld: Loop!, Kijk!, Maak je werk af!

Leg uit dat de functie van de zin helpt bij het benoemen: het is een opdracht, waarschuwing of aansporing.

Gebiedende wijs herkennen

  • Vaak aan het begin van de zin

  • Gericht op degene die moet handelen

  • Geen gewone mededeling, maar een bevel of verzoek

  • Voorbeeld: Pak je jas.

Vergelijk zo nodig kort met een gewone zin als: 'Jij pakt je jas.' Daarmee zien leerlingen het verschil in vorm en functie.

Bijvoeglijk gebruikt werkwoord

  • Een werkwoordsvorm die als bijvoeglijk naamwoord wordt gebruikt

  • Zegt iets over een zelfstandig naamwoord

  • Voorbeeld: de gesloten deur, het gebroken glas

Noem dat deze vorm vaak lijkt op een voltooid deelwoord, maar dat de functie in de zin hier doorslaggevend is.

Functie in de zin

  • In de gesloten deur hoort gesloten bij deur

  • In de deur is gesloten hoort gesloten bij het werkwoordelijk deel

  • De vorm kan dus hetzelfde lijken, maar anders gebruikt worden

  • Kijk altijd naar de plek en de functie in de zin

Dit is een belangrijk onderscheid voor benoemen. Leerlingen hoeven hier vooral te leren kijken naar wat het woord in de zin doet.

Welke zin staat in de gebiedende wijs?

A

Jij pakt je jas.

B

Pak je jas.

C

Hij pakt zijn jas.

D

Wij pakken jassen.

De juiste optie is een opdracht zonder gewoon onderwerp.

In welke groep hoort gesloten in: de gesloten deur?

A

pv tt

B

voltooid deelwoord

C

gebiedende wijs

D

bijv. gebruikt ww

Leerlingen moeten kijken naar de functie in de zin: gesloten zegt iets over deur.

Kijk naar vorm en functie

In de zin Pak je jas is Pak een gebiedende wijs. In de woordgroep de gesloten deur zegt gesloten iets over deur. Daarom is het een bijvoeglijk gebruikt werkwoord.

Pak
gebiedende wijs
gesloten
bijvoeglijk gebruikt werkwoord
pakt
voltooid deelwoord
onvoltooid deelwoord
persoonsvorm

Deze opdracht laat leerlingen beslissen op basis van functie in de zin.

Zes vormen naast elkaar

  • pv tt: ik werk

  • pv vt: ik werkte

  • onvoltooid deelwoord: werkend

  • voltooid deelwoord: gewerkt

  • gebiedende wijs: Werk!

  • bijvoeglijk gebruikt werkwoord: de gewerkte uren

Deze overzichtsslide bundelt de hele les. Gebruik steeds hetzelfde voorbeeldwerkwoord om het verschil tussen de vormen zo zichtbaar mogelijk te maken.

Waar let je op?

  • Kijk naar tijd: nu of vroeger

  • Kijk naar functie: persoonsvorm, deelwoord, opdracht of beschrijving

  • Kijk naar vorm: stam, stam + t, -end, ge-

  • Kijk naar plaats in de zin

Dit vormt de afronding van de inhoud: leerlingen hebben herkenningspunten nodig om straks in een toets- of oefensituatie snel te kunnen beslissen.

Welke werkwoordsvorm vind jij nu nog het lastigst?

1

pv tt

2

pv vt

3

onv. deelwoord

4

volt. deelwoord

5

gebiedende wijs / bijv. ww

This item has no instructions

Wat ga jij voortaan eerst controleren in een zin?

Bespreek klassikaal welke signalen leerlingen echt helpen, bijvoorbeeld tijd, onderwerp, -end, ge-, functie of plaats in de zin. Er zijn geen vaste goede antwoorden.

Welke werkwoordsvorm wil jij nog extra oefenen?

Laat leerlingen kort terugblikken op hun leerproces. Mogelijke elementen: welke vorm was lastig, welk voorbeeld hielp, wat ze nog willen oefenen.

Begrippen

persoonsvorm tegenwoordige tijd - werkwoordsvorm die aangeeft wat nu gebeurt en meeverandert met het onderwerp

persoonsvorm verleden tijd - werkwoordsvorm die aangeeft wat eerder gebeurde en meeverandert met het onderwerp

onvoltooid deelwoord - werkwoordsvorm die vaak eindigt op -end en een lopende handeling uitdrukt

voltooid deelwoord - werkwoordsvorm die vaak een afgeronde handeling uitdrukt

gebiedende wijs - werkwoordsvorm waarmee je een opdracht, bevel of verzoek geeft

bijvoeglijk gebruikt werkwoord - werkwoordsvorm die gebruikt wordt als bijvoeglijk naamwoord bij een zelfstandig naamwoord

This item has no instructions