Van Republiek tot Koninkrijk
Staatsvorming van Nederland
Van Republiek tot Koninkrijk
Staatsvorming van Nederland
Lesdoel: Na vandaag kennen jullie de manier van besturen van Willem 1 en kunnen jullie uitleggen waarom dit niet democratisch genoeg was en er een nieuwe grondwet moest komen
Onderdeel: Politiek en Staatsinrichting
Programma:
Terugkoppeling vorige les
Moderne bestuursvormen+Bestuur onder Willem I
Aan de slag
Afsluiten
Vandaag
Monarchie: Bestuursvorm met aan het hoofd een vorst(koning)
Republiek: Staat zonder vorst
Democratie: Bestuursvorm waarbij het volk inspraak heeft
Dictatuur: Bestuursvorm waarbij 1 persoon de macht alleen in handen heeft
Constitutionele monarchie met een parlementair stelsel
Grondwet/constitutie: Hierin staan de belangrijkste wetten, rechten en regels voor het volk. Iedereen (ook de vorst) moet zich hieraan houden
Moderne staatsinrichting
Koning Willem I eerste koning van het koninkrijk der Nederlanden
Kreeg geen onbeperkte macht
Bevoegdheden vastgelegd in de grondwet(constitutie)
Constitutie Belangrijkste regels, wetten en rechten voor het volk
Constitutionele monarchie
Bestuur onder koning Willem I
Willem I deelt de macht met het parlementStaten- Generaal
Staten-GeneraalEerste en Tweede kamer
Eerst kamer Aangewezen door de koning zelf
Tweede kamerAangewezen door het bestuur van de steden en dorpenBelangrijke families
Koning
Leider van de regering
Kon ministers ontslaan en benoemen
Kon uitgeven wat hij wilde want hij werd gecontroleerd door mensen die hij zelf had aangewezen
Regeerde bij koninklijk besluit
Mensen waren het hier niet mee eensOntstaan van politieke stromingen zoals het Liberalisme
1840Willem I treedt af en Willem II wordt de nieuwe koning van Nederland
Constitutionele monarchie
Lesdoel: Na vandaag kennen jullie de veranderingen in de grondwet van 1848 en kunnen jullie uitleggen waarom de koning nu geen macht meer had
Onderdeel: Politiek en Staatsinrichting
Programma:
Terugkoppeling
Uitleg
Aan de slag
Afsluiten
Vandaag
Grondwet van 1848
1848Revolutiejaar
Europa kent bittere armoede en hongersnood
Onrust in Europa In Frankrijk koning afgezet
Willem II wordt hierdoor angstig en laat de liberalen een nieuwe grondwet schrijven zoals zij altijd al wildenThorbecke
Koning wordt onschendbaar
Ministers zijn verantwoordelijk(ministeriële verantwoordelijkheid) voor wat de koning doet
Dit noemen we vanaf 1848 een constitutionele monarchie met een parlementair stelsel of een parlementaire democratie
Tweede kamer krijgt meer rechten: bijvoorbeeld recht van amendement en recht van enquête
Er komen rechtstreekse verkiezingen op lokaal niveau(gemeente), provinciaal niveau(provincie) en landelijk niveau
Er komen indirecte verkiezingen voor de Eerste kamer(via de Provinciale Staten)
Er wordt gekozen volgens censuskiesrecht ( Je krijgt kiesrecht op basis van het bedrag wat je betaald aan belasting, in de praktijk komt het erop neer dat alleen de rijke burgers mogen stemmen de rest van de bevolking was toch maar dom)
Er worden voor het eerst klassieke grondrechten opgenomen in de grondwet
De nieuwe grondwet
Klassieke grondrechten(beschermen de burger tegen de overheid ingevoerd in de grondwet van 1848):
Vrijheid van godsdienst
Vrijheid van meningsuiting
Vrijheid van drukpers
Vrijheid van vereniging en vergadering
Vrijheid van onderwijs(naast openbare scholen mogen er nu ook bijzondere scholen zijn
Luxemburg is onderdeel van Nederland
Frankrijk en Duitsland willen allebei Luxemburg toevoegen aan hun land
Frankrijk en Duitsland hebben ruzie samen
Koning Willem III belooft in overleg met zijn minister van buitenlandse zaken Luxemburg aan Frankrijk in ruil voor geld waardoor Duitsland woest is en met oorlog dreigt. Willem III trekt het weer in en riskeert daardoor weer oorlog met Frankrijk.
Ministeriële verantwoordelijkheid zorgt ervoor dat de minister de schuld krijgt voor deze daad van de koning en moet aftreden van de 2e kamer.
Willem III accepteert het ontslag van de minister niet. 2e kamer keurt alle nieuwe begrotingen(recht van budget) af
Minsters treden alsnog af en Willem III stuurt de 2e kamer weg houdt nieuwe verkiezingen.
Gevolgen: Vanaf dit moment blijft er nooit meer een regering zitten zonder de steun van de 2e kamer
Luxemburgse kwestie 1866-1867
De macht is verdeeld in 3en om te voorkomen dat 1 iemand of partij teveel macht krijgt:
Uitvoerende macht: Koning en de regering(ministers). De ministerraad onder leiding van de minister-president besturen het land en voeren het beleid wat ze hebben afgesproken uit
Wetgevende macht: De regering(overheid) samen met het parlement, maakt wetten en bestuurd het land waarbij het parlement ook een controlerende rol heeft
Rechtsprekende macht: Onafhankelijke rechtbank, spreekt recht op het moment dat er wetten worden overtreden, dit kan ook de overheid zelf zijn want daarom zijn ze onafhankelijk!
Scheiding der machten
Lesdoel: Na vandaag kennen het liberalisme en het socialisme en kunnen jullie de verschillen tussen beiden uitleggen.
Onderdeel: Politiek en Staatsinrichting
Programma:
Terugkoppeling vorige les
Uitleg
Aan de slag
Afsluiten
Vandaag
Stroming voor de rijke burgers
Belangrijke rol in de grondwetswijziging van 1848 onder leiding van Thorbecke
Vinden dat de overheid zich zo min mogelijk moet bemoeien met het land en alleen moet zorgen voor orde en rust
Zoveel mogelijkheid vrijheid voor de burgers
Economische vrijheid(zoveel mogelijk geld mogen verdienen zonder dat de overheid zich daarmee bemoeit) zorgt ervoor dat rijke burgers zich voelen aangetrokken tot het liberalisme
Wetenschap is erg belangrijk voor de volgelingen van deze stroming
Belangrijkste partij: Liberale Unie
Belangrijkste leider: Johan Rudolph Thorbecke
Liberalisme
Stroming voor de arbeiders
Willen de sociaal-economische positie van de arbeiders verbeteren(meer loon, betere werkomstandigheden, algemeen kiesrecht)
Vinden dat de overheid voor al zijn burgers moet zorgen inclusief de arbeiders
Vinden dat er algemeen (mannen)kiesrecht moet komen
Sociaal-Democraten: Via democratische weg moeten we zorgen dat het beter wordt voor de arbeiders
Communisten: We moeten via een revolutie(geweld) zorgen dat we de situatie voor de arbeiders verbeteren
Belangrijkste partij: SDAP(sociaal democratische arbeiderspartij)
Belangrijkste leider: Pieter Jelles Troelstra
Socialisme
Lesdoel: Na vandaag kennen jullie de protestanten, katholieken en het feminisme en kunnen jullie de verschillen tussen beiden uitleggen. Daarnaast kunnen jullie het begrip verzuiling uitleggen
Onderdeel: Politiek en Staatsinrichting
Programma:
Terugkoppeling vorige les
Uitleg
Aan de slag
Afsluiten
Vandaag
Stroming die streeft naar meer Christelijk denken in de wetgeving
Bijnaam is de Kleine Luyden (het lagere streng gereformeerde deel van de bevolking)
Werken samen met de Katholieken om een vuist te maken tegen de wetenschappelijke ideeën van de liberalen we noemen deze dan confessionelen(verbonden door het Christelijke geloof)
Streven naar financiële gelijkstelling tussen openbare en bijzondere scholen(schoolstrijd)
Belangrijkste partij: Anti-Revolutionaire parij (ARP)
Belangrijkste leider: Abraham Kuyper
Protestanten
Kwamen op voor de achterstelling van Katholieken in Nederland
Werken samen met de Protestanten om een vuist te maken tegen de wetenschappelijke ideeën van de liberalen we noemen deze dan de confessionelen (verbonden door het Christelijke geloof
Streven naar financiële gelijkstelling tussen openbare en bijzondere scholen(schoolstrijd)
Belangrijkste partij: Room-Katholieke Staatspartij (RKSP)
Belangrijkste leider: Herman Schaepman
Katholieken
Eerste feministische golf 1890-1919:
Vrouwenkiesrecht
Vrouwen hebben het recht om te studeren en carrière te maken
Belangrijkste groepen: Vrije Vrouwenvereeniging, Vereniging voor Vrouwenkiesrecht
Belangrijkste personen:
Aletta Jacobs(eerste vrouw die toegang kreeg tot de universiteit en later arts werd)
Wilhelmina Drucker(samen met Jacobs een van de eerste feministes)
Tweede feministische golf 1970:
Willen zelf bepalen hoe hun leven eruit ziet
Man moet meewerken in het huishouden
Carrière maken
Baas in eigen buik(abortus)
Meer vrouwen actief in de politiek
Belangrijkste groep: Dolle Mina’s (vernoemt naar Wilhelmina Drucker
Feministen
Tweede helft van de 19e eeuw : Verschillende groepen in de samenleving gaan zich bezig houden met hun eigen identiteit en wat ze willen bereiken voor hun groep
Samenwerkenemancipatie en participatie(meedoen in de politiek) van hun politiek/maatschappelijke groep.
Verzuiling!!!
Bewustwording eigen identiteit
Lesdoel: Na vandaag kennen jullie de veranderingen die in de grondwetswijziging van 1917(pacificatie) werden opgenomen en weten jullie welke politieke stromingen hun politieke doel behaalden bij deze pacificatie.
Onderwerp: Pacificatie van 1917
Programma:
Uitleg
Aan de slag opdrachten in TvG
Afsluiten
Vandaag 4TL
Openbare scholen :
Worden door de (liberale) overheid gesticht en financieel gesteund.
Belangrijk binnen dit onderwijs is dat er vooral onderwijs wordt gegeven op basis van de wetenschap en door leraren die geen binding hebben met de kerk
Bijzondere scholen:
Zijn scholen die vanuit het geloof worden gesticht.
Zij krijgen geen geld van de (liberale) overheid omdat deze het geloof geen ruimte willen geven in het onderwijs.
Bijzondere scholen willen juist wel dat het onderwijs een Christelijke basis heeft.
Doordat het openbare onderwijs wel geld van de overheid krijgt zijn de schoolkosten voor mensen laag als je dit vergelijkt met bijzondere scholen en zullen dus meer leerlingen trekken.
De confessionelen willen dit financieel gelijk trekken zodat beiden een gelijke kans hebben op het trekken van leerlingen. Dit gebeurt dan ook in de grondwetswijziging van 1917 ook wel de Pacificatie genoemd.
Schoolstrijd
Liberalen:
Kiesrecht moet alleen gelden voor de rijke en succesvolle bovenlaag gelden
Socialisten:
Willen de omstandigheden voor de arbeiders verbeteren
Kan alleen als er meebeslist wordt in het bestuur
Kan alleen met uitbreiding van het kiesrecht
In de pacificatie wordt er een oplossing gevonden voor deze kwestie: Invoering van het algemeen mannen kiesrecht en passief vrouwenkiesrecht
Kiesrechtkwestie
Grondwetswijziging in 1917 onder leiding van Cort van der Linden
Er komt financiële gelijkstelling voor openbare en bijzondere scholen(einde schoolstrijd)
Er komt een einde aan de kiesrechtkwestie met het invoeren van algemeen mannenkiesrecht
Vervanging van het districtenstelsel voor het stelsel van evenredige vertegenwoordiging
Pacificatie van 1917
1848Censuskiesrecht, op basis van een minimum bepaald bedrag aan belasting
1887Caoutchouc artikel, uitbreiding van het kiesrecht voor mannen die ‘geschikt waren en maatschappelijke welstand hadden’. Hierdoor kon het kiesrecht steeds verder uitgebreid worden zonder dat de hele grondwet hoefde te worden veranderd met als gevolg dat de eisen steeds verder naar beneden gingen en er steeds meer mensen(mannen) mochten stemmen
1917Algemeen mannenkiesrecht, alle mannen van 25 jaar of ouder mogen stemmen en er komt passief vrouwenkiesrecht(vrouwen mogen gekozen worden maar niet zelf gaan stemmen)
1919Algemeen kiesrecht voor mannen en vrouwen
Stap voor stap uitbreiding van het kiesrecht
Land is verdeeld in districten
Elk district kiest 1 of meer Tweede Kamerleden
Er wordt gekozen in meerdere stemrondes
Voordelen:
Betere band tussen kiezers en degene die gekozen wordt
Lokale kandidaten hebben meer kans
Elke regio in het land is vertegenwoordigd in de Tweede Kamer
Nadelen:
- Belang van het district kan gekozen worden voor het landsbelang
Grote verschillen in grote tussen districten en dit wijzigt ook regelmatig
Kleine partijen hebben weinig tot geen kans om in de Tweede Kamer te komen omdat zij in de stemrondes vaak vroegtijdig werden ‘uitgeschakeld’
De uitslag geeft geen goed beeld van de manier waarop er is gestemd, het kan zijn dat bijvoorbeeld de confessionelen onder de kiezers een meerderheid hebben maar in de Tweede Kamer een minderheid. Dat was deels een gevolg van het systeem met twee verkiezingsrondes. Een kandidaat die bij de eerste stemming 40 procent van de kiezers achter zich had gekregen, kon desondanks toch niet gekozen worden, als zijn tegenstander in de tweede ronde steun wist te krijgen van de aanhang van een (afgevallen) derde kandidaat.
Districtenstelsel
Er wordt landelijk gestemd op verschillende politieke partijen
Mensen stemmen vaak op de lijsttrekker (nummer 1 op de kieslijst)
Aantal zetels van een partij is afhankelijk van het aantal stemmen
Voor een zetel moet de kiesdeler worden behaald
Kiesdeler is het totaal aantal uitgebrachte stemmen/ het aantal Kamerzetels(150)
Voordelen:
-Kleine politieke partijen hebben ook een kans in de Tweede Kamer te komen
-Partijen kunnen makkelijker samenwerken om een meerderheid te krijgen
-Uitslag geeft een goed beeld van hoe er in het land is gestemd door de inwoners
Nadelen:
Weinig binding met de mensen die hebben gestemd op de partijen
De mensen in de Tweede Kamer komen daar te zitten omdat ze op een bepaalde plaats op de kieslijst staan van de partij en niet omdat er zoveel op ze gestemd is
Geen enkele partij krijgt de absolute meerderheid in de Kamer. De stemmers hebben dan ook weinig invloed op wie er uiteindelijk in de regering komen. De partijen kunnen namelijk zelf kiezen met wie ze gaan samenwerken. Op deze manier kan een partij die maar 1 zetel heeft gekregen in de regering komen en het land meebesturen
Stelsel van evenredige vertegenwoordiging
Worden gehouden volgens het stelsel van evenredige vertegenwoordiging
Berekenen kiesdeler: totaal aantal uitgebrachte stemmen/aantal zetels(150 in de Tweede kamer)
Berekenen aantal zetels per partij: Totaal aantal gekregen stemmen/kiesdeler
De partij met de grootste aantal zetels mag een regering gaan vormen met andere partijen
De samenwerkende partijen(1 partij haalt bijna nooit meer dan de helft van het aantal zetels dus moet gaan samenwerken om een meerderheid te krijgen gaan een regering vormen en worden coalitiepartijen. Deze partijen leggen hun afspraken vast in een regeerakkoord. Elke partij binnen de coalitie levert ministers en staatssecretarissen voor het kabinet.
Een meerderheid is nodig omdat je anders je plannen niet of nauwelijks kunt uitvoeren zie van wetsvoorstel naar wet hieronder
De verliezende partijen worden oppositiepartijen en gaan vanuit de Tweede kamer oppositie voeren
Tijdens verkiezingen proberen partijen zoveel mogelijk kiezers aan zicht te binden. Dit doen ze door partijprogramma's op te stellen. Op deze manier proberen ze zwevende kiezers aan zich te binden. Zwevende kiezers zijn kiezers die niet standaard op een vaste partij stemmen maar dit af laten hangen van de partijprogramma's van de diverse partijen.
Verkiezingen
Welke uitslag hoort bij welk kiesstelsel?
Lesdoel: Na vandaag kennen jullie de verschillen tussen de eerste en tweede kamer en kunnen jullie de scheiding der machten en waarom dit is ingesteld
Onderdeel: Politiek en staatsinrichting
Programma:
Welkom
Terugkoppeling vorige les
Uitleg Eerste en Tweede kamer en scheiding der machten
Aan de slag
Afsluiten
Vandaag
Klassieke grondrechten(beschermen de burger tegen de overheid ingevoerd in de grondwet van 1848):
Vrijheid van godsdienst
Vrijheid van meningsuiting
Vrijheid van drukpers
Vrijheid van vereniging en vergadering
Vrijheid van onderwijs(naast openbare scholen mogen er nu ook bijzondere scholen zijn
Sociale grondrechten(bescherming van de burger door de overheid ingevoerd in de grondwet van 1983):
Recht op bestaanszekerheid
Recht op onderwijs
Recht op gezondheidszorg
Recht op woongelegenheid
Recht op bewoonbaarheid van het land
Recht op werk
Recht op rechtsbijstand
TIJDENS DE TWEEDE WERELDOORLOG WERD DE GRONDWET AFGESCHAFT EN WAS ER GEEN SPRAKE MEER VAN EEN RECHTSSTAAT IN NEDERLAND
Grondrechten
Eerste kamer, gekozen door de provinciale staten(indirecte verkiezingen):
Recht op interpellatie, recht om een minister vragen te stellen
Recht van budget, recht op controle van het budget van de regering
Recht van enquête, recht om een onderzoek in te stellen
Tweede kamer, rechtstreeks gekozen door de burgers van Nederland(directe verkiezingen:
Recht op interpellatie, recht om een minister vragen te stellen
Recht van budget, recht op controle van het budget van de regering
Recht van enquête, recht om een onderzoek in te stellen
Recht van amendement, recht om een wet aan te passen
Recht van initiatief, recht om zelf een wet voor te stellen
Omdat de Tweede kamer meer rechten heeft dan de Eerste kamer en deze gekozen is volgens rechtstreekse verkiezingen is deze kamer het meest belangrijk.
Verschillen Eerste en Tweede kamer
Ministers of Tweede Kamer maken wetten(wetgevende macht)
Eerst goedgekeurd door de ministerraad
Wet gaat naar de Tweede KamerDie kan de wet nog veranderen(recht van amendement)
Meerderheid van de Tweede Kamer akkoord Naar de Eerste Kamer
Eerste Kamer kan de wet goed of afkeuren
Goedgekeurd Staatshoofd(koning) zet zijn handtekening en het wetsvoorstel is een wet geworden
Referendum: De regering en de Tweede kamer mogen altijd een referendum houden onder het volk over een wet die er doorgevoerd moet worden. De bevolking mag dan stemmen of zij vinden dat de wet doorgevoerd moet worden of niet. Let op! Dit is een raadgevend referendum en de regering hoeft hier niet naar te luisteren.
Van wetsvoorstel naar wet
Opkomst van populistische partijen zoals bijvoorbeeld de LPF en later de PVV:
Felle tegenstanders van de politieke elite
Gedragen zich ‘populair’ tov het volk
Vertolken de gevoelens die onder de bevolking heersen(zeggen ze)
Meer democratie door invoering van het referendum:
Raadgevend(regering hoeft de uitslag niet op te volgen
In België bindend referendum
In Nederland afgeschaft in 2018
Moderne politiek
Hebben geen macht
Wel een rol in de kabinetsformatie
Familie van Oranje
In volgorde:
Willem I (1813-1840)
Willem II(1840-1849)
Willem III(1849-1890)
Wilhelmina(1890-1948)
Juliana(1948-1980)
Beatrix(1980-2013)
Willem-Alexander(2013- heden)
Nederlandse staatshoofden
Leerdoel: Daarnaast kennen jullie de ontwikkelingen die leiden tot het ontstaan van de Verenigde Naties
Onderwerp: Verenigde Naties
Programma:
Terugkoppeling vorige les
Uitleg Ontstaan Verenigde Naties
Aan de slag maken opdrachten samenwerking in Europa en de wereld
Afsluiten
Vandaag
Verenigde Naties
Sovjet- Unie en Verenigde staten grote mogendheden na WOII
President Roosevelt(VS) wilde samenwerken om nieuwe oorlog te voorkomen
1945Oprichting VN
Alle landen kunnen lid worden
Belangrijke beslissingen genomen door de Veiligheidsraad
Veiligheidsraad
5 vaste leden Groot-Brittannië, VS, Sovjet-Unie, Frankrijk en China
Doel: orde en veiligheid in de wereld
Raad kan landen straffen, militairen sturen naar oorlogsgebieden
Deze leden hebben veto recht(als 1 tegenstemt gaat het plan niet door)
Door Koude Oorlog werkt de VN eerst totaal niet!!!
Nederland en Europa
EGKS in 1951Europese gemeenschap voor kolen en staal
Nederland, Duitsland, Frankrijk, Italië, België en Luxemburg
Economische voordelen en geen vijandschap meer
EEG 1958Europese Economische Gemeenschap
Tussen de lidstaten vrijhandel, Tol heffen op in en uitvoer, afspraken over steun aan boeren
1973Groot-Britannie sluit zich aanEuropese Gemeenschap(EG)
1986Spanje sluit zich aan
1993Europese UnieStreven naar eenheid
Vrij verkeer
2002EMUEuropese Monetaire Unie
2004Oost-Europese landen treden toe tot de EU
2020Brexit, Groot-Britannie stapt uit de EU
Bestuur in Europa
Democratische staten zijn lidBrussel hoofdstad
Elke lidstaat heeft een vast aantal zetels op basis van aantal inwoners
Wetsvoorstellen indienen (recht van initiatief) Europees parlement
705 gekozen leden
Algemeen kiesrecht
Controleert de voorstellen van de Europese Commissie
Recht van amendement
Raad van ministers
Afhankelijk van het onderwerp vergaderen de verantwoordelijke minister
Recht van amendement
Controleert voorstellen van de Europese Commissie
Europese Commissie
Dagelijks bestuur
27 eurocommissarissen (elke lidstaat 1)
Controle of Europese wetten worden nageleefd en doet zelf wetsvoorstellen
Democratisch tekort:
Te weinig invloed van de mensen die rechtstreeks gekozen zijn
Te lage opkomst tijdens verkiezingen
Raad van ministers kan nog plannen afkeuren ondanks goedkeuring parlement
Landelijke parlementen meer hebben meer macht
Eenheid of los zand:
Landen hebben het gevoel hun eigen identiteit kwijt te raken
Er moet alleen maar geluisterd worden naar Brussel
Verenigde Staten van Europa of een samenwerking van Europese landen?
Democratisch tekort
Lesdoel: Na deze les kennen jullie de belangrijkste gebeurtenissen in de periode 1848-1914 en kunnen jullie de sociaal-economische veranderingen die in de 2e helft van de 19e eeuw plaatsvinden beschrijven
Periode 1848-1914
Programma:
Terugblik vorige periode+vooruitblik deze periode
Uitleg 1848-1914
Aan de slag Spark lezen+opdrachten maken
Afsluiten
Vandaag
1848Situatie in Europa erg slecht
Veel armoede
Hongersnood
Veel revoluties in Europa tegen de machthebbers
Willem II wordt hierdoor erg bang en geeft Thorbecke(leider van de liberalen) de opdracht een nieuwe grondwet te schrijven
Historisch overzicht 1848-1914
Grote sociaal economische veranderingen:
Industriële revolutie(opkomst van fabrieken)
Grotere verschillen tussen arm en rijk
Verstedelijking, mensen gaan in de stad wonen dichtbij de fabrieken
Arbeiders leven in zeer slechte omstandigheden, weinig loon, kinderarbeid en slechte woonomstandigheden(7 gezinnen in een kleine woning bijvoorbeeld
Dit noemen we de Sociale kwestie
Om de situatie van de arbeiders te verbeteren groeit er vanuit liefdadigheid langzaamaan een sociale wetgeving.
Voorbeelden hiervan zijn:
Armenwet(uitkering bij armoede)
Kinderwetje van van Houten(verbod op kinderarbeid)
Ongevallenwet(uitkering bij arbeidsongeschiktheid door een ongeval)
Woningwet(verplichting om goede, gezonde huizen te bouwen)
2e helft 19e eeuw
Lesdoel: Na deze les kennen jullie de indirecte oorzaken van WOI en de directe oorzaak en kunnen jullie uitleggen wat het verschil is tussen deze beiden
Historisch overzicht: 1914-1918(WOI)
Programma:
Terugkoppeling
Uitleg oorzaken WOI
Aan de slag lezen+maken
Afsluiten
Vandaag
Kaart Europa voorafgaand WOI
1914-1918 Eerste Wereldoorlog
Indirecte oorzaken WOI:
Militarisme, verheerlijking van alles met het leger en oorlog te maken heeft
Nationalisme, sterke liefde voor het eigen volk en het verlangen naar een eigen staat en het streven om een eigen staat sterker te maken
Modern-imperialisme, het streven naar een zo groot mogelijk wereldrijk want daar kijken andere landen tegen op
Moderne wapentechnieken en wapenwedloop, industriële revolutie heeft gezorgd voor nieuwe moderne wapens die men graag wilde uittesten. Door massaproductie waren ook enorm veel wapens beschikbaar
Bondgenootschappen, landen spraken af dat ze elkaar in tijdens van oorlog zouden helpen. Dat zorgde ervoor dat de bondgenoten de oorlog in werden gesleurd
Vijandbeelden, de verschillende partijen schilderen de vijand heel negatief af zodat de wil om hiertegen te vechten toeneemt onder de bevolking
Voorbeelden:
Fransen zagen Duitsers als een oorlogzuchtig volk
Duitsers zagen Fransen en Engelsen als verwaande volkeren
Duitsers zagen Russen als een groot gevaar omdat ze zich snel ontwikkelden en barbaren waren
Bondgenootschappen
Geallieerden:
Frankrijk
Groot-Brittannië
Rusland(tot 1917, zie Sovjet-Unie en het communisme waarom)
Verenigde-Staten(vanaf 1917, door onbeperkte duikbotenoorlog. Duitsland viel met onderzeeboten alle handelsschepen aan die in de buurt kwamen waaronder ook Amerikaanse)
Centralen:
Duitsland
Oostenrijk-Hongarije
Turkse rijk
Directe oorzaak(aanleiding):
Moord op de Oostenrijks-Hongaarse kroonprins Franz Ferdinand in Sarajevo(Servië) door Gavrilo Principe
Bondgenootschappen en directe oorzaak
Lesdoel: Na deze les kennen jullie het oorlogsverloop en de kenmerken van WOI
Historisch overzicht: 1848-1918
Programma:
Terugkoppeling
Uitleg
Aan de slag
Afsluiten
Vandaag
Door de diverse indirecte oorzaken is er veel enthousiasme om te gaan vechten
Von Schlieffenplan
Duitsland ingeklemd Rusland en Frankrijk.
Op deze manier zouden zij in een tweefrontenoorlog terecht komen
Verrassingsaanval via België om Frankrijk te verslaan
Legers op de trein naar Rusland om daar verder te vechten
Verloop en kenmerken WOI
Duitsers lopen vast in België en Noord-Frankrijk
Legers komen tegenover elkaar te liggen en
gaan zich ingraven in loopgraven
Weinig tot geen terreinwinst
Miljoenen slachtoffers door nieuwe moderne wapens en oude militaire tactieken
1917:
Onbeperkte duikbotenoorlog: Duitsland viel met onderzeeboten alle handelsschepen aan die in de buurt kwamen waaronder ook Amerikaanse)
Verenigde Staten gaat deelnemen aan de oorlog hierdoor en stuurt een miljoen soldaten naar Europa
Russische revolutie: Burgeroorlog in Rusland waarbij de communisten de macht overnemen van de Tsaar. Rusland beeindigd de oorlog met Duitsland
Loopgravenoorlog
Gebruik van moderne wapens zorgt
voor miljoenen slachtoffers
(gifgas,machinegeweer,tanks,vliegtuigen)
Slachtoffers zijn vooral soldaten
Oorlog wordt wereldwijd uitgevochten
Propaganda, het eenzijdig verspreiden van ideeën en nieuws om de vijand slecht af te schilderen
Censuur: Toezicht houden op de media om bepaalde (slechte) informatie tegen te houden zodat het volk dit niet hoort
Totale oorlog: Oorlog waar niet alleen het leger maar de maatschappij aan meedoet, vrouwen moeten bijvoorbeeld werken in de wapenindustrie omdat de mannen aan het front zijn
Kenmerken WOI
Nederland is neutraal(hoort niet bij een bondgenootschap
Het leger wordt wel gemobiliseerd(klaar gemaakt om te vechten)
Gevolgen van WOI voor NL:
Handelsbelemmeringen zorgen voor schaarste van goederen(er is te weinig)
Producten die schaars zijn komen op de bon
Zo wordt hamsteren voorkomen en goederen eerlijk verdeeld
Veel vluchtelingen van uit België komen naar NL
Duitsers spannen een dodendraad
De dodendraad staat onder hoogspanning
om te voorkomen dat deserteurs naar NL vluchten
Ook voorkomen ze zo dat spionnen via NL naar Duitsland komen
Nederland tijdens WOI
Duitsland kon de oorlog niet langer volhouden en moest zich gewonnen geven(mede door toetreden van de VS). De geallieerden konden nu een vredesakkoord gaan schrijven.
Hierin kwamen de volgende afspraken te staan:
Duitsland en zijn bondgenoten krijgen de schuld van de oorlog
Duitsland moet herstelbetalingen doen aan de geallieerde landen
Duitsland moet gebieden weggeven zoals Elzas-Lotharingen en in het oosten een deel aan de nieuwe staat Polen
Duitse leger mag uit niet meer dan 100.000 man bestaan en geen zware wapens bevatten(demilitarisatie)
Duitsland mag geen koloniën meer hebben
Vrede van Versailles
Na WO I een Volkenbond komen waarin landen met elkaar praten om op deze manier oorlog te voorkomen:
VS, Duitsland en de Sovjet-Unie doen niet mee(Duitsland mocht niet)
Daardoor werkt de Volkenbond niet
Uiteindelijk mag Duitsland zich in 1926 toch aansluiten bij de Volkenbond van de andere geallieerde landen.
Na de vrede van Versailles zien we dat er nieuwe staten ontstaan.
Voorbeelden hiervan zijn:
Polen
Joegoslavië
Tsjecho-Slowakije
Baltische staten(Estland,Letland,Litouwen)
Volkenbond en nieuwe staten
Situatie in Duitsland na de vrede van Versailles:
Duitsland is een parlementaire democratie geworden.
Dit nieuwe land noemen we de Republiek van Weimar
In de periode hiervoor was Duitsland een keizerrijk. Door de vrede van Versailles heeft Duitsland het economisch erg zwaar
Er is veel onvrede onder de bevolking over de vrede van Versailles(Dolkstootlegende):
Het Duitse volk voelt zich verraden door de linkse democratische regering.
Zij zouden de vrede hebben getekend terwijl het volk dacht(door propaganda en censuur) dat het Duitse leger op het punt stond de oorlog te winnen.
Het volk wordt dus verraden door hun eigen regering en met een dolk in de rug gestoken.
In 1923 is er een eerste staatsgreep van de nationaal-socialisten olv Adolf Hitler(Bierkellerputsch)
Periode van het interbellum 1918-1939
In 1923 bezetten de Fransen en Belgen het belangrijke Rühr industriegebied:
Republiek van Weimar liep achter met de herstelbetaling
. Op deze manier konden de Fransen en Belgen de inkomsten uit het industriegebied zelf houden.
Door de economische crisis was er in de jaren hiervoor een enorme inflatie ontstaan
Geallieerden wilden een oplossing: Dawesplan:
Herstelbetalingen werden uitgesmeerd over langere tijd
Nieuwe belastingen zorgen voor meer inkomsten
Reorganisatie van de Duitse banken
Deze maatregelen zorgen ervoor dat het iets beter gaat met de Republiek van Weimar
1929: Beurskrach in New York:
Uitbraak wereldwijde economische crisis
Republiek van Weimar extra hard getroffen doordat zij ook al herstelbetalingen moest betalen
Economische wereldcrisis
Leerdoel: Na deze les kennen jullie de kenmerken van het fascisme en het nationaal-socialisme en kunnen jullie de verschillen tussen beide ideologieën uitleggen
Onderwerp: Opkomst van het nationaal-socialisme
Programma:
Terugkoppeling vorige les
Uitleg nationaal-socialisme en fascisme
Aan de slag in TvG
Afsluiten
Vandaag
Verschil fascisme en nationaal-socialisme
Voorbeeld van Hitler Mussolini in ItaliëStichter van het fascisme
Ideeën van het fascisme
Extreem nationalistisch
Antidemocratisch
Militaristisch
Geen vrijheid van het individu
Dictatuur die orde en discipline bracht
Grootste extreem rechtse partij in DuitslandNSDAP van Hitler
Verschil fascisme en nationaal-socialismeNationaal-socialisme is
antisemitisch en hangen een rassenleer aan
RassenleerEr is een superieur Arisch ras die strijdt tegen minderwaardige rassen als de
joden en Slavische volkeren(bijv Russen). De joden krijgen de schuld van al het slechte
In de wereld en moeten uitgeroeid worden
Hitler is leider van de
nationaal-socialistische democratische arbeiderspartij(NSDAP)
Eerste mislukte staatsgreep in 1923:Hitler wordt
gevangen gezet.
Tijdens deze gevangenschap schrijft hij zijn boek Mein Kampf
Hitler grijpt uiteindelijk de macht in 1933 en schaft meteen de parlementaire democratie af
Opkomst Adolf Hitler en het nationaal- socialisme
Kenmerken nationaal-socialisme
1933Hitler aan de macht Totalitaire dictatuur:
Tegenstanders uitschakelen(terreur)
Vakbonden en andere organisaties gelijkgeschakeld(onder leiding van de nazi’s)
Persoonsverheerlijking van de Führer Adolf Hitler
Kranten, film en radio verspreiden propaganda en doen aan censuur
Indoctrinatie van de bevolking d.m.v. Hitlerjugend en Bund Deutscher Mädel Opgevoed tot fanatieke nazi’s
Begin met de discriminatie van de joden
In concentratiekampen worden politieke tegenstanders en Joden en zigeuners te werk gesteld of vermoord
Belangrijke instrumenten om dit uit te kunnen voeren:
SASturmabteilung, partijleger van de SDAP
SSSchutzstaffel, elitetropeen van de nazi’s
GestapoGeheime politie
1938KristallnachtAlle joodse winkels en synagogen worden vernield en in brand gestoken nav alle anti- joodse wetten die zijn ingevoerd
Lesdoel: Na deze les kennen jullie de ontstaansgeschiedenis van de Sovjet-Unie en kunnen jullie kenmerken noemen van het communisme
Onderwerp: Sovjet-Unie
Programma:
Terugkoppeling vorige les
Uitleg Rusland in het Interbellum
Aan de slag in TvG opdrachten Interbellum af
Afsluiten
Vandaag
Sovjet-Unie
Beginjaren Sovjet-Unie:
Rusland wordt olv de communisten omgedoopt tot de Sovjet-Unie na de Russische revolutie(1917) tegen de Tsaar
Aan het hoofd Lenin als leider van de communistische partij
Rusland, Oekraïne en Georgië vormden de kern
Sovjet-Unie is een totalitaire staat Communisme is de enige weg naar een betere toekomst
Tegenstanders werden uit de weg geruimd
Alle bedrijven in handen van de staat(collectivisatie)
1924Lenin overleden
Machtsstrijd waaruit Joseph Stalin komt als alleenheerser
Stalinisme
Stalin heeft als doel om van de Sovjet-Unie een industriële supermacht te maken
Vijfjarenplannen Vastgelegd wat er precies geproduceerd moest worden in deze jarenPlaneconomie
Industriecomplexen uit de grond gestampt Boeren verjaagd van hun land
Sovjet Unie is een totalitaire staat
Stalin heerst met indoctrinatie en terreur over zijn bevolking
Uitvoerder van alle plannen Geheime politie
Alle concurrenten werden uit de weggeruimd tijdens
de zuiveringen in 1935
Showprocessen
Strafkampen
Persoonsverheerlijking Al het goede komt door Stalin en het stalinisme
Censuur en indoctrinatie zorgen ervoor dat de bevolking volgzaam is
Voor de Beurskrach in New-York gaat het best goed in NL
Na de Beurskrach is er ook crisis in NL:
Hoge werkloosheid
Stempelen om zwart werken te voorkomen
Werkverschaffingsprojecten
Minister president Colijn voert aanpassingspolitiek in:
Overheid moet zo weinig mogelijk geld uitgeven
Lonen ambtenaren en uitkeringen naar beneden
Geen effect Crisis in NL houdt relatief lang aan
Nederland tijdens het Interbellum
De democratie krijgt de schuld van de economische crisis
Anton Mussert gelooft dat hij net als Hitler
en Mussolini de sterke leider is die NL uit de
crisis kan halen
Mussert richt de
nationaal-socialistische beweging op(NSB)
Veel Nederlanders volgen hem maar het
grootste gedeelte blijft trouw aan Colijn
In de aanloop naar WOII probeert Nederland weer neutraal te blijven
Anton Mussert en de NSB
Veel onvrede over de armoede en werkloosheid in Duitsland
Onvrede over de Vrede van Versailles zorgt ervoor dat de Duitsers revanche willen en hun grondgebied willen vergroten door middel van herbewapening van het Duitse leger
Duitsland onder leiding van Adolf Hitler zorgt ervoor dat er in Duitsland sterke nationalistische gevoelens ontstaan
Oorzaken WOII
As-mogendheden:
Duitsland
Italië
Japan
Geallieerden:
Groot-Brittannië
Frankrijk
Sovjet-Unie(vanaf 1941, Duitsland valt dan de Sovjet-Unie aan)
Verenigde Staten(vanaf 1941 op het moment dat Japan Pearl Harbor aanvalt)
Bondgenootschappen WOII
Hitler trekt 1 voor 1 landen naar zich toe(Oostenrijk:Anschlüss, Sudetenland): Heims ins Reich
Groot-Britannië en Frankrijk geven Hitler tijdens de conferentie van München zijn zin door Sudetenland te laten inlijven om oorlog te voorkomenappeasement politiek
Als Hitler Polen zou aanvallen verklaren ze hem de oorlog
Duitsland spreekt met de Sovjet-Unie af dat zij Polen zouden verdelen
1939Inval in Polen, Groot-Britannië en Frankrijk verklaren Duitsland de oorlogbegin van WOII
Begin WOII
Duitsland vecht volgens de blitzkrieg tactiek
Snelle verrassingsaanval met tanks ondersteund door vliegtuigen
Polen, Denemarken, Noorwegen, Nederland, België en Frankrijk worden snel veroverd
Volgende doelwit: Groot-Britannië
onder Winston Churchill
Slag om EngelandLuchtoorlog boven Engeland omdat er anders geen landing kon plaatsvinden
Verloop WOII
Na de nederlaag tegen Engeland richt Hitler zich richting het oosten. Doel: Lebensraum creëren
1941Operatie Barbarossa inval van Hitler in de Sovjet-Unie van Stalin(schending van het niet-aanvalsverdrag)
Veel gebiedswinst door de Blitzkrieg
1941Pearl Harbor
Aanval van Japan op de Amerikaanse marinebasis Pear Harbor
VS gaat meedoen aan de oorlog en verklaart Japan en Duitsland de oorlog onder leiding van president Roosevelt
1943Slag om Stalingrad
Duitsers worden omsingeld in de stad Stalingrad
Inval van de Russische winter
Veel Duitse soldaten komen om of worden gevangen genomen
Keerpunt in WOII vanaf dit moment worden de Duitsers teruggedrongen
Vervolg
06-06-1944: D-day
Keerpunt in WOII
Landingen op de stranden van Normandië
Duitsland moet nu een tweefronten oorlog uitvechten
Sovjet-Unie in het oosten. Andere geallieerde landen in het westen
Einde van de oorlog in Europa:
Duitsland geeft zich over in mei 1945(capitulatie)
Vernietigingskampen worden ontdekt door de geallieerden
Duitsland wordt bezet in bezettingszones(ieder land een eigen zone)
Einde van de oorlog in Azië
Japanners vechten zich letterlijk dood
Eiland voor eiland moet er gevochten wordenVeel slachtoffers
Amerika zet een nieuw wapen in: Atoombom op de steden Hiroshima en Nagasaki
Capitulatie van Japan in augustus 1945
D-Day en einde van de oorlog
Nieuwe moderne wapens ten opzichte van WOI(moderne vliegtuigen,tanks,atoombommen)
Andere snellere manier van oorlog voeren(geen loopgraven maar blitzkrieg)
Totale oorlog, de hele bevolking merkt dat er een oorlog aan de gang is
De burgerbevolking wordt door propaganda en censuur beïnvloedt door de overheid van de verschillende landen.
Veel slachtoffers, tijden WOII vallen er meer burgerslachtoffers door bombardementen op steden en de Duitse vernietigingskampen dan soldaten. Veel meer burgerslachtoffers dus dan in WOI
De Duitse Holocaust waarbij de Duitsers een massamoord in gaskamers uitvoerden op de Joden en andere bevolkingsgroepen die zij als minderwaardig zagen volgens hun rassenleer.
Kenmerken van WOII
Nederland wilde neutraal blijven net als in WOI maar het leger werd wel gemobiliseerd
10 mei 1940: Duitsland valt Nederland aan:
5 dagen van gevechten
Koningin Wilhelmina en de regering vluchten naar Groot-Britannië en regeren in ballingschap
Na 5 dagen bombardement op Rotterdam
Nederland capituleert omdat de Duitsers dreigen ook andere steden te bombarderen
Nederland tijdens WOII
Duitsers de baas in Nederland:
Geen sprake van een rechtsstaat
Alle media is gelijkgeschakeld
Reactie Nederlanders is verschillend:
Collaboratie
Hierbij gingen de mensen samenwerken met de Duitse bezetter
Hielpen hun plannen met bijvoorbeeld de Joden uit te voeren.
Bijvoorbeeld NSB’ers onder Mussert
Deze mensen werden ook wel ‘fout’ of landverraders genoemd.
Aanpassing
Deze mensen gingen zo goed en zo kwaad als het ging verder met het leven zoals ze dat voor de oorlog ook hadden geleefd. Z
Zij sloten zich niet aan bij het verzet maar gingen ook niet samenwerken met de Duitsers.
Werden gezien als ‘goed’.
Verzet
Deze mensen gingen zich verzetten tegen de Duitse bezetter.
Dit kon door actief verzet, het plegen van aanslagen bijvoorbeeld
Passief verzet. Dit betekend dat je je niet aan de regels van de Duitsers houdt, bijvoorbeeld het luisteren naar radio Oranje(dit was verboden door de Duitsers).
Ook de verzetsmensen werden gezien als ‘goed’.
Periode van bezetting
De Duitsers voerden diverse regels in
Iedereen moet een persoonbewijs bij zich hebben waaraan de Duitsers konden zien wie je was
Door schaarste waren alle producten op de bon
Eten werd gedistribueerd stempelkaarten
Discrimenerende rassenwetten werden ingevoerd
1941 Februaristaking
Nederlanders laten merken dat zij het niet eens zijn met de rassenwetten van de Duitsers
Duitsers grijpen hard in
Houding van de Duitsers tov de Nederlanders veranderd. Ze worden veel harder
Vervolg
Operatie Market Garden
Alle bruggen over de grote rivieren moeten veroverd worden door parachutisten
Leger met tanks moet opstomen via deze bruggenen zo via Nederland Duitsland binnen vallen
Laatste brug bij Arnhem wordt niet veroverd
Gevolgen:
Zuiden van Nederland is bevrijdt, Noorden nog niet
Spoorwegstaking door de Nederlanders om de Duitsers dwars te zitten
Duitsers zet de complete distributie van voedsel en andere goederen stop als straf voor de staking
In Nederland breekt er een Hongerwinter uit waarbij duizenden mensen om het leven komen
5 mei 1945: Duitsland capituleert en Nederland is bevrijdt!
Slag om Arnhem en gevolgen
Jodenvervolging in Nederland in verschillende fases:
Discriminatie door het invoeren van rassenwetten
Isolatie in ghetto’s(afgesloten Joodse wijken)
De razzia’s op Joden nemen toe
Via doorgangskamp Westerbork worden de joden gedeporteerd naar vernietigingskampen zoals Ausschwitz
In de concentratiekampen worden de Joden vermoord in gaskamers
Joden weten dit en gaan zich verstoppen voor de Duitsers
Dit noemen we onderduikers
Anne Frank is Nederlands meest bekende Joodse onderduiker
Jodenvervolging(Holocaust)
Vanaf 1942 wordt Indonesië bezet door Japan
Nederlanders worden gedwongen om te werken in zogenaamde jappenkampen
Tijdens de dwangarbeid kwamen veel mensen om van honger en vermoeidheid
Tijdens de bezetting kwam een sterk Indonesisch nationalisme op onder leiding van Soekarno
Indonesiërs dachten dat Japan hen kwam bevrijden van de Nederlanders
15 augustus 1945Indonesië bevrijdt en een nieuwe strijd om onafhankelijkheid
Bezetting Nederlands-Indië
Lesdoel: Na deze les kennen jullie het begrip dekolonisatie en kunnen jullie uitleggen waarom Nederland moeite had om afstand te doen van hun koloniën
Onderwerp: Dekolonisatie
Programma:
Terugkoppeling vorige periode
Uitleg dekolonisatie
Aan de slag in Spark
Afsluiten
Programma
De belangrijke Europese landen met veel kolonies zoals Groot-Brittannië, Frankrijk en ook Nederland zijn door WOII erg verzwakt.
Hierdoor is het voor deze landen erg lastig om hun kolonies terug onder controle te krijgen.
Als we kijken naar Nederland zien we dat na WOII Soekarno als leider van de nationalistische Indonesiërs de onafhankelijkheid uitroept in Indonesië na de overgave van de Japanners op 17 augustus 1945.
Indonesië wordt vanaf dit moment de onafhankelijke Republiek Indonesië genoemd.
Nederland wilde Indonesië niet kwijt: Veel grondstoffen+belangrijke afzetmarkt(waar je dingen kunt verkopen
Om Indonesië terug onder controle te krijgen voerde Nederland 2 zogenaamde politionele acties uit in 1947 en 1948.
Nederland stuurt het Koninklijk Nederlands-Indisch leger(KNIL) naar Indonesië
Veel geweld tegen de nationalisten
Onafhankelijkheidsoorlog
Dekolonisatie
Onder druk van de Verenigde Naties en de Verenigde Staten(als voormalig kolonie) werd Nederland gedwongen om het geweld tegen de Indonesiërs te stoppen en te gaan onderhandelen.
De VS dreigde onder andere om de Marshallhulp die Nederland kreeg om het land na WOII weer op bouwen te stoppen.
Hierdoor droeg Nederland in 1949 de soevereiniteit over aan de Indonesiërs. Vanaf dat moment verbrak Indonesië alle banden met zijn voormalige moederland Nederland.
Reactie VN en VS
Lesdoel: Na vandaag kennen we de 2 invloedssferen die ontstaan na WOII en hun verschillen en kunnen we uitleggen wat een Koude Oorlog is.
Onderwerp: Historisch overzicht na 1945(Koude Oorlog)
Programma:
Terugkoppeling dekolonisatie
Uitleg begin Koude oorlog
Aan de slag opdrachten in Tijd voor Geschiedenis
Vandaag
Na WOII:
Communistische Sovjet-Unie verslaat Duitsland in het Oosten
Kapitalistische landen verslaan Duitsland in het Westen(VS,Groot-Britannië,Frankrijk enz)
Europa wordt verdeeld in 2 machtsblokken: Communisme en kapitalisme met als leiders de Sovjet-Unie en de Verenigde-Staten
Beide landen willen zoveel mogelijk landen in hun invloedssfeer
Sommige landen in het oostblok hebben een regering die luistert naar de Sovjet-Uniesatellietstaten
Tussen beide invloedssferen ontstaat een Koude Oorlog(een oorlog waarbij er niet rechtstreeks me elkaar wordt gevochten)
Koude Oorlog
Europa wordt letterlijk ook verdeeld in 2 delen
Op de grens tussen kapitalisme en communisme ontstaat een grens met wachttorens en prikkeldraad
West-Berlijn is een kapitalistisch eilandje in communistisch gebied gescheiden van de rest door de Berlijnse Muur
Sovjet-Unie wil West-Berlijn onder controle krijgen:
Blokkade van Berlijn
Luchtbrug zorgt ervoor dat West-Berlijn bevoorraad kan worden
1949: Duitsland wordt officieel verdeeld in Oost-Duitsland(DDR) en West-Duitsland(BRD)
IJzeren Gordijn
VS willen het communisme indammen(zorgen dat het zich niet verder verspreidt)
Geven economische en militaire steun aan landen die zich bedreigt voelen door het communisme
Marshallhulp wordt ingezet om de landen in West-Europa er bovenop te helpen naar WOII en zo te zorgen dat ze niet communistisch worden
Militaire bondgenootschappen worden gesloten tussen de communistische landen en de kapitalistische landen
NAVO voor het kapitalisme
Warschaupact voor het communisme
Containment
Kernwapens zorgen voor een balans van macht
Beide machtsblokken kunnen elkaar met 1 druk op de knop vernietigen.
De angst zorgt ervoor dat beide partijen niks durven
Er ontstaat een wapenwedloop: Beide partijen willen een voordeel ten opzichte van de ander behalen
Balans van macht
De Hongaarse opstand(1956) was de eerste opstand in 1 van de satellietstaten van de Sovjet-Unie. De bevolking kwam in opstand tegen de communistische leiding in het land die uiteindelijk met hulp van het leger van de Sovjet-Unie de opstand bloedig ten einde bracht.
De Cubacrisis(1962) wordt gezien als 1 van de grote dieptepunten in de Koude oorlog.
Tijdens deze crisis was de wereld 1 druk op de knop verwijderd van een kernoorlog.
Het kwam zover nadat Cuba(wat voor de kust van de Verenigde Staten ligt) door een burgeroorlog communistisch werd onder leiding van Fidel Castro.
Castro werd natuurlijk gesteund door de Sovjet-Unie van op dat moment Nikita Chroesjtjov die Stalin na zijn dood was opgevolgd
Dit was een moment dat de machtsbalans die er was ernstig werd verstoord omdat de kernwapens nu veel sneller in de VS waren waardoor de VS amper tijd had om nog te reageren.
Na zware onderhandelingen tussen Chroesjtjov en de Amerikaanse president John F. Kennedy werden de kernwapens van Cuba gehaald en bleef de wereld een kernoorlog bespaard.
De Praagse Lente(1968) was het eerste moment dat een van de satellietstaten probeerde het communisme aan te passen en te veranderen:
De Tsjecho-Slowaakse leider Dubcek wilde meer openheid en vrijheid voor de bevolking. De
Sovjet-Unie zag hierdoor zijn invloed in Tsjecho-Slowakije steeds verder afnemen
Sturen het Rode leger om de orde te herstellen
Het leger zou het restant van de Koude oorlog aanwezig blijven om Tsjecho-Slowakije goed in de gaten te blijven houden.
Belangrijke momenten
VS leiden een gevoelige nederlaag in Vietnam(jaren 50 tot 70)
Vietnam communistisch
1979Sovjet-Unie valt Afghanistan binnen
Reagan verhoogt de defensie uitgaven om een voordeel te behalen
In communistisch gebied gaat het economisch steeds slechter
Om het communisme te redden probeert Gorbatsjov het communisme te
hervormen
Glasnost: Openheid
Perestrojka: Hervormingen
Helpt niet: Overal in communistisch gebied vinden opstanden plaats
1989Val van de Muur
1991Einde van de Sovjet-Unie, Sovjet-Unie heet vanaf dit moment weer Rusland
Met de val van de Sovjet-Unie komt er officieel een einde aan de Koude Oorlog
Val van de Muur
Veel economische veranderingen
Na WOII is er sprake van wederopbouw met behulp van Marshallhulp van de VS
Dit legt een basis voor grote economische groei in de periode daarna
Er ontstaat een consumptiemaatschappij
Mensen kopen niet alleen meer de noodzakelijke spullen
Mensen kopen veel extra’s
Mensen gaan luxe artikelen kopen(zoals bijv. een tv)
Nederland in de periode 1945-1989
Onder leiding van premier Willem Drees(SDAP)ontstaat er in Nederland een verzorgingsstaat
Overheid gaat voor de mensen zorgen dmv sociale voorzieningen:
Mensen van 65+ krijgen ene uitkering(AOW, algemene ouderdomswet)
WW(Wet Werkloosheid, Werklozen krijgen een deel van hun vroegere loon
WAO(Wet Arbeidsongeschiktheids Verzekering, voor als mensen arbeidsongeschikt raken door ziekte of een ongeval)
Pas in de jaren 80 komt er een einde aan deze economische voorspoed en raken veel mensen werkloos
Verzorgingsstaat
Nederland veranderd sterk
Pluriformiteit neemt toe(veel mensen met een andere culturele achtergrond komen in ons land wonen)
Gastarbeiders komen in ons land wonen om werk te doen die de Nederlanders niet meer willen doen
Mensen uit de voormalig koloniën(Suriname, Nederlandse Antillen en Indonesië) komen naar Nederland toe
Nederland sociaal-cultureel
Door de tv komt men in aanraking met de manier van leven in de VS
Deze manier van leven gaan we steeds meer overnemen.
Dit noemen we amerikanisering:
-Het dragen van jeans
-Muziek komt over vanuit Amerika(rock and roll)
Er ontstaat een jongerencultuur(jaren 60/70):
Na WOII zijn jongeren door de welvaart vaak beter opgeleid dan hun ouders
Hierdoor luisteren ze niet meer naar hun ouders
Ook naar ander gezag(politie,docenten) wordt slecht tot niet geluisterd
Ook de Nederlandse vrouwen laten weer van zich horen(Tweede feministische golf,jaren 60)
Baas in eigen buik(zelf beslissen over abortus,anticonceptie)
Man is gelijkwaardig aan de vrouw binnen het gezin
Man moet ook huishoudelijke taken op zich nemen
Amerikanisering en jongerencultuur
Geloof wordt steeds minder belangrijk(ontkerkelijking,secularisatie)
Hierdoor valt de zuilensamenleving uit elkaar: Ontzuiling(jaren 60)
Meer democratie door:
Meer inspraak in bestuur
Invoering van het referendum
In de moderne politiek zien we dat partijen zich populistisch gaan gedragen:
Gevoelens die leven onder de normale mensen worden vertaald naar politieke ideeën
Deze partijen waren felle tegenstanders van de politieke elite die al jaren aan de macht waren
Voorbeeld is de Lijst Pim Fortuyn(LPF)
Pim Fortuyn wordt in 2002 in Hilversum vermoord
Nederland op politiek gebied
Jaren ‘90 nieuwe economische groei
Nederlandse politiek veranderd:
Gaat het land besturen in goed overleg met elkaar(poldermodel)
Niet alleen overleg tussen politieke partijen maar ook met de vakbonden
Er komt een discussie over de verzorgingsstaat. Dit kost de overheid namelijk ontzettend veel geld
Discussie over onze nationale cultuur
Wat is onze nationale cultuur?
Voelen mensen uit onze multiculturele samenleving zich ook thuis in deze cultuur(bv Zwarte Piet discussie)
Opkomst van internet en email vormen de basis van de wereldhandel en economie
Sociale media zorgen voor globalisering(de hele wereld staat met elkaar in verbinding
Nieuwe discussies
Na de val van de Sovjet-Unie ontstaan er veel nieuwe landen
Estland,Letland, Litouwen(Baltische Staten) worden opnieuw zelfstandig
Joegoslavië valt uiteen in diverse landen
Nieuwe opkomend nationalisme zorgt ervoor dat hier halverwege de jaren ‘90 een bloedige oorlog uitbreekt
Duitsland wordt weer samengevoegd tot 1 land
Periode na 1989
Na de val van de Sovjet-Unie is de VS de enige
echte wereldmacht
Zij voelen zich geroepen de wereld veilig en
democratisch te houden
09-11-2001Aanslagen op het
World Trade Centre en het Pentagon in de VS
Start van de oorlog tegen het terrorisme in bijvoorbeeld Irak en Afghanistan. Gevolgen hiervan zijn nog merkbaar
Oost-Europese landen treden toe tot de NAVO
- Op deze manier voorkomt de NAVO dat deze landen weer terugkeren in de invloeddsfeer van Rusland als deze weer hersteld is
Rol van de VS
Verenigde Naties
Sovjet- Unie en Verenigde staten grote mogendheden na WOII
President Roosevelt(VS) wilde samenwerken om nieuwe oorlog te voorkomen
1945Oprichting VN
Alle landen kunnen lid worden
Belangrijke beslissingen genomen door de Veiligheidsraad
Veiligheidsraad
5 vaste leden Groot-Brittannië, VS, Sovjet-Unie, Frankrijk en China
Doel: orde en veiligheid in de wereld
Raad kan landen straffen, militairen sturen naar oorlogsgebieden
Deze leden hebben veto recht(als 1 tegenstemt gaat het plan niet door)
Door Koude Oorlog werkt de VN eerst totaal niet!!!
Nederland en Europa
EGKS in 1951Europese gemeenschap voor kolen en staal
Nederland, Duitsland, Frankrijk, Italië, België en Luxemburg
Economische voordelen en geen vijandschap meer
EEG 1958Europese Economische Gemeenschap
Tussen de lidstaten vrijhandel, Tol heffen op in en uitvoer, afspraken over steun aan boeren
1973Groot-Britannie sluit zich aanEuropese Gemeenschap(EG)
1986Spanje sluit zich aan
1993Europese UnieStreven naar eenheid
Vrij verkeer
2002EMUEuropese Monetaire Unie
2004Oost-Europese landen treden toe tot de EU
Bestuur in Europa
Democratische staten zijn lidBrussel hoofdstad
Europees parlement 785 gekozen ledenAlgemeen kiesrecht
Elke lidstaat heeft een vast aantal zetelsOp basis van aantal inwoners
Raad van ministersAfhankelijk van het onderwerp vergaderen de verantwoordelijke ministersMogen mogen zelf wetten voorstellen
Europese CommissieDagelijks bestuur(controle,wetsvoorstellen)
Europees parlement controleert de Europese Commissie
Democratisch tekort:
Weinig mensen voelen zich verbonden met Europa
Lage opkomst tijdens verkiezingenHoe representatief is dat?
Er wordt meer gestemd op basis van standpunten en thema’s in de landelijke politiek ipv Europese