Hoe werkt geluid?
Hoe werkt geluid?
Open bij een herkenbaar voorbeeld, zoals praten, muziek of een dichtslaande deur. Leg nog niets diep uit; de les bouwt van ontstaan naar waarnemen en meten.
Dit leer ik
Ik kan uitleggen hoe geluid ontstaat, zich voortplant en wordt waargenomen. Ik kan rekenen met de formule met geluidssnelheid en ik kan uitleggen waarvoor een echo gebruikt wordt.
This item has no instructions
Geluid ontstaat door trillingen
Een voorwerp maakt geluid als het trilt. We noemen dat een geluidsbron.
Denk aan een luidspreker, stemvork of gitaarsnaar.
Zonder trilling ontstaat er geen geluid.
Benadruk dat de trilling vaak te klein of te snel is om goed te zien, maar wel echt plaatsvindt.
Trillen geeft de lucht een duw
Een trillend voorwerp duwt de lucht eromheen steeds een beetje weg. Daardoor ontstaan afwisselend plekken met iets meer en iets minder druk. Die verstoring gaat verder door de lucht en dat noemen we geluid.
Gebruik eenvoudige taal: het voorwerp botst als het ware steeds tegen de luchtdeeltjes aan. Vermijd te veel detail over longitudinale golven als de klas dat nog niet kent.
Niet elk voorwerp klinkt hetzelfde
Een dunne snaar trilt anders dan een dikke snaar.
Een kleine bel klinkt anders dan een grote bel.
De manier van trillen bepaalt wat je hoort.
Koppel dit alvast aan toonhoogte en geluidsgolf, maar werk die begrippen pas later echt uit.
Geluid heeft een stof nodig
Geluid plant zich voort via een stof.
Dat kan lucht, water of een vaste stof zijn.
Zonder stof kan geluid zich niet verplaatsen.
Hier mag je kort noemen dat geluid in een vacuüm niet kan reizen, omdat er geen deeltjes zijn om de trilling door te geven.
Voortplanting in verschillende stoffen
Lucht - praten, muziek, verkeer
Water - geluid onder water
Vaste stof - trilling door een muur, tafel of spoor
De trilling wordt van deeltje naar deeltje doorgegeven. Het geluid gaat dus niet mee als een voorwerp, maar als een trilling door de stof.
Belangrijk idee
Voorbeelden
Een veelvoorkomende misvatting is dat lucht zelf van de bron naar het oor reist. Leg uit dat vooral de trilling wordt doorgegeven.
Van bron naar oor
Trillend voorwerp → trilling in de stof → trilling bereikt het oor → je hoort geluid.
Dit is de kernketen van de les. Herhaal hier de woorden bron, trilling, stof en oor.
Hoe hoor je geluid?
Het oor vangt de trilling op.
Het trommelvlies gaat meetrillen.
Zo wordt de trilling doorgegeven in het oor.
Houd het eenvoudig en functioneel. De nadruk ligt op de weg van trilling naar gehoor, niet op alle onderdelen van het oor.
Van trilling naar gehoor
Geluid is eerst een trilling buiten het lichaam. Het oor vangt die trilling op en geeft die verder door. Daardoor merk je de trilling als een geluid dat je kunt horen.
Als gewenst kun je noemen dat de hersenen het uiteindelijk verwerken, maar dat hoeft op dit niveau niet centraal te staan.
Waarvoor gebruik je geluid
Cummunicatiemiddel
Soms is het plezier, soms is het hinderlijk
This item has no instructions
Geluidssnelheid
This item has no instructions
rekenen met geluidssnelheid
v = s : t of v = s/t
t = s : v of t = s/v
Binas tabel 27
This item has no instructions
Berekenen van de geluidssnelheid (=v )
Twee walvissen zwemmen 7550 m uit elkaar. Ze communiceren met elkaar. Het geluid doet er 5 seconden over van de ene naar de andere walvis. Bereken de geluidssnelheid door zeewater.
1.Gegevens:
2.Gevraagd:
3.Formule:
4.Berekening:
5.Antwoord met eenheid:
This item has no instructions
Berekenen van de geluidssnelheid (= v)
Twee walvissen zwemmen 7550 m uit elkaar. Ze communiceren met elkaar. Het geluid doet er 5 seconden over van de ene naar de andere walvis. Bereken de geluidssnelheid door zeewater.
1.Gegevens:
2.Gevraagd:
3.Formule:
4.Berekening:
Antwoord met eenheid:
This item has no instructions
Hoe?
Opdracht
1.Gegeven:
2.Gevraagd:
3.Formule:
4Berekenen:
5Antwoord met eenheid:
This item has no instructions
Uitwerking opdracht
Gegeven:
v = 343 m/s
t = 5 s
Gevraagd:
s
Formule:
s = v x t
Berekenen:
s = 343 x 5
s = 1715
Antwoord:
s = 1715 m
This item has no instructions
Opdracht
Maken vraag 1 t/m 21 van paragraaf 8.1
This item has no instructions
Je staat op de maan. Je vriend staat 10 meter verderop en roept jouw naam. Jij ziet zijn mond bewegen, maar je hoort helemaal niets. Hoe kan dat? En hoe zou je toch met je vriend kunnen communiceren?
Zou je elkaar op de maan wél kunnen horen als jullie allebei een helm met lucht in hebben? Leg uit waarom.
Startopdracht: Denkvraag
This item has no instructions
Waar kan je een echo krijgen?
• in de bergen
• in een lege zaal
• in een echoput
• tussen hoge gebouwen
• in een tunnel of onder een viaduct
This item has no instructions
echo
Een hard, glad oppervlak kaatst geluid terug. Daardoor hoor je het geluid nog een keer.
De eerste keer hoor je het geluid van de geluidsbron. De tweede keer hoor je het teruggekaatste geluid.
Het teruggekaatste geluid noem je een echo.
This item has no instructions
Absorberen
In een kamer met meubels, vloerbedekking en gordijnen hoor je geen echo.
Zachte materialen dempen het geluid.
De trillingen van geluid verdwijnen in de zachte materialen.
Je kunt ook zeggen: zachte materialen absorberen geluid.
This item has no instructions
Sonar
Schepen gebruiken ook een echo om te zoeken naar objecten, vissen, wrakken of andere schepen rondom het vaartuig.
Onder het schip hangt een apparaat dat geluid alle kanten op stuurt. Als dit ergens tegenaan komt, wordt het geluid teruggekaatst. De tijd die ertussen zit wordt gemeten.
This item has no instructions
Echolood
Als je met sonar de diepte van de zeebodem meet, dan maak je een echolood.
Onder het schip hangt een apparaat dat geluid naar de zeebodem stuurt.
De zeebodem kaatst het geluid terug naar het schip. Een ontvanger onder het schip vangt de echo op. Een computer meet hoelang het geluid onderweg is geweest.
This item has no instructions
Het echolood van een schip stuurt een geluid naar de zeebodem. De ontvanger meet de echo na 0,2 s. Bereken hoe diep de zee is op die plaats. Denk aan de 5 stappen: gegeven, gevraagd, formule, berekening en antwoord met eenheid.
This item has no instructions
Opdracht
Maak vraag 22 t/m 39 van paragraaf 8.2
This item has no instructions
Startopdracht: Het Raadsel van het Kwebbelende Klaslokaal
De Situatie
Stel je voor: je zit in een muisstille examenzaal waar één leerling zit te fluisteren. Dit gefluister produceert een geluidsniveau van 30 decibel (dB).
Ineens krijgt deze leerling gezelschap van een tweede leerling, die precies even hard fluistert (ook 30 dB).
De Vraag
Wat is het totale geluidsniveau in de zaal nu er twee
leerlingen fluisteren? Kies het juiste antwoord:
A) 30 dB (het blijft even hard) B) 33 dB (het wordt een heel klein beetje harder
C) 60 dB (het geluid verdubbelt, dus 30 + 30) D) 90 dB (het geluid schiet omhoog)
Bedenk je antwoord en een korte verklaring
This item has no instructions
Kennen en kunnen
Je kunt geluidsniveau op de juiste manier meten en uitrekenen.
Je kunt uitleggen hoe je geluid kunt versterken
Je kunt uitleggen hoe gehoorbeschadiging ontstaat.
Je kunt verschillende manieren om geluidsoverlast te verminderen benoemen.
This item has no instructions
Hard en zacht geluid
Hard geluid heeft een sterke trilling.
Zacht geluid heeft een zwakkere trilling.
Dit noemen we de geluidssterkte.
De eenheid van geluidssterkte is Decibel (Db)
We meten de geluidssterkte met een decibelmeter.
Vermijd hier het woord volume als technisch begrip; gebruik consequent geluidssterkte.
Geluid meten
Geluid kun je meten met een decibelmeter.
De uitkomst geef je aan in decibel.
Zo vergelijk je hoe hard geluiden zijn.
Je hoeft geen uitgebreide rekentaal te gebruiken. Het doel is begrijpen wat de meting aangeeft, niet rekenen met dB.
Versterken van geluid
via klankkast
via elektrisch signaal naar geluidsversterker
via verdubbeling van geluidsbronnen.
Regel: bij verdubbeling aantal
geluidsbronnen neemt geluids-
sterkte met 3 dB toe.
1 trekker 90 dB
2 trekkers 93 dB
4 trekkers 96 dB
8 trekkers 99 dB etc.
This item has no instructions
Gehoorbeschadiging
Tabel 28 en 30 Basisbinas
Geluidsoverlast verminderen door:
bij de bron
bij de ontvanger
tussen bron en ontvanger (absorberen en terugkaatsen)
This item has no instructions
Opdracht
maken vraag 1 t/m 33 paragraaf 8.2
This item has no instructions
Startopdracht: Het koor
Situatie: Er is een koor van een onbekend aantal koorleden. Als een iemand van het koor zingt, geeft de decibelmeter 75 dB aan. Als heel het koor zingt, geeft de decibelmeter 90 dB aan.
Vraag: Uit hoeveel koorleden bestaat het koor? We gaan ervan uit dat ze allemaal even hard zingen :)
This item has no instructions
Kennen en kunnen paragraaf 8.3
je kunt aangeven wat de hoogte van een toon bepaalt
Je kunt rekenen met toonhoogte
* Je kunt aangeven welke tonen mensen kunnen horen.
This item has no instructions
Hoge en lage tonen
Een hoge toon komt door snel trillen.
Een lage toon komt door langzaam trillen.
Dit noem je de toonhoogte.
De eenheid van toonhoogte is Hertz (Hz)
Gebruik eventueel een simpel voorbeeld: een kleine fluit geeft vaak hogere tonen dan een grote trom.
Toonhoogte is niet geluidssterkte
Toonhoogte gaat over hoog of laag.
Geluidssterkte gaat over hard of zacht.
Een toon kan hoog én zacht zijn, of laag én hard.
Dit onderscheid is belangrijk omdat leerlingen deze twee eigenschappen vaak door elkaar halen.
Wat zegt geluidssterkte?
Hoe hoog
Hoe snel
Hoe hard
Hoe lang
Sluit aan op slides 10-11. Laat zo nodig het verschil met toonhoogte nog eens benoemen.
Welke toon hoort bij snel trillen?
Lage toon
Zachte toon
Harde toon
Hoge toon
Gebaseerd op slides 12-13. De afleiders hard en zacht testen of leerlingen toonhoogte en geluidssterkte verwarren.
Toonhoogte bij snaarinstrument
dikte van de snaar
spankracht van de snaar
lengte van de snaar
This item has no instructions
Toonhoogte bij blaasinstrument
lengte van de luchtkolom
This item has no instructions
Toonhoogte bij slaginstrument
dikte en lengte
spankracht
This item has no instructions
Gehoordrempel
De gehoordrempel geeft aan hoe hard het geluid moet zijn voordat je het kan horen.
De mens hoort het best de tonen van 4000 Hz.
De pijngrens is ook niet voor alle tonen gelijk.
De pijngrens logt het laagst bij tonen tussen 2000 en 5000 Hz
This item has no instructions
Frequentie en Trillingtijd
Frequentie is het aantal trillingen in 1 seconde
Trillingstijd is de tijdsduur van 1 trilling
f = 2 Hz --> er passen 2 trillingen in 1 seconde.
De trillingstijd is dan 1/2 = 0,5 seconde
F = 1/T
T= 1/f
tabel 8 in basisbinas
This item has no instructions
Welke tonen horen?
Gehoorbereik Mens: 20 t/m 20.000 Hertz
20 Hz is onderste gehoordrempel
20.000 Hz is de bovenste gehoordrempel
Boven de 20.000 Hz noemen we Ultrasoon geluid
Menselijke stem is van 18 t/m 5000 Hz
Dieren hebben ander gehoorbereik, zie tabel.
This item has no instructions
Opdracht
maken vragen 1 t/m 30 paragraaf 8.3
This item has no instructions
Startopdracht
Je bepaalt met een echolood de diepte van een vaargeul. Na 0,030 s vangt een microfoon de echo van het uitgezonden geluid op. De gemiddelde snelheid van geluid in het water is op die plaats 1500 m/s. Hoe diep is de vaargeul?
This item has no instructions
Kennen en kunnen paragraaf 8.4
je kunt aangeven hoe je een beeld van geluid kunt maken.
Je kunt rekenen met beelden van geluid.
Je kunt aan het beeld van een toon zien welke toon het is.
This item has no instructions
Tonen op een scherm
Trillingen hebben toppen en dalen.
Trillingstijd is de tijd van 1 top en 1 dal. Dit zegt iets over de toonhoogte.
De amplitude of uitwijking zegt iets over de geluidssterkte.
Elk hokje horizontaal geeft bepaalde tijd aan, b.v. 1 ms
This item has no instructions
Hoe maak je een beeld van geluid?
Geluidsbron (b.v. toongenerator) maakt trilling.
Trilling wordt opgevangen door microfoon
Microfoon geeft elektrisch signaal door aan oscilloscoop of computer.
Deze maken de trilling zichtbaar in een scherm.
This item has no instructions
Trillingstijd en frequentie bepalen vanuit beeld
1 hokje ( + 1cm)staat voor 0,2 ms.
1 trilling ...... hokjes
1 trilling .... x 0,2 = ...... ms = ..... s
T= ....s
f = 1/T
f = 1/... = .... Hz
Oefen vraag 12
This item has no instructions
Toonhoogte en geluidssterkte
Hoeveelheid trillingen zegt iets over de frequentie dus de toonhoogte
De uitwijking van de trilling zegt iets over de geluidssterkte, dus hoe hard het geluid klinkt.
This item has no instructions
Welke toon is het hardst?
links boven
rechts boven
links onder
rechts onder
This item has no instructions
Welke toon is het hoogst?
links boven
rechts boven
links onder
rechts onder
This item has no instructions
Samengevat: zo werkt geluid
Trilling van een bron → voortplanting door een stof → opname door het oor → waarnemen van geluid. Daarbij kun je geluid vergelijken op geluidssterkte (decibel) en toonhoogte (Hertz) weergeven als geluidsgolf.
De uitwijking zegt iets over de geluidssterkte.
De hoeveelheid trillingen (frequentie) zegt iets over de toonhoogte.
Deze slide brengt alle onderdelen van het leerdoel terug bij elkaar. Gebruik hem als afsluitende inhoudelijke samenvatting voor de begrippen.
Opdracht
Maken vraag 31 t/m39 van paragraaf 8.3
Maken vraag 1 t/m 15 van paragraaf 8.4
This item has no instructions
Opdracht
Nakijken paragraaf 8.2 en 8.3 (andere kleur pen gebruiken).
Maken vraag 16 t/m 23 van paragraaf 8.4
This item has no instructions
Startopdracht
Vraag 1 (Snelheid): Een scooter rijdt met een constante snelheid van 54 kilometer per uur (km/h). Hoeveel meter per seconde (m/s) is dat?
Vraag 2 (Oppervlakte): Een slaapkamermuur heeft een oppervlakte van 12 vierkante meter (m²). Hoeveel vierkante centimeter (cm²) is dit?
Vraag 3 (Inhoud & Gewicht): Een aquarium wordt gevuld met 45 liter water. Onthoud dat 1 liter water precies 1 kilo weegt. Hoeveel gram weegt dit water?
Vraag 4 (Grondverzet): Voor een achtertuin is 3 kubieke meter (m³) zand nodig. De leverancier rekent in liters. Hoeveel liter zand moet er besteld worden?
Vraag 5 (Dichtheid): Een blokje metaal heeft een volume van 20 cm³ en weegt 160 gram. Wat is de dichtheid in gram per cm³ (g/cm³)?
st
This item has no instructions
Antwoorden
15 m/s (Formule: 54 : 3,6 = 15)
120.000 cm² (Van m² naar cm² zijn 2 stappen van x 100, dus 12 × 100 × 100)
45.000 gram (45 liter = 45 kilo. 45 × 1000 gram)
3.000 liter (Onthoud dat 1 dm³ = 1 liter. Van m³ naar dm³ is 1 stap van x 1000)
8 g/cm³ (Formule: massa : volume → 160 : 20 = 8)
This item has no instructions
Rekenen met eenheden
Grootheid: Wat je gaat meten.
Eenheid: Waarin je gaat meten (afgesproken maat).
Meetinstrument: Waarmee je gaat meten
Symbolen voor grootheden worden gebruikt in formules
Symbolen voor eenheden komen achter de getallen
Basisbinas tabel 6
This item has no instructions
Opdracht
Nakijken opdrachten paragraaf 8.4
Maken vraag 1 t/m 14 van rekenen met eenheden.
This item has no instructions
Opdracht
Nakijken opdrachten rekenen met eenheden.
Maken oefentoets
Kader: 1 t/m 14 + 15 t/m 19 KB
Gemengd: 1 t/m 19 + 15 t/m 10 GT
This item has no instructions
Opdracht
Klassikaal nakijken oefentoets
Zelfstandig nakijken rekenen met eenheden.
This item has no instructions