IV Thema 4 basisvpk1 hygiënische zorgen.pptx

• New lesson editor
• Verpleegkunde
• Hoger onderwijs
• Graduaat,Bachelor
• Studiejaar 1

Initiatie Verpleegkunde: thema 4

Basisverpleegkunde 1

Sylvester Vanden Eede

29/09/2026

Welke begrippen of thema’s associeer jij spontaan met verpleegkunde?

Bij het uitvoeren van hygiënische zorgen: waar voel jij je momenteel het meest zeker in?

1

Communicatie

2

Voorbereiding

3

Privacy bewaken

4

Observatie

5

Hygiënisch werken

Cursusinhoud

Lesdoelen

De student:

• Legt het belang van hygiënische zorgen uit

• Benadert de ZV op een holistische manier

• Bereidt een hygiënische zorg voor

• Observeert en interpreteert relevante parameters

• Rapporteert de observaties correct

• Herkent risicofactoren voor huidproblemen en past preventie toe

• Reflecteert over eigen handelen, evalueert de kwaliteit en veiligheid en formuleert verbeterpunten.

Inhoud

Inleiding

1.1 Voorbereiding

Gegevens verzamelen:

• VPK-dossier (reden van opname, MVG, sociaal, medicatie, huidige toestand, observaties, zorgplan) raadplegen

• Visualisatie toestand (infuus, drains, …)

Planning van de zorg

• Integreer hygiënische zorg in het bredere zorgplan = totaalzorg

• Volg institutionele zorgplannen, die essentiële gegevens en deelzorgen bevatten

Casus: visualiseer de toestand van de ZV op tekening

Dhr. De Vries, 78 jaar, is gisteren opgenomen in het ziekenhuis na een val in huis. Hij heeft een heupfractuur opgelopen en wacht op een operatie. Hij is bij opname verward en licht gedesoriënteerd, maar aanspreekbaar.

Huidige Toestand:

Algemeen: Dhr. De Vries ligt in bed. Hij heeft moeite met bewegen en ligt voornamelijk op zijn rug of rechterzij.

Ademhaling: zijn ademhaling is oppervlakkig maar regelmatig. Hij heeft een lichte hoest.

Intraveneus: hij heeft een perifeer infuus in zijn linkerarm met fysiologische oplossing om uitdroging te voorkomen.

Urinewegen: vanwege zijn immobiliteit en verwardheid is er bij opname een blaaskatheter (verblijfskatheter) ingebracht. De urine wordt opgevangen in een urinezak die aan het bed hangt.

Darmen: Dhr. De Vries heeft al twee dagen geen stoelgang gehad.

Huid: bij observatie valt op dat hij een roodheid heeft op zijn stuit, vermoedelijk door druk. Ook is er een kleine schaafwond op zijn rechterknie door de val.

Pijn: hij geeft aan pijn te hebben aan zijn rechterheup (score 7/10 op de NRS-schaal).

Voeding: Dhr. De Vries eet en drinkt zelfstandig, maar met hulp.

Mondhygiëne: zijn mondslijmvlies lijkt droog.

Materiaal verzamelen:

• Afhankelijk van de zorg, wensen ZV en middelen

• Alles dat je nodig hebt meenemen in de kamer

• Overtollig materiaal is gecontamineerd éénmaal in de kamer

• Essentieel: handdoeken, washandjes, zeep, gerief detailzorgen, propere kledij, inco

ZV voorbereiden:

• Informeer: zeg wat je zal doen = vertrouwensband

• Stel jezelf voor, benoem de zorg, geef instructies, communiceer

• HANDHYGIËNE: voor en na contact met de ZV en omgeving

Kamer gebruiksklaar maken:

• Vlotte belevingsgerichte werkomgeving

• Beletlicht, gordijnen sluiten (privacy), licht aan, ramen sluiten, temperatuur bevragen

• Correcte werkpositie

• Materiaal klaarleggen, obstakels verwijderen

1.2 Observeren: wat te zien tijdens de zorg

Wat zien we hier op deze afbeelding?

Wat zien we hier op deze afbeelding?

• Intertrigo:

  • Oorzaken: onvoldoende verdamping van transpiratievocht of onvoldoende afdrogen in huidplooien.

  • Locaties: onder mammae, liezen, anogenitaal, oksels, flanken, buikplooien, nek, tussen tenen/vingers, arm-/beenplooien.

  • Risicofactoren: obesitas, transpiratie, incontinentie, vrouwelijk geslacht, ouderen, baby’s, verminderde mobiliteit, koorts, diabetes, verminderde weerstand, eerdere intertrigo.

• Preventieve maatregelen:

  • Observatie van de huid: tijdens de hygiënische zorgen huidplooien controleren. Veel transpiratie: meerdere keren per dag.

• Algemene dagelijkse verzorging:

  • Wassen met pH-neutrale zeep

  • Deppend drogen

  • Huidplooien droog houden

  • Huid- op huidcontact vermijden

  • Dagelijks observeren

  • GVO

Droge intertrigo

• Symptomen: lichtroze tot felrode huid, glanzende intacte huid, jeuk

• Maatregelen: zie preventie!! Daktozin pasta = antimyoticum = schimmeldodend

Natte intertrigo

Symptomen: felrode natte huid, jeuk, maceratie, fissuren, satelietletsel, pustels, geel/groen exsudaat, crustae, vesikels, abnormale geur.

Maatregelen: zie preventie! isobetadine dermicum + non woven kompressen gedurende 5 dagen, wondcultuur bij blijvende jeuk en/of roodheid of verdere negatieve evolutie.

Wat zijn de vijf indicaties voor handontsmetting?

Wat zien we hier?

1.3 Uit- en aankleden

• Uitkleden:

  • Maak kledij los, breng tot in de nek, dan over het hoofd

  • Verwijder kledij beginnend bij de meest mobiele arm

  • Ondersteun immobiele armen, dek ZV af

  • Bij infuus: haal infuus door halsopening

• Aankleden:

  • Breng armen door de mouw, beginnend bij de minst mobiele arm (bijv. infuus, hemiplegie)

  • Ondersteun immobiele armen

  • Breng kledij over het hoofd, sluit de kledij

  • Bij centraal veneuze katheter = CVK: haal eerst infuus door de halsopening

Casus: meneer Peeters (72 jaar) is herstellende van een CVA met een linkerzijdige verlamming. Hij kan zelfstandig rechtzitten, maar heeft hulp nodig bij het aankleden. 1. Beschrijf stap voor stap hoe je hem helpt uitkleden. 2. Beschrijf stap voor stap hoe je hem helpt aankleden. 3. Geef aan waarom je telkens aan een bepaalde zijde begint.

Richtlijn (antwoordverwachting):

Uitkleden: start aan de sterke rechterzijde → dan linkerzijde.

Aankleden: start aan de zwakke linkerzijde → dan rechterzijde.

Motiveer: voorkomt trekken aan verlamde arm, vergemakkelijkt aankleden zonder pijn.

Casus: mevrouw Janssens (58 jaar) werd geopereerd aan haar schouder. Haar rechterarm zit in een mitella en mag niet actief bewogen worden. 1. Leg uit in welke volgorde je mervrouw helpt bij het uit- en aankleden. 2. Vermeld welke hulpmiddelen je gebruikt. 3. Licht toe hoe je comfort en privacy waarborgt tijdens de zorg.

Richtlijn (antwoordverwachting):

Uitkleden: eerst de linker (sterke) zijde, dan voorzichtig de rechter.

Aankleden: eerst de rechter (zwakke) zijde, daarna de linker.

Hulpmiddelen: kledij met knopen of ritssluiting, geen strakke mouwen.

Comfort & privacy: kamer afsluiten, zorgvrager bedekken met handdoek, inspraak geven.

1.4 Wassen: privacy, hygiëne en volgorde

• Wassen aan de lavabo (met hulp):

  • Materiaal klaarzetten, instructies geven, gedeeltelijk overnemen, stimuleren.

  • Zorg voor materiaal binnen handbereik en op ooghoogte, steunpunten, stoel indien nodig.

• Volgorde van wassen: van minst naar meest bevuild.

  • Gezicht: washand en handdoek bovenlichaam. Ogen uitwassen van buiten naar binnen, zonder zeep. Rest van gezicht met zeep (navraag ZV). Indien nodig: hoorapparaten na wassen gezicht plaatsen.

  • Bovenlichaam: washand en handdoek. Lavabo: buik- en rugzijde na elkaar wassen en bovenkledij aandoen. Bedbad: voorkant volledig wassen, rug later. Vrouw: mammae met handdoek opheffen, deppend drogen en observeren.

Oefening

1. Duidt op de tekening de zones aan die het meest bevuild zijn tijdens het wassen.

2. Een ZV heeft stoelgang aan de handen, in welke volgorde was je het bovenlichaam?

3. Een ZV heeft veel gezweet. In welke volgorde was je het bovenlichaam?

• Onderlichaam: handdoek en washand onderlichaam & observeren

• Oefening:

  • Duid op de tekening aan welke delen minst en welke meest bevuild zijn volgens jou.

  • Een zorgvrager heeft schimmel tussen twee tenen. In welke volgorde was jij het onderlichaam?

• Zone intiem toilet: handschoenen, water in wasbekken verversen voor en na intiem toilet, washand en handdoek onderlichaam, zeep (wens ZV), inco bevuild/proper?, eerst resten stoelgang verwijderen voor het wassen. Volgorde: bovenbeen-suprapubische streek- bovenbeen- liesplooien (richting rug)- geslachtsdelen- verblijfskath indien aanwezig. Deppend drogen, observeren

Intieme zone

Man

• Volgorde: scrotum- penis- eikel (schuif de voorhuid naar achter voor het wassen van de eikel en schuif het nadien terug op zijn plaats).

Vrouw

• Volgorde: labia- spreid labia en was van urethra richting vagina. Dit is belangrijk om urineweginfecties (UWI) te vermijden!

• Zone stuit: handschoenen, washand en handdoek onderlichaam, resten vuil verwijderen voor het wassen. Volgorde: bilstreek- bilnaad (start bij de anus en wassen richting rug), obeserveren

Oefening: je moet een ZV volledig in bed wassen. Deze ZV kan draaien op een zijde.

• In welke volgorde was je de verschillende zones?

• Wanneer neem je vers water?

• Wanneer draag je handschoenen?

• Wanneer ontsmet jij je handen?

Oefening: je biedt hulp tijdens het wassen. Het onderlichaam en intiem toilet worden in bed gewassen en de rest aan de lavabo.

• In welke volgorde was je de verschillende zones?

• Wanneer neem je vers water?

• Wanneer draag jij handschoenen?

• Wanneer ontsmet jij je handen?

1.5 Detailzorgen: specifieke aandacht voor delicate gebieden

• VPK aandachtspunten: bij ouderen hulp bieden (handen & polsen minder soepel), gebruik zachte tandenborstel (wondjes in de mond voorkomen), gebitsprothese poetsen met natuurlijke detergent en droog bewaren (geen tandpasta!! = schuurmiddel = schade aan prothese), tandarts bezoek ook belangrijk bij ouderen, geen prothese in de nacht.

• Scheren: tijdens het wassen van het gezicht. Ook de vrouwen!

• Neusverzorging:

  • Ruglig in lichte hyperextensie

  • Bedbescherming

  • Vooraf neus snuiten

  • Wattenstaafje fysio

  • Eventueel neusdruppels/zalf op voorschrift

• Nagelverzorging: belangrijk! Nagels zijn er ter bescherming van de zenuwuiteinden van vingers en tenen!

  • Knippen wanneer vochtig

  • Vingernagels: rondom knippen, teennagels: recht (ingroeien)

  • Gebruik een nagelkniptang

  • Diabetes: gespecialiseerd voetverzorger!

• Oorverzorging:

  • Doel: reinigen uitwendige gehoorgang = preventie ontstekingen/verstoppingen

  • Hoe: niet kennen

  • Vergeet hoorapparaat niet te reinigen!

• Oogverzorging:

  • Belangrijk voor preventie van irritatie, jeuk, branderigheid, vastplakken, korstjes.

  • Reinig ogen en oogleden tijdens ochtendzorg (naar ooghoek toe).

  • Bij aanhoudende korstjes: steriel gaasje met fysio of oogreinigingsdoekje

  • Handhygiëne

• Haarverzorging: belangrijk onderdeel van de totaalzorg. Wordt vaak niet uitgevoerd.

1.6 Bed opschik: comfort en hygiëne van het bed

Algemene aandachtspunten:

• Verzamel informatie (mag AV bed verlaten?)

  • Pas werkhoogte aan

  • Zorg voor voldoende linnen

  • Vuil bedlinnen in linnenzak (nooit op de grond)

  • School bedlinnen op werkblad, gescheiden vuil linnen

  • Gladde en droge onderlaag

  • Alternerende matras: laken gebruiken geen hoes!

• ZV mag bed niet verlaten:

  • Stoel aan voeteinde

  • Afdekdeken, bovenlaag weg, één kussen laten liggen

  • Onderlaag losmaken, ZV draaien

  • Trek iedere laag glad of ververs in dezelfde volgorde

  • ZV draaien naar andere zijde

• Speciale aandachtspunten bij ZV die in bed blijven:

  • ZV met verblijfskath: knikken leiding bij draaien (terugvloei vermijden)

  • ZV met heupOP/luxatie: kussen tussen knieën bij draaien

  • ZV met IV: tractie vermijden

  • ZV in tractie (komt nog weinig voor): navragen afdeling hoe verplaatsing verloopt

  • Bij OP: hulp en richtlijnen vragen!

1.7 Nazorg: afronding en rapportage

• Comfort ZV: zorg voor comfort na de verzorging

• Handhygiëne!

• Omgeving: beletlicht uit doen, beloproep binnen handbereik, loopkader,…

• Geestelijke nazorg: luisterend oor bieden

• Maatschappelijk: luisteren en instanties verwittigen

• Afval: circuits respecteren

• Rapportage: documenteer de uitgevoerde zorg en observaties in patiëntendossier

Bedankt voor jullie aandacht ;-)