Traumasensitief werken

• New lesson editor
• Coaching
• HBO
• Studiejaar 1-4

Wat er schuil gaat achter gedrag

Agenda

Willianne Boon

• IB’er bij Mooi en Mode

• SPH + 2e graads leraar omgangskunde +
  Master Educational Needs - Gedragsspecialist

Wie zijn jullie?

We maken even kort kennis en wat weten jullie al over dit onderwerp?

Wat hoop je vandaag te leren?

Welke uitdagingen kom je tegen op het gebied van gedrag?

“Ik heb al veel meegemaakt”

Onderzoek naar ingrijpende ervaringen (ACE) onder 680 leerlingen van groep 7 en 8 (2016): 45 % heeft één of meerdere ingrijpende ervaringen meegemaakt (TNO en de Augeo Foundation, 2016) ACE = Adverse Childhood Experiences

Je kunt bijna zeker zijn dat er iemand in de klas zit met ACE’s uit onderzoek 2021 door Kees Hoefnagels (Universiteit Utrecht). SBO en VSO zitten tussen de 74 en 98% jongeren met trauma. In regulier onderwijs is dat minimaal 1 per klas.

Exclusief echtscheidingen

Kindermishandeling- en verwaarlozing (ook seksueel misbruik)

Ouder(s) ernstig ziek of overleden

Geweld tussen ouders (of ex-partners)

Alcohol- en drugsmisbruik ouders                                  

Psychiatrische aandoening bij ouders                                         

Depressie en zelfmoord (poging)

Ouder in gevangenis

Bedreiging met wapen

Beginnen bij het begin

Jou lichaam signaleert in het limbisch systeem

• Amygdala

• Hippocampus

• Prefrontale cortex

Amygdala = controleert alle informatie die binnen komt> door alle zintuigen (zien, horen, ruiken, voelen en proeven). Verwerkt emoties (overlevingsreactie)

Hippocampus = je archief (slaat alle informatie op).

Prefrontale cortex = regulatie van emoties – normen en waarden – impulsen – logisch denken (executief functioneren).

Automatisch overlevingsreacties

• Sociale verbinding

• Vluchten

• Vechten

• Bevriezen

Wanneer spreken we dan van trauma?

Trauma betekend wond.

Traumatische ervaring = overweldigende ervaring die dermate hevige, pijnlijke emoties oproept dat vrijwel iedereen het er moeilijk mee heeft :                       

Plotseling en onverwacht

Roept extreme gevoelens van angst, ontreddering en machteloosheid op

Confronteert je direct of indirect met de dood of tast je fysieke integriteit aan

3 soorten trauma

Enkelvoudig trauma = eenmalige gebeurtenis die korte tijd duurt.

Chronisch trauma = ervaring van meerdere traumatisch gebeurtenissen.

Complex trauma = een speciale vorm van chronische trauma (vroegkinderlijke chronische traumatisering)

Posttraumatische stressreactie

De volgende symptomen zijn karakteristiek

• Verhoogde waakzaamheid

  • Veelvuldige herbeleving

  • Vermijdingsreacties

!!! Dit zijn ‘normale’ reacties op abnormale gebeurtenissen > kost (veel) tijd om gebeurtenis te boven te komen

Indien er ruimte is geweest om gevoelens te uiten, indien er veiligheid, sociale steun en troost is, dan ontstaat er veelal ‘vanzelf’ weer herstel. (3 tot 6 mnd).

= de psychische en lichamelijke reactie op een traumatische gebeurtenis, dus hoe je reageert als de gebeurtenis voorbij is.

In hoeverre verwerking voldoende plaatsvindt hangt af van diverse factoren (ernst/duur / herhaling van trauma/ kenmerken van kind/ sociale steun/omgeving)  >> unieke ‘optelsom’

Post traumatische problematieken

Op school : idee dat er sprake is van ADHD of ODD-gedrag, hyperactief/agressief, maar ook terugtrekken

slaapproblemen, angstdromen, hoofdpijn, buikpijn, bedplassen,  separatieangst, agressieproblematiek,  concentratieproblemen, paniekaanvallen, terugkerend spel of heropvoeringen, chaotisch/geagiteerd, prikkelbaar, woede uitbarstingen, regressie.....

…allemaal  problemen die met posttraumatische stress kunnen samenhangen.

Pak een ballon en blaas deze op!

Doe je ogen dicht.

Tel in je hoofd de tafel van 6

Ik loop langs en kan elk moment jou ballon kapot prikken. Maar blijf gefocust!

Vroeger sprak men van 3 systemen die samen het brein vormen. Tegenwoordig ziet men het brein veel meer als één geïntegreerd netwerk.

Mensen met trauma lopen 2 jaar achter in hun algehele ontwikkeling.

Animatie Stress window of tolerance (Augeo Foundation en Stichting Kinderpostzegels Nederland) - YouTube

Slide titel

Animatie Stress window of tolerance (Augeo Foundation en Stichting Kinderpostzegels Nederland) - YouTube

Hoe zouden wij bij onze studenten the window of tolerance kunnen vergroten?

Hoe vergroten we het raam?

Door de ACE’s gaat jou stress systeem af op momenten dat er niks aan de hand is. De amygdala is van slag.

Langer volhouden om veiligheid te creëren. Alles wat niet voorspelbaar is, is onbetrouwbaar dus zorgt voor stress. Voorspelbaarheid (structuur) is dus super belangrijk! (A. Horeweg, 2024)

Herstel, veiligheid, vertrouwen, veerkracht. Dus positieve ervaringen gaan opbouwen.

Het lastige is dat veel jongeren gewend zijn aan het negatieve, waardoor ze daar ook naar opzoek gaan (want soms kunnen negatieve ervaringen ook voorspelbaarheid geven.

De ‘traumabril’

Begrijp het ontstaan en veroordeel het kind niet om zijn gedrag.

Een leerkracht die met deze bril kijkt zal proberen de kalme en betrouwbare volwassene te zijn die het kind de kans geeft te herstellen, weer te geloven dat het er mag zijn en te ervaren dat andere mensen niet allemaal gevaarlijk zijn (Horeweg, 2018).

Voorbeeld van de trauma bril

Hoe vaak heb je in de klas dat je tegen een student zegt: “Je kunt kiezen je gaat nu mee doen of je gaat eruit…”

Je gaat ervan uit dat een student het gedrag bewust kiest en dus ook kan kiezen om het gedrag te stoppen. Maar dat maakt het ingewikkeld als ze in een trigger zitten en hun hersenen vanuit het instinctieve brein reageert (vlucht, vechten of bevriezen).

Dit deel van je brein kan je niet sturen het overlevende deel (het limbisch systeem) neemt het over en is sterker dan je Neocortex. (A. Horeweg)

Bij trauma trigger heb je jezelf niet in bedwang. Het komt niet door de leerkracht. Het is niet zo dat jij geen orde kunt houden of een slechte les geeft. Het heeft te maken met de leerling die gedrag laat zien waar die niet zoveel aan kan doen. Hij kan het afleren als de leerling weet in deze klas is het veilig, hier zijn mensen die om mij geven. Maar als je opgroeit in een wereld waar volwassenen altijd onveilig zijn geweest gaat een student zich niet zomaar kwetsbaar opstellen. 

https://www.youtube.com/watch?v=KauwT_thDEU

Anton Horeweg over De traumasensitieve school. Tjipcast #294

De hippocampus slaat alles op…

De amygdala legt verbanden tussen informatie die van verschillende zintuigen afkomstig is en koppelt deze aan emoties. Bijvoorbeeld in Sanne’s hersenen heeft de amygdala een koppeling gemaakt tussen de geur van alochol en gevaar opgeslagen in je brein. (c. Coppens, 2014 & de National Scientific Council on the Developing Child uit 2014)

Ander voorbeeld: als mijn vader boos kijkt dan

moet ik oppassen, want dan kan hij mij

bijvoorbeeld gaan slaan. Amygdala heeft boos

kijken en gevaar opgeslagen.

Stel jij kijkt als docent boos naar een andere student en de student met trauma ziet dit, dan kan die student onbewust getriggerd worden en gaan reageren vanuit het instinctieve brein (dus vluchten, vechten of bevriezen). (A. Horeweg, 2024)

Veerkracht versterken...

• Structuur en regelmaat

• Leerkracht –veilige volwassene

• Jongeren/kind zijn en plezier maken

• In een groep / vriendjes

• Positieve ervaringen opdoen

• Toekomst gericht

Kortom: school is helend!

Didactisch klaverblad

(B. Oldeboom, 2018)

Versterken executieve functies

Taakinitiatie

Wat kan je doen om dit te verhogen bij een student?

Maak de stappen klein. (leg je alles in 1x uit of doe je dit stap voor stap?)

Kan je een vaste routine maken?

Weet de student wat jij van hem of haar verwacht?

Beperk afleidingen (welke afspraken over telefoon, muziek, onrust in de klas)

Werk met tijdsblokken (wanneer wil je dat de eerst onderdeel af is?)

Maak het visueel (plaatjes of een checklist)

Vergroot de motivatie (leg uit waarom dit zo belangrijk is).

Hoe vond je deze workshop?

Welk onderdeel vond je het meest waardevol?

Wat had meer aandacht mogen krijgen?

Tips en tops voor de workshop

Tips en tops voor de workshop begeleider

Bedankt

Zijn er nog vragen?

Tips:

https://gedragsproblemenindeklas.nl/