les 4 natuurbeheer

• Biologie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 3

              Startopdracht 

Opdracht:

Natuurbeheer gaat over het beschermen en herstellen van natuurgebieden. Denk aan bossen, duinen, rivieren of weidegebieden.

Schrijf in 5-6 zinnen:

• Waarom is natuurbeheer belangrijk?

• Noem één voorbeeld van natuurbeheer in Nederland (bijv. de Oostvaardersplassen, duinherstel, of bosaanplant).

• Wat vind jij: moeten mensen de natuur zoveel mogelijk met rust laten, of juist actief beheren? Leg kort uit waarom.

Tijd: 5-7minuten

Doel: Inzicht krijgen in het belang en de dilemma’s van natuurbeheer

1. Startklaar

Bij de start van iedere les verwelkomt de docent de leerlingen bij de ingang van de deur, noemt leerlingen bij naam, maakt oogcontact en besteedt aandacht aan hun welbevinden. De docent geeft het goede voorbeeld en spreekt hoge verwachtingen uit voor het verloop van de les door succescriteria op gewenst gedrag, schooltaal en effectief leren te benoemen. De leerlingen zijn startklaar: ingelogd in LessonUp, telefoons opgeborgen in het Zakkie, en JdW-map op tafel.

natuurbeheer

JdW-kijkwijzer

Lesopbouw:

1. Vooraf:
   Startklaar, Voorkennis activeren, Formatief Handelen
   
   
2. Instructie:
   Leerdoelgericht werken, Inclusieve didactiek, Concrete en herkenbare voorbeelden, Formatief Handelen
   
   
3. Toepassing:
   Actieve verwerking, Formatief handelen 
   
   
4. Evaluatie:
   Afsluiting

Overzicht Periode #

              Startklaar

• Op je plek zitten 
• Telefoon in het Zakkie 
  
• Jas over de stoel, oortjes in de tas, tas op de grond
• Schoolspullen op tafel: Boek, Chromebook, JdW-map, etui 

1. Startklaar

Bij de start van iedere les verwelkomt de docent de leerlingen bij de ingang van de deur, noemt leerlingen bij naam, maakt oogcontact en besteedt aandacht aan hun welbevinden. De docent geeft het goede voorbeeld en spreekt hoge verwachtingen uit voor het verloop van de les door succescriteria op gewenst gedrag, schooltaal en effectief leren te benoemen. De leerlingen zijn startklaar: ingelogd in LessonUp, telefoons opgeborgen in het Zakkie, en JdW-map op tafel.

Checklist:

• Bepaal welke voorkennis relevant is voor de nieuwe lesstof.
• Ontwerp een terugblik-opdracht die deze voorkennis activeert.
• Overweeg of en hoe thuistalen ingezet kunnen worden om voorkennis te activeren.

Terugblik opdracht

2. Voorkennis activeren

De docent activeert relevante voorkennis aan de hand van een terugblik-opdracht, waarbij eventueel een beroep op de thuistalen wordt gedaan. Op deze manier biedt de docent een kapstok om nieuwe stof te verbinden aan de eerder geleerde stof en richting te geven aan het verdere verloop van de les. Tegelijkertijd worden hiermee misconcepties van leerlingen zichtbaar gemaakt, waar de docent vervolgens gericht op in kan spelen. 

           Leerdoelen

1. Je kunt verklaren dat veel natuur in Nederlands is ontstaan door ingrijpen van de mens
2. Je kunt manieren noemen waarop mensen in Nederland de natuur behouden, beschermen en herstellen.

3. Leerdoelgericht werken

De docent geeft het onderwerp, RTTI geformuleerde leerdoelen en de lesopbouw aan. De docent weet de leerdoelen goed te laten aansluiten bij de voorkennis en het (taal)niveau van de leerlingen. Gedurende de les wordt continu een terugkoppeling naar de leerdoelen gemaakt om de mate van beheersing te controleren.      

Relaties tussen soorten

Symbiose:  samenlevingsvorm tussen soorten 

Hier zijn drie verschillende vormen van.

Voorbeeld:

Stel ik heb autovervoer nodig en ik heb geen auto. Welke opties heb ik?

Ik kan een taxi nemen

Mutualisme (beide voordeel)

ik: 

taxichauffeur:

Commensalisme 

Ik kan liften

gast voordeel, gastheer geen voor- of nadeel)

ik: 

chauffeur:

Ik kan een auto stelen

Parasitisme (gast voordeel, gastheer nadeel)

ik: parasiet

eigenaar: gastheer

Wat is een biologisch evenwicht?

1. De populatiegrootte schommelt om een evenwichtswaarde heen.
2. Geboorte, sterfte en migratie zorgen voor een biologisch evenwicht.
3. antwoord A en B zijn goed
4. Antwoord A en B zijn beiden fout.

Wat is geen vorm van symbiose?

1. Parasitisme
2. Commensalisme
3. Predator-prooi relatie
4. Mutualisme

Deze symbiose is...

1. Mutualisme
2. Parasitisme
3. Commensalisme
4. Predatie

 Natuurbeheer

Relaties met de omgeving

Inrichting van onze omgeving

bijvoorbeeld: 

• landbouw 
• aangeplante bossen voor bosbouw en recreatie
• energiewinning
• waterbeheer zoals dijken en sloten

Wanneer het landschap helemaal is gevormd door de mens spreek je van een Cultuurlandschap

Natuurbescherming

Behouden en/of ontwikkelen van natuur en biodiversiteit door:

• vergroten natuurgebieden
• natuurgebieden met elkaar verbinden
• variatie in het landschap brengen

Natuurbescherming

Natuurbehoud = maatregelen nemen om te voorkomen dat natuur verdwijnt of onder druk komt te staan. Bijv. hoe behouden we natuur terwijl steden groeien?

Natuurbeheer = menselijk ingrijpen ten behoeve van optimale leefomstandigheden voor planten en dieren. Bijv. grote grazers die grassen laag houden, zodat andere planten meer licht hebben.

Natuurontwikkeling = natuur beïnvloeden door eerst menselijk ingrepen te doen en daarna de natuur haar gang laten gaan. Bijv. de Marker wadden

Landbouw:

akkerbouw

tuinbouw

veeteelt

Land gebruikt voor planten en dieren voor menselijk gebruik

Biodiversiteit

• De variatie aan planten en dieren.
  
• In het regenwoud is de biodiversiteit groot
  
• Bij een grote biodiversiteit is het ecosysteem stabiel

Biodiversiteit

Verlies biodiversiteit 

-> ecosysteem aangetast

Herintroductie

= terugbrengen van een  dier/ plantensoort in een land

maatregel om de bedreigde soorten weer in aantal te laten toenemen.

Een grasland met 75 verschillende soorten grassen en kruiden of een zee met 75 verschillende soorten vissen.
Welke heeft naar jouw mening een hogere biodiversiteit?

Een grasland met 75 verschillende soorten grassen en kruiden

Een zee met 75 verschillende soorten vissen

De biodiversiteit is gelijk

Een bos van 99 eikenbomen en 1 beukenboom of een bos met 50 eikenbomen en 50 beukenbomen.
Welke heeft naar jouw mening een hogere biodiversiteit?

Een bos van 99 eikenbomen en 1 beukenboom

Een bos met 50 eikenbomen en 50 beukenbomen

De biodiversiteit is gelijk

Een vijver met 6 verschillende vissoorten of een vijver met 4 verschillende vissoorten en 2 amfibiesoorten.
Welke heeft naar jouw mening een hogere biodiversiteit?

Een vijver met 6 verschillende vissoorten

Een vijver met 4 verschillende vissoorten en 2 amfibiesoorten

De biodiversiteit is gelijk

Een schip ligt al meer dan driehonderd jaar op de bodem voor de kust van Australië. Leg uit waarom dit schip voor een grotere biodiversiteit zorgt.

De mens is voor al zijn basisbehoeften afhankelijk van zijn omgeving.

1. Dat is waar
2. Dat is onzin

De mens is afhankelijk van zijn omgeving voor .....

1. grondstoffen
2. voedsel en zuurstof
3. water en energie
4. recreatie

Inrichting van onze omgeving

bijvoorbeeld: 

• landbouw 
• aangeplante bossen voor bosbouw en recreatie
• energiewinning
• waterbeheer zoals dijken en sloten

Wanneer het landschap helemaal is gevormd door de mens spreek je van een Cultuurlandschap

Je hebt filmpjes over biodiversiteit gekeken, wat is biodiversiteit? Omschrijf in eigenwoorden

Biodiversiteit

• De variatie aan planten en dieren.
  
• In het regenwoud is de biodiversiteit groot
  
• Bij een grote biodiversiteit is het ecosysteem stabiel

Natuurbescherming

Behouden en/of ontwikkelen van natuur en biodiversiteit door:

• vergroten natuurgebieden
• natuurgebieden met elkaar verbinden
• variatie in het landschap brengen

Natuurbescherming

Natuurbehoud = maatregelen nemen om te voorkomen dat natuur verdwijnt of onder druk komt te staan. Bijv. hoe behouden we natuur terwijl steden groeien?

Natuurbeheer = menselijk ingrijpen ten behoeve van optimale leefomstandigheden voor planten en dieren. Bijv. grote grazers die grassen laag houden, zodat andere planten meer licht hebben.

Natuurontwikkeling = natuur beïnvloeden door eerst menselijk ingrepen te doen en daarna de natuur haar gang laten gaan. Bijv. de Marker wadden. Daar zie je meer over in de volgende video

https://youtu.be/oblSzXiyKy0?si=ZY3IORPgcYqTKqO5

Herintroductie

= terugbrengen van een  dier/ plantensoort in een land

maatregel om de bedreigde soorten weer in aantal te laten toenemen.

Wat zou een andere oplossing kunnen zijn voor de Oostvaardersplassen?

Wat is het doel van de herintroductie van de wolf in Nederland?

Een schip ligt al meer dan driehonderd jaar op de bodem voor de kust van Australië. Leg uit waarom dit schip voor een grotere biodiversiteit zorgt.

Wat is parasitisme?

1. Beide soorten profiteren gelijk
2. Geen schade aan de gastheer
3. Eén soort profiteert van de ander
4. De parasiet leeft van de gastheer

Wat is mutualisme?

1. Geen interactie tussen de soorten
2. Samenwerking tussen twee soorten
3. Wederzijds voordeel voor beide soorten
4. Eén soort profiteert ten koste van de ander

Stel dat de gemiddelde
omgevingstemperatuur
25 °C is, maar overdag
schommelt tussen 20 °C en 40 °C.
Welk dier heeft de grootste
kans om te overleven?

1. Dier A, omdat het precies bij 25 °C het hoogste optimum heeft.
2. Dier A, omdat het altijd beter tegen temperatuurschommelingen kan.
3. Dier B, omdat het in een breder temperatuurbereik actief blijft.
4. Dier B, omdat het een lagere optimumtemperatuur heeft.

Wat betekent een
brede optimumkromme
voor de overlevingskansen
van een dier?

1. Het dier kan alleen overleven in een smal temperatuurbereik.
2. Het dier kan zich beter aanpassen aan wisselende temperaturen.
3. Het dier sterft sneller bij temperatuurschommelingen.
4. Het dier heeft geen optimumtemperatuur.

Wat is een biologisch evenwicht?

1. Alle organismen zijn gelijkwaardig
2. Populaties die schommelen om de evenwichtswaarde
3. Geen invloed van menselijke activiteiten
4. Altijd constante temperatuur in de natuur

Kunnen jullie voorbeelden geven waar de mens het milieu voor gebruikt?

Enkele voorbeelden kunnen zijn: Voedsel, energie, water, grondstoffen, zuurstof, recreatie

Cultuurlandschap

Ontstaan door mensen (niet alleen natuur)

Voorbeelden: weilanden, akkers, dorpen, steden, dijken

Kenmerk: ingericht en gebruikt door mensen

Waar gebruiken mensen wereldwijd heel veel grond en water voor?

1. Douchen, schoonmaken, vaatwasser en wasmachine, mooie stadstuintjes
2. Bossen en dieren
3. Het vullen van zwembaden en waterparken
4. Visserij, landbouw, veeteelt, bebouwing, transport, winning van grondstoffen

Wat is herintroductie van een bepaalde plant of diersoort?

Cultuurlandschap

Cultuurlandschap

Cultuurlandschap

Koppel aan de juiste plaatjes het begrip cultuurlandschap

Wat is natuurbeheer?

Voorbeelden van natuurbeheer

Voorbeelden van natuur behoud

Natura 2000-gebieden: 

Europese bescherming van kwetsbare natuur (bijv. Waddenzee).

Soortenbescherming: verboden om beschermde dieren (zoals otters of vleermuizen) te doden of hun leefgebied te verstoren.

Monumentenstatus voor landschappen: bepaalde duinen, bossen of historische landschappen mogen niet bebouwd worden.

Kunnen jullie nu enkele voorbeelden noemen van natuur herstel?

Natuurherstel betekent dat de natuur weer in een betere of meer oorspronkelijke staat wordt teruggebracht. Vijf duidelijke voorbeelden uit Nederland zijn:

Moerasherstel in de Oostvaardersplassen – waterpeil verhogen zodat rietlanden en moerasvogels terugkeren.

Duinen laten stuiven – stuifduinen weer actief maken door helmgras weg te halen en zand vrij te laten waaien.

Beekherstel – rechtgetrokken beken (zoals de Drentsche Aa) weer laten kronkelen voor een natuurlijker waterloop.

Veengebieden nat maken – sloten dempen zodat veen weer kan aangroeien en uitstoot van CO₂ vermindert.

Zandverstuivingen herstellen – bomen en struiken weghalen om open zandvlaktes te behouden voor zeldzame insecten en planten.

Welke natuur gebieden in Nederland worden hersteld?

1. Stedelijke gebieden, industrie gebieden
2. Dorpen en stedelijke gebieden
3. Moerasgebieden, bossen
4. Industriegebieden

Ecosystemen in Nederland

T3

R9

kringloop

voedselketen

voedselweb

Sleep het juiste organisatieniveau naar de plaatsen in de afbeelding

Biosfeer

Ecosysteem

Levensgemeenschap

Populatie

Individu

Ecosystemen in Nederland

Biodiversiteit

Biodiversiteit

Biodiversiteit

De biodiversiteit is een maat voor het aantal verschillende soorten organismen dat in een gebied voorkomt. Hoe meer verschillende planten en dieren er zijn, hoe hoger de biodiversiteit. 

Wat is biodiversiteit?

Kies de juiste definitie:

1. Biodiversiteit is een maat voor het aantal organismen dat in een gebied voorkomt.
2. Biodiversiteit is een maat voor het aantal soorten dat in een gebied voorkomt.

Succesie

0

           Instructie

Checklist:

• Interactieve uitleg (responsief): wisbordjes, LessonUp check-vragen, Cornell-methode.
  
• Een contextrijke en inclusieve leeromgeving door (culturele) achtergronden in de lesstof te integreren.
• Meertaligheid functioneel inzetten.
  
• Iedereen bij de les betrekken.

4. Inclusieve didactiek

De docent past diverse strategieën toe om de betrokkenheid van alle leerlingen te garanderen. Door regelmatig het begrip van de lesstof te controleren en zo nodig de uitleg aan te passen, blijft de stof toegankelijk voor iedereen. Flexibele en heterogene differentiatie ondersteunt dit proces. Interactie in de klas wordt versterkt door het gebruik van thuistalen. Verder creëert de docent een contextrijke en inclusieve leeromgeving door (culturele) achtergronden in de lesstof te integreren. Door positief en proactief op leerlinggedrag te reageren, wordt het voor leerlingen makkelijker om gewenst gedrag te tonen en actief deel te nemen aan de les.

Controle vragen

1. a.
2. b.
3. c.
4. d.

7. Formatief handelen

De docent geeft de leerlingen gedurende de les gerichte feedback, feedup en feedforward op de op de inhoud van het werk, de leerstrategie, het gedrag en op zelfsturing. De docent bevraagt willekeurig leerlingen met open vragen. De docent stimuleert kwaliteitsbesef onder leerlingen door bijvoorbeeld leerlingen elkaars werk te laten vergelijken of uitgewerkte voorbeelden te gebruiken, gevolgd door geïnformeerde vervolgstappen.

Controle vragen

7. Formatief handelen

De docent geeft de leerlingen gedurende de les gerichte feedback, feedup en feedforward op de op de inhoud van het werk, de leerstrategie, het gedrag en op zelfsturing. De docent bevraagt willekeurig leerlingen met open vragen. De docent stimuleert kwaliteitsbesef onder leerlingen door bijvoorbeeld leerlingen elkaars werk te laten vergelijken of uitgewerkte voorbeelden te gebruiken, gevolgd door geïnformeerde vervolgstappen.

       Voorbeelden

Checklist:

• Dual Coding (woord en beeld combineren)
  
• Concrete voorbeelden
• Herkenbare voorbeelden gerelateerd aan de leefwereld van de leerlingen

5. Concrete en herkenbare voorbeelden

De docent maakt gebruik van praktische en concrete voorbeelden die voor leerlingen herkenbaar zijn in hun eigen leefwereld om tot beter begrip van de lesstof te komen. De docent doet hierbij een beroep op dual coding. Door het visuele en het verbale te combineren vergroot de docent de kans dat lesstof beter bij de leerlingen blijft beklijven. 

Aan de slag

Checklist:

• Expliciete instructie voor toepassingsopdracht: wat, hoe, hoe lang, klaar?
• Afwisseling in oefentypes (herkneden van de lesstof)
• Eerst voordoen, daarna begeleidt inoefenen, vervolgens zelfstanding en weer samen (ik--wij-jij/jullie-wij)
• Het leren zichtbaar maken (zelftesten, gespreid leren, schema’s maken, en samenvatten volgens de Cornell-methode )
• Differentiëren waar nodig: heterogeen en flexibel.

6. Actieve verwerking

De docent maakt expliciet hoe de leerstof actief verwerkt dient te worden. De docent start met modelleren en laat leerlingen vervolgens actief inoefenen. Volgens het 'ik-wij-jullie/jij-wij' principe wordt de ondersteuning geleidelijk afgebouwd. Er wordt gevarieerd in oefentypes en het leerproces wordt zichtbaar gemaakt, bijvoorbeeld met hardop denken opdrachten. Effectieve leerstrategieën zoals zelftesten, gespreid leren, schema’s maken, en samenvatten volgens de Cornell-methode worden expliciet aangeleerd. Dit herkneden van de lesstof helpt bij het bewerken van het lange termijn geheugen.

Controle vragen

1. a.
2. b.
3. c.
4. d.

7. Formatief handelen

De docent geeft de leerlingen gedurende de les gerichte feedback, feedup en feedforward op de op de inhoud van het werk, de leerstrategie, het gedrag en op zelfsturing. De docent bevraagt willekeurig leerlingen met open vragen. De docent stimuleert kwaliteitsbesef onder leerlingen door bijvoorbeeld leerlingen elkaars werk te laten vergelijken of uitgewerkte voorbeelden te gebruiken, gevolgd door geïnformeerde vervolgstappen.

Controle vragen

7. Formatief handelen

De docent geeft de leerlingen gedurende de les gerichte feedback, feedup en feedforward op de op de inhoud van het werk, de leerstrategie, het gedrag en op zelfsturing. De docent bevraagt willekeurig leerlingen met open vragen. De docent stimuleert kwaliteitsbesef onder leerlingen door bijvoorbeeld leerlingen elkaars werk te laten vergelijken of uitgewerkte voorbeelden te gebruiken, gevolgd door geïnformeerde vervolgstappen.

Controle vragen

7. Formatief handelen

De docent geeft de leerlingen gedurende de les gerichte feedback, feedup en feedforward op de op de inhoud van het werk, de leerstrategie, het gedrag en op zelfsturing. De docent bevraagt willekeurig leerlingen met open vragen. De docent stimuleert kwaliteitsbesef onder leerlingen door bijvoorbeeld leerlingen elkaars werk te laten vergelijken of uitgewerkte voorbeelden te gebruiken, gevolgd door geïnformeerde vervolgstappen.

Terugkijken 

op de leerdoelen

1. R 
2. T1
3. T2
4. I

Checklist:

• Zijn de leerdoelen behaald?
• Les in context plaatsen van de periode 
• Het leren en het gedrag samen evalueren
• Vooruitblikken adhv JdW-planner  

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner.

           Begrippen
           uit deze les

• cultuurlandschap
  
• landbouw
  
• bosbouw
  
• biodiversiteit
  
• bedreigde soorten
  
• herintroductie
  
• natuurbeheer

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner.

Exit ticket

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner.

Eindslide

Ruimte voor een afsluitend woord.