Les 2 Hoofdletters en leestekens

• New lesson editor
• Nederlands
• Middelbare school
• vmbo b, k
• Leerjaar 1

Welkom

Je hebt nodig:

• leesboek

• werkboek

• schrift

• pen

• laptop

We gaan:

• hoofdletters en leestekens gebruiken om een tekst beter leesbaar te maken.

Als alles klaarligt, ga je 10 minuten lezen.

Hoofdletters en leestekens

Open met het idee dat een tekst zonder hoofdletters en leestekens lastig leest. Deze les draait om leesbaarheid in gewone zinnen.

Lesdoel

Ik kan hoofdletters en leestekens gebruiken om een tekst beter leesbaar te maken.

Welke leestekens en hoofdletters gebruik jij al vanzelf?

Gebruik de antwoorden als activering van voorkennis. Verwachte woorden: punt, vraagteken, uitroepteken, naam, begin van de zin.

Waarom zijn ze belangrijk?

• Hoofdletters en leestekens maken een tekst duidelijker.

• Je ziet sneller waar een zin begint en eindigt.

• De lezer begrijpt beter wat jij bedoelt.

• Zonder deze tekens wordt lezen moeilijker.

Koppel dit aan de centrale regel van de les: elke zin begint met een hoofdletter en eindigt met een passend leesteken.

Elke zin heeft een begin en een einde

Elke zin begint met een hoofdletter en eindigt met een punt, vraagteken of uitroepteken.

Zo wordt meteen zichtbaar waar de zin start en stopt.

Hoofdletter aan het begin

• Schrijf een hoofdletter aan het begin van elke zin.

• Ook na een punt begin je de nieuwe zin met een hoofdletter.

• Voorbeeld: Wat zullen we vanavond gaan doen?

Benadruk dat dit voor alle soorten zinnen geldt: gewone zinnen, vragen en uitroepen.

Hoofdletters bij namen

Bjorn

Hoofdstraat

Tilburg

Lowlands

Netflix

• bij namen van personen

• bij straatnamen

• bij plaatsnamen

• bij namen van festivals, bedrijven of merken

Wanneer?

Voorbeelden

Gebruik consequent het woord 'namen'. Vermijd uitbreiding naar uitzonderingen; deze les blijft bij de basisregel uit de input.

Afgeleid van een naam

Soms krijgt een woord ook een hoofdletter, omdat het van een naam is afgeleid.

Voorbeelden: Zuid-Hollandse steden, Engelse drop.

Leg kort uit dat het eerste deel van het woord verwijst naar een naam, zoals Zuid-Holland of Engeland.

Wanneer schrijf je zeker een hoofdletter?

A

Aan het begin

B

Na elke komma

C

Voor elk werkwoord

D

Midden in zinnen

Toetst de basisregel uit de eerste uitlegslides. De afleiders sluiten aan bij veelgemaakte fouten.

Vul de juiste woorden in

Elke zin begint met een hoofdletter. Namen zoals Tilburg krijgen ook een hoofdletter. Soms krijgt ook een afgeleid woord een hoofdletter, zoals Engelse drop.

hoofdletter

Tilburg

Engelse

punt

straat

gewone

vraagteken

Alle drie de antwoorden komen letterlijk uit het behandelde blok over hoofdletters.

De punt

• Gebruik een punt na een gewone zin.

• Een punt laat zien dat je mededeling klaar is.

• Voorbeeld: Ik eet geen vlees.

Het vraagteken

• Gebruik een vraagteken na een vragende zin.

• De lezer ziet meteen dat er iets gevraagd wordt.

• Voorbeeld: Waar spreken jullie af?

Noem expliciet het verschil tussen een gewone zin en een vragende zin.

Het uitroepteken

• Gebruik een uitroepteken om extra nadruk te geven.

• Het past bij enthousiasme, een sterke oproep of een duidelijke uitroep.

• Voorbeeld: Wij doen mee!

Maak duidelijk dat een uitroepteken niet achter elke zin hoort, maar alleen als extra nadruk past.

Kies het juiste leesteken

• Punt bij een gewone zin

• Vraagteken bij een vraag

• Uitroepteken bij extra nadruk

Het leesteken past dus bij het soort zin.

Dit is de samenvattende keuzeslide voor leestekens. Verbind hier de drie regels aan elkaar.

Let op: nooit twee na elkaar

Gebruik nooit twee van deze leestekens direct na elkaar.

Dus niet: ?!, !! of ..

Kies steeds één passend leesteken aan het einde van de zin.

Benadruk dat de basisregel in deze les altijd uitgaat van één afsluitend leesteken.

Welk leesteken past bij een vragende zin?

A

Punt

B

Komma

C

Uitroepteken

D

Vraagteken

Kies het passende leesteken

Een gewone zin eindigt met een punt. Een vragende zin eindigt met een vraagteken. Een zin met extra nadruk krijgt een uitroepteken. Je gebruikt nooit twee van deze leestekens na elkaar.

punt

vraagteken

uitroepteken

twee

komma

drie

hoofdletter

naam

Controleert of leerlingen het soort zin aan het juiste leesteken koppelen én de regel over één afsluitend leesteken onthouden.

Waar let jij nu eerst op in een zin?

Goed antwoord bevat: hoofdletter aan het begin, passend eindleesteken, en niet twee leestekens na elkaar.

Samenvatting

• Elke zin begint met een hoofdletter.

• Elke zin eindigt met een punt, vraagteken of uitroepteken.

• Namen krijgen een hoofdletter.

• Ook woorden die van namen zijn afgeleid kunnen een hoofdletter krijgen.

• Zo wordt je tekst beter leesbaar.

Wat heb jij vandaag geleerd?

Reflectie op het leerproces. Laat leerlingen kort benoemen wat is blijven hangen, bijvoorbeeld hoofdletters bij namen of het juiste eindleesteken.

Wat vond jij het lastigst?

Reflectie op moeilijkheid. Mogelijke punten: afgeleide woorden met hoofdletter of kiezen tussen vraagteken en uitroepteken.

Begrippen

hoofdletter - grote letter aan het begin van een zin of naam

leesteken - teken dat laat zien hoe een zin gelezen of afgesloten wordt

punt - leesteken na een gewone zin

vraagteken - leesteken na een vragende zin

uitroepteken - leesteken voor extra nadruk aan het einde van een zin

naam - woord voor een persoon, plaats, straat, merk of andere specifieke benaming

afgeleid woord - woord dat gevormd is vanuit een naam, zoals Engelse of Zuid-Hollandse

Maken

Nieuw Nederlands - Hoofdletters en leestekens - blz. 230 en 231