Relaties en seksualiteit

• New lesson editor
• Welzijn
• MBO
• Studiejaar 3

Doelen 

• Je begrijpt wat seksualiteit is en hoe seksueel gedrag tot stand komt 

• Je herkent verschillende factoren die van invloed zijn op persoonlijke attractie

• Je herkent invloeden op een relatie
  

Wat is seksualiteit?

Seksualiteit is meer dan seksueel gedrag met of zonder partner.

Het gaat bijvoorbeeld ook over:

• lichaamsbeeld,

• zelfliefde,

• genderidentiteit en genderrol,

• verliefdheid en relatievorming,

• seksuele oriëntatie,

• interesses en verlangens,

• opvattingen en gevoelens.

Volgens de WHO is seksualiteit een belangrijk onderdeel van het mens-zijn gedurende het hele leven.

Het gaat niet alleen over seks, maar ook over dingen zoals je geslacht, genderidentiteit, seksuele voorkeur, intimiteit, plezier en voortplanting.

Seksualiteit komt tot uiting in wat mensen denken, voelen, verlangen, geloven en doen, en in hun relaties met anderen.

Niet iedereen ervaart of laat al deze aspecten zien.

Seksualiteit wordt beïnvloed door veel verschillende factoren, zoals biologische, psychologische, sociale, culturele, religieuze en maatschappelijke invloeden.

Seksuele gezondheid

Seksuele gezondheid betekent dat iemand zich lichamelijk, emotioneel, mentaal en sociaal goed voelt op het gebied van seksualiteit.

Het is dus meer dan alleen het niet hebben van een ziekte of probleem. Het gaat ook om een positieve en respectvolle manier van omgaan met seksualiteit en relaties.

Mensen moeten veilige en plezierige seksuele ervaringen kunnen hebben, zonder dwang, geweld of discriminatie.

Om seksuele gezondheid mogelijk te maken, moeten de seksuele rechten van iedereen worden gerespecteerd en beschermd.

Laten we ze nog eens lezen:

en noteer:

Hoe zie je dit terug in je werk als MMZ?

Seksualiteit speelt een rol in iemands gehele leven. De seksuele levensloop beschrijft de gemiddelde seksuele ontwikkeling van conceptie tot op hoge leeftijd.

Binnen de levensloop passen mensen zich op seksueel vlak aan nieuwe situaties aan en maken nieuwe keuzes. Door de jaren heen verandert het lichaam, heeft iemand meer kennis en ervaring opgedaan, ontwikkelen relaties zich en veranderen de persoonlijke omstandigheden. Elke leeftijdsfase vraagt om een andere ondersteuning op het gebied van seksualiteit.

0-4 jaar - Ontdekken

Baby's worden graag aangeraakt en geknuffeld. Dat geeft hen een veilig gevoel en draagt positief bij aan de hechting.

Peuters worden zich bewust van hun eigen lichaam en raken bewust hun geslachtsdeel aan. Dat geeft ze een prettig of troostend gevoel. Ook ontdekken of ze biologisch gezien een jongetje of meisje zijn: hun genderidentiteit. Daardoor worden ze nieuwsgierig naar het lichaam van andere kinderen of van hun ouders.

4-6 jaar – Leren spelen

Kleuters zijn erg nieuwsgierig. Ze doen spelletjes om te kijken hoe verschillende lichamen eruitzien, willen van alles weten en stellen vragen die soms ongemakkelijk kunnen zijn.

Ze leren op deze leeftijd ook regels. Wat mag wel en wat niet? Als ouder leer je hen daarmee om te gaan.

6-9 jaar – Beetje spannend

De meeste kinderen stellen vanaf 6 jaar steeds meer vragen over seksualiteit.

Het verschil tussen vriendschap en verliefdheid wordt steeds duidelijker.

9-12 jaar – Prepuberteit

Het lichaam begint te veranderen. Veel kinderen krijgen meer schaamte voor hun blote lichaam. Tegelijk worden ze ook nieuwsgierig naar seks en willen er meer over weten.

12-15 jaar - Puberteit

Veel jongeren worden verliefd en gaan experimenteren.

Via social media zoeken ze contact met anderen. Online gaan ze op zoek naar informatie over seks, of krijgen dingen doorgestuurd door leeftijdsgenoten.

Alle lichamelijke veranderingen en verlangens kunnen verwarrend zijn en onzeker maken.

Adolescentie (19-24 jaar)

Ervaringen met partners, het vormen van een seksuele identiteit en het leren communiceren over wensen en grenzen staan centraal.

Volwassenheid en Seksualiteit

• 25-40 jaar: Seksueel verlangen bereikt bij velen een piek. Vrouwen voelen zich vaak rond hun 30e het meest sexy, terwijl mannen hun hoogtepunt in verlangen vaak in hun twintiger jaren ervaren. Dit is vaak een fase van relatievorming en eventueel gezinsplanning.

• 40-55 jaar: Seksualiteit verandert door de overgang (vrouwen) en een daling van de testosteronspiegel (mannen, ca. 1,5% per jaar vanaf 40). Seks kan meer behoefte hebben aan planning, maar blijft voor velen een belangrijk onderdeel van de relatie en het welzijn.

  
  

Seksualiteit op leeftijd

• 55-74 jaar: Seksuele activiteit kan afnemen, maar stopt bij de meesten niet. Seksualiteit wordt vaak meer gericht op intimiteit en verbondenheid.

• 75 jaar en ouder: Seksualiteit blijft relevant. 51% van de 70-80-jarigen is seksueel actief. Bij 75-plussers is ongeveer 37% van de mannen en een kleiner percentage vrouwen in het afgelopen jaar seksueel actief geweest.

• Veranderingen: ondanks veranderingen en/of problemen, zijn ouderen vaak wel tevreden met hun seksleven.

Bron: centraal bureau voor statistiek

Wat zie je bij jouw doelgroep aan seksueel gedrag?

Lichamelijk contact is belangrijk in de ontwikkeling.

Ontdekken jongen of meisje zijn.

Lichaam ontdekken, nog niet op de hoogte van de functie van geslachtsdelen.

Ongepast gedrag vertonen zoals aanraken geslachtsdelen in het openbaar).

Geslachtsdelen stimuleren (wrijven, knuffel).

'Vieze woorden' zeggen (reactie ontlokken)

Is seksualiteit een onderwerp van gesprek met cliënten?

1

Ja

2

Nee

Ondanks dat het lastig kan zijn is het van belang dat je signalen van (hulp) vragen herkent en bespreekbaar maakt. De cliënt uitnodigt voor gesprek of doorverwijst.  

Vindt jij het makkelijk om als begeleider, met een cliënt over seksualiteit te praten?

1

Ja

2

Nee

Ondanks dat het lastig kan zijn is het van belang dat je signalen van (hulp) vragen herkent en bespreekbaar maakt. De cliënt uitnodigt voor gesprek of doorverwijst.  

Is seksualiteit van cliënten een onderwerp van gesprek in het team?

1

Ja

2

Nee

Ondanks dat het lastig kan zijn is het van belang dat je signalen van (hulp) vragen herkent en bespreekbaar maakt. De cliënt uitnodigt voor gesprek of doorverwijst.  

Voel jij je 'geroepen' om over seksualiteit in gesprek te gaan?

1

Ja

2

Nee

Ondanks dat het lastig kan zijn is het van belang dat je signalen van (hulp) vragen herkent en bespreekbaar maakt. De cliënt uitnodigt voor gesprek of doorverwijst.  

Ben je verantwoordelijk om seksualiteit te bespreken, om problemen te voorkomen?

1

Ja

2

Nee

Ondanks dat het lastig kan zijn is het van belang dat je signalen van (hulp) vragen herkent en bespreekbaar maakt. De cliënt uitnodigt voor gesprek of doorverwijst.  

Professionele houding

In hoeverre 'mag' jouw cliënt ...

plezierige en veilige seksuele ervaringen aangaan?

Hoe verhoudt zich dit tot 'eigen regie?'

Stellingen

Hierbij mogen jullie gaan staan

Stelling

Mensen met een beperking hebben recht op het beleven van gezonde seksualiteit

Stellingen

Seksuele voorlichting geven behoort tot de verantwoordelijkheden van de medewerker MZ

Wat zijn rechten op het gebied van seksualiteit?

• In het verdrag van de VN over de rechten van mensen met een beperking staat dat iedereen recht heeft op de best mogelijke gezondheid.

• Dit geldt ook voor seksuele en voortplantingsgezondheid (Artikel 25 en 25A).

• Mensen met een beperking moeten goede seksuele voorlichting krijgen, net als mensen zonder beperking.

• De World Health Organization (WHO, 2010) gaat hierop verder.

• Volgens hen betekent seksuele gezondheid dat je fijne en veilige seksuele ervaringen kunt hebben. Dit moet zonder dwang, discriminatie of geweld zijn.

• Ook is het belangrijk dat mensen op een positieve en respectvolle manier omgaan met seksualiteit en seksuele relaties.
  Bron: https://www.kennispleingehandicaptensector.nl/thema-s/seksualiteit

Stelling

Mensen met een verstandelijke beperking zouden geen kinderen mogen krijgen

Stelling

Als medewerker MZ ben ik mij bewust dat een cliënt seksuele gevoelens kan hebben naar mij

Belangrijke aspecten en uitdagingen:

• Ontwikkeling en Beleving: Lichamelijke ontwikkeling verloopt soms niet parallel met de emotionele ontwikkeling, wat vragen oproept over weerbaarheid. Mensen met een beperking hebben dezelfde seksuele verlangens en behoeften als anderen.

• Kwetsbaarheid en Veiligheid: Er is een significant verhoogd risico op seksueel misbruik; onderzoek toont aan dat 61% van de vrouwen en 23% van de mannen met een verstandelijke beperking hiermee te maken krijgt.

• Taboe en Ondersteuning: Zorgverleners en ouders vinden het vaak lastig om seksualiteit te bespreken, wat kan leiden tot te weinig passende voorlichting.

• Privacy: Gebrek aan privacy op woonlocaties belemmert de seksuele autonomie en ontdekking.

• Begeleiding: Het is belangrijk om seksueel gedrag (ook als het zich uit in frustratie of agressie) te herkennen en bespreekbaar te maken.

Welk seksueel gedrag grensoverschrijdend voor jou?

En voor het team? Zijn hier afspraken over gemaakt?

Voor meer informatie over ondersteuning bij seksuele gezondheid en het herkennen van grensoverschrijdend gedrag, zie onderstaande sites

kennispleingehandicaptensector.nl

rutgers.nl

centrumseksueelgeweld.nl.

Welke tips kunnen jullie elkaar geven wat betreft het bespreekbaar maken van seksualiteit?

Het ontstaan van relaties en welke factoren een rol spelen binnen het aangaan en behouden van relaties. 

Factoren die bepalen hoe aantrekkingskracht tot stand komt 

• Eerste indruk 

•  Nabijheid

• Gelijkenissen 

• Openheid 

• Uiterlijke aantrekkelijkheid

Verschillende vormen van   aantrekkingskracht

• Vriendschap

• Verliefdheid 

• Relatie

• Band ouder - kind 

Relatie theorieen

Bij kosten kun je denken aan wat mensen als negatief beschouwen binnen een relatie. Dit kan gaan om de moeite en tijd die je in iemand moet steken, de reistijd om elkaar te ontmoeten of de hoeveelheid geld die je in de relatie steekt. 

Bij beloningen binnen een relatie kan gedacht worden aan de erkenning en aandacht die je krijgt, het ontvangen van cadeaus en simpele gebaren zoals een glimlach of schouderklopje

Sociale uitwisselingstheorie (Emmerson, 1976)  

Mensen kijken constant of ze de relatie / sociale uitwisseling met een ander de moeite waard vinden. De voor- en nadelen worden tegen elkaar afgewogen, ook wel kosten-batenanalyse. 

Als de kosten hoger zijn dan de beloning, kan de relatie worden beëindigd.  Positieve relaties zijn relaties waarin voor beiden personen de voordelen groter zijn dan de nadelen. Er wordt gesproken van een negatieve relatie als de kosten hoger zijn dan de voordelen. 

Bij kosten kun je denken aan wat mensen als negatief beschouwen binnen een relatie. Dit kan gaan om de moeite en tijd die je in iemand moet steken, de reistijd om elkaar te ontmoeten of de hoeveelheid geld die je in de relatie steekt. 

Bij beloningen binnen een relatie kan gedacht worden aan de erkenning en aandacht die je krijgt, het ontvangen van cadeaus en simpele gebaren zoals een glimlach of schouderklopje

Verwachtingen 

Doordat mensen steeds de voor- en nadelen binnen relaties afwegen, worden huidige relaties afgewogen tegenover ervaringen in het verleden.

Mocht iemand slechte ervaringen hebben met het onderhouden van vriendschappen, dan zullen er lage verwachtingen zijn aan het begin van een relatie.

Iemand die altijd een goede en hechte vriendengroep heeft gehad zal hogere verwachtingen hebben.

Billijkheidstheorie Adams Equity Theory, 1963

Deze theorie stelt dat rechtvaardigheid of billijkheid een belangrijke factor is binnen relaties. Beloning is belangrijk, maar óók rechtvaardigheid. Beide partners leveren evenveel inspanning. 

Als kosten en beloningen als ongelijk worden ervaren, ontstaat er onbillijkheid.

Hoe groter de onbillijkheid, hoe groter het ongenoegen van de persoon.

Om de relatie proberen te herstellen zijn diverse mogelijkheden:

• de eigen inspanningen verminderen, zodat de relatie, gevoelsmatig, weer meer gelijk is

• de verwachtingen naar de andere persoon binnen de relatie bijstellen

• nog meer inspanning plegen in de hoop dat de ander dit ook doet

• de relatie beëindigen.

Invloeden op een relatie

• communicatie

• emotionele intelligentie

• vertrouwen

• waarden en overtuigingen

• levensfase en ontwikkeling

• externe stressoren

• fysieke aantrekkingskracht & seksualiteit

• conflictoplossing & gedrag

• afhankelijkheid en zelfstandigheid

• relatiegeschiedenis en eerdere ervaringen

• sociale en culturele invloeden

• vergevingsgezindheid en acceptatie

Kun je 1 invloed noemen die je terug ziet bij jouw doelgroep/client in een relatie in positieve of in negatieve zin?

Wat zie je terug bij je eigen doelgroep aan inspanningen of juist passiviteit als het gaat om aangaan/behouden van relaties?

Waarom blijven mensen in een slechte relatie denken jullie? (denk aan ruzie, misbruik, mishandeling).

Zie je dit ook terug bij je doelgroep / cliënten?

Wat neem je mee uit deze les?

dank voor jullie aandacht