De wereld van 2.0 PPT 2HV-VG H1.pptx

1

Hoofdstuk

1

BEVOLKING

Bevolking en cultuur

1 / 114
next
Slide 1: Slide
New lesson editor

This lesson contains 114 slides, with text slides.

Report this lesson

Items in this lesson

1

Hoofdstuk

1

BEVOLKING

Bevolking en cultuur

2

Inhouds-opgave

1

bevolking

Bevolking en cultuur

Met hoeveel zijn we?

1

Oriëntatie

§

Basisstof

Bevolkingsspreiding

2

Vergrijzing

6

Geboorte en sterfte

3

Migratie

4

Migratiestromen

5

Geografische vragen formuleren

7

Marokko

10

Bevolkingsdiagrammen

8

Friesland

9

De bevolking van jouw buurt

11

vraagstuk

vaardigheden

Regio

practicum

Wetenschap (vwo-gym)

12

Denkers over bevolkingsgroei

3

Paragraaf

1

Met hoeveel zijn we?

Oriëntatie

4

§1

Met hoeveel zijn we?

Bevolking

Hoeveel mensen worden er per minuut geboren in de wereld, denk je?

Gemiddeld 266 per minuut – 4,4 per seconde

En hoeveel mensen overlijden er per minuut in de wereld, denk je?

Gemiddeld 114 per minuut – 1,9 per seconde

Waar moeten al die mensen wonen?

En zal het verschil tussen geboorte en sterfte in de toekomst groter of kleiner worden?

Dat zijn vragen waar dit hoofdstuk over zal gaan.

5

Mensen om je heen

§1

In 100 jaar groeide de Nederlandse bevolking van7 miljoen naar 18 miljoen inwoners.

Niet overal in het land wonen evenveel mensen.

Steden hebben een hoge bevolkingsdichtheid.

En daarnaast trekken ze ook veel toeristen aan.

In Rotterdam wonen bijvoorbeeld 664.000 mensen, maar er kwamen ook 1,1 miljoen hotelgasten in 2022.

Met hoeveel zijn we?

Totale bevolking van Nederland 1920-2020

6

§1

Met hoeveel zijn we?

Wereldbevolking

De wereldbevolking is in 100 jaar toegenomen van 2 miljard naar8 miljard.

Vooral steden zijn hard gegroeid.

De helft van de wereldbevolking woont in een stad.

Megasteden hebben meer dan10 miljoen inwoners.

Tussen 2017 en 2030 ontstaan er weer5 nieuwe megasteden.

7

Steeds minder kinderen

§1

In Zuid-Korea groeit de bevolking nauwelijks meer.

Jonge mensen zijn bezig met hun carrière.

Er worden daardoor weinig kinderen geboren.

Gevolgen hiervan:

  • Het aandeel oude mensen neemt toe.

  • Misschien zijn er later niet genoeg jonge mensen om de economie draaiende te houden.

  • De overheid probeert stellen aan te moedigen om kinderen te krijgen.

Met hoeveel zijn we?

8

§1

Met hoeveel zijn we?

10 miljard mensen

Tussen 2050 en 2060 zal de wereldbevolking de10 miljard bereiken.

De aarde is groot genoeg voor al deze mensen.

Alleen moeten mensen dan anders gaan consumeren en moet de welvaart beter verdeeld worden.

Als 10 miljard mensen leven zoals Nederlanders, is één aardbol niet genoeg.

Grondstoffen en energie raken dan op, de uitstoot van broeikasgassen wordt groter en het afval stapelt zich op.

+

huidige wereldbevolking

Introductiefilm meester hidde

9

§1

Met hoeveel zijn we?

§1

Opdracht

10

Met hoeveel zijn we?

Ben jij weleens in een megastad geweest?

Hoe verplaatste je je daar? Wat zou er handiger zijn in een megastad: lopen, fietsen, met de auto, de metro, de trein of de bus?

Bedenk iets slims waardoor er in een megastad minder afval of minder last van afval zal zijn.

11

Paragraaf

2

Bevolkings-spreiding

Basisstof

12

§2

bevolkingsspreiding

Leerdoelen

Je kunt van een gebied de bevolkingsdichtheid berekenen en de bevolkingsspreiding beschrijven.

1

Je kunt de bevolkingsdichtheid van een gebied verklarenmet natuurlijke en menselijke factoren.

2

Je kunt de gevolgen van overbevolking beschrijven.

3

13

§2

Bevolkingsspreiding

Introductie

Mongolië is bijna 40 keer zo groot als Nederland.

Maar er wonen slechts 3,3 miljoen mensen.

De helft hiervan woont in de hoofdstad Ulaanbaatar, waar het dus alsnog heel druk is.

Bedenk zoveel mogelijk redenen die de inwoners van Mongolië kunnen hebben om in die stad te willen wonen.

welvaart, banen, infrastructuur, modern leven, scholen, moeilijk rondkomen op het platteland

Dichtbevolkt of dunbevolkt

14

Bevolkingsspreiding

Bevolkingsdichtheid: gemiddeld aantal inwoners per vierkante kilometer (km²).

De bevolkingsdichtheid verschilt sterk per gebied.

Dichtbevolkt gebied:

  • hoge bevolkingsdichtheid

    • bijvoorbeeld in delen van Europa of Azië

Dunbevolkt gebied:

  • lage bevolkingsdichtheid

    • bijvoorbeeld in delen van Rusland en het binnenland van Australië

§2

Om de bevolkingsdichtheid te berekenen heb je nodig:

oppervlakte van het gebied in km²

aantal inwoners van het gebied

Berekening bevolkingsdichtheid van Nederland:

oppervlakte: 41.850 km²

aantal inwoners: 17,8 miljoen

bevolkingsdichtheid: 17.800.000 / 41.850 = 425 inwoners per km²

Dit is een hoge bevolkingsdichtheid.

Nederland is nummer 20 van de meest dichtbevolkte landen ter wereld.

15

Bevolkingsdichtheid Nederland

§2

bevolkingsspreiding

16

Ongelijke spreiding

§2

bevolkingsspreiding

De bevolkingsdichtheid is een gemiddelde.

Een dunbevolkt land kan alsnog dichtbevolkte gebieden hebben.

In Mongolië wonen gemiddeld 2 personen per km²,

maar de hoofdstad is dichtbevolkt.

In Nederland is de Randstad dichtbevolkt,

maar Drenthe, Friesland en Zeeland zijn dunbevolkt.

Hoe de bevolking is verdeeld over een gebied heet: bevolkingsspreiding.

Deze kun je niet meten, maar alleen in woorden beschrijven.

17

De bevolkingsspreiding wordt beïnvloed door natuurlijke factoren.

Ligging bij water

50% van de wereldbevolking woont dicht bij water.

Van oudsher zijn deze plekken goed bereikbaar en zijn daardoor goede handelslocaties.

Zoet water van rivieren levert drinkwater op, er kan gevist worden en de gebieden zijn vaak vruchtbaar.

Hoogteverschil

In vlakke gebieden is het makkelijker om huizen te bouwen en akkers aan te leggen.

Natuurlijke factoren

§2

bevolkingsspreiding

Klimaat

Een gematigd klimaat is geschikt voor het verbouwen van voedsel.

In kou, hitte of droogte is het vaak moeilijk wonen.

Vruchtbaarheid van de bodem

De eerste grote beschavingen en steden ontstonden in gebieden met een vruchtbare bodem.

Hier konden meer mensen wonen, omdat er hogere landbouwopbrengsten waren.

18

§2

bevolkingsspreiding

Menselijke factoren

De bevolkingsspreiding wordt ook beïnvloed door menselijke factoren, zoals urbanisatie.

Steden trekken veel mensen aan:

er is veel werk;

  • er is een goede infrastructuur;

  • er zijn veel voorzieningen.

Als steden groeien, trekken ze meer bedrijven aan. Dit trekt weer nieuwe inwoners aan. Zo versterkt het proces van urbanisatie zichzelf.

Menselijke factoren kunnen mensen ook wegjagen:

drukte en dure wijken in een stad

oorlog en conflict

19

§2

bevolkingsspreiding

Overbevolking

In sommige gebieden is de bevolkingsdichtheid zo hoog dat er problemen ontstaan.

Dit heet overbevolking.

Dit komt vooral voor in steden in de periferie en semiperiferie.

De problemen zijn bijvoorbeeld:

luchtvervuiling, files, overvolle metro’s, tekort aan schoon drinkwater, slechte riolering en overschot aan afval.

20

§2

Bevolkingsspreiding

Overbevolking

Welke problemen van de overbevolking ervaren de inwoners van Mumbai nu al?

En wat voor problemen worden voor de toekomst genoemd?

Quiz: juist of onjuist?

21

§2

bevolkingsspreiding

1. Een land met veel inwoners heeft altijd een hoge bevolkingsdichtheid.

onjuist

2. De bevolkingsspreiding kun je niet meten, maar alleen in woorden beschrijven.

juist

3. Zowel natuurlijke als menselijke factoren bepalen de bevolkingsspreiding van een gebied.

juist

4. De nabijheid van de zee is aantrekkelijk vanwege de hoeveelheid drinkwater.

onjuist

5. Verstedelijking versterkt zichzelf.

juist

6. Overbevolking leidt tot problemen zoals files en een tekort aan drinkwater.

juist

7. De menselijke factor ‘oorlog’ leidt tot een hogere bevolkingsdichtheid in het gebied.

onjuist

8. Overbevolking komt vooralin centrumlanden voor.

onjuist

22

Paragraaf

3

Geboorte en sterfte

Basisstof

23

§3

Geboorte en sterfte

Leerdoelen

Je kunt de natuurlijke bevolkingsgroei berekenen met het geboortecijfer en het sterftecijfer.

1

Je kunt de relatie tussen de welvaart en de natuurlijke bevolkingsgroei van landen beschrijven.

2

Je kunt de bevolkingsontwikkeling van Nederland vanaf 1850 tot nu beschrijven.

3

24

§3

Geboorte en sterfte

Introductie

Wat

Op welke dag van de week worden de meeste baby’s geboren?

Wanneer overlijden er meer mensen: doordeweeks of in het weekend?

Was dat altijd al zo?

Kun je hier verklaringen voor bedenken?

Geboorten per dag

Sterfte

25

§3

Geboorte en sterfte

Groeiende wereldbevolking

De wereldbevolking groeit met 65 miljoen mensen per jaar.

Tot 1850 ging de groei langzaam.

Er werden wel veel mensen geboren,maar er gingen ook veel mensen dood.

Sinds de industriële revolutie groeit de wereldbevolking snel.

De komende decennia blijft de wereldbevolking groeien, maar steeds minder snel.

26

§3

Geboorte en sterfte

Natuurlijke bevolkingsgroei

Natuurlijke bevolkingsgroei is de verandering van het aantal mensen in een gebied door geboorte en sterfte.

Om de natuurlijke bevolkingsgroei te berekenen heb je het geboortecijfer en het sterftecijfer nodig.

geboortecijfer = x 1.000

sterftecijfer = x 1.000

Is het geboortecijfer hoger dan het sterftecijfer? Dan groeit de bevolking.

aantal geboorten

totale bevolking

aantal sterfgevallen

totale bevolking

27

§3

Geboorte en sterfte

Welvaart en natuurlijke bevolkingsgroei

De natuurlijke bevolkingsgroei hangt samen met de welvaart.

Stel: een arm land krijgt meer welvaart.

  • De hygiëne wordt beter.

  • De gezondheidszorg wordt beter.

  • De levensverwachting neemt toe.

Het sterftecijfer daalt, met name de zuigelingensterfte.

Zuigelingensterfte: aantal kinderen van 0-1 jaar dat overlijdt per 1.000 geboorten in datzelfde jaar.

Het gevolg: bevolkingsgroei en vergroening.

Vergroening: toename van het percentage jongeren in de bevolking.

Leeftijd

Zuigelingensterfte

28

§3

Geboorte en sterfte

Welvaart en natuurlijke bevolkingsgroei

Als de welvaart verder toeneemt, gaat ook het geboortecijfer naar beneden.

De reden hiervoor zijn:

Als het geboortecijfer laag is, is het vruchtbaarheidscijfer ook laag.

Vruchtbaarheidscijfer: gemiddeld aantal kinderen dat een vrouw krijgt tijdens haar leven.

Als het geboortecijfer/vruchtbaarheidscijfer laag is, is er vaak ook sprake van vergrijzing.

Vergrijzing: toename van het percentage ouderen in de bevolking.

Vrouwen volgen langer onderwijs en werken vaker, waardoor ze later kinderen krijgen.

Anticonceptie is beschikbaar, dus gezinsplanning wordt mogelijk.

Door hogere inkomens zijn kinderen niet meer nodig als oudedagsvoorziening.

Opleiding en opvoeding van kinderen worden duurder. Ouders doen deze investeringen omdat ze weten dat de kinderen (bijna) allemaal zullen blijven leven.

29

§3

Geboorte en sterfte

Welvaart en natuurlijke bevolkingsgroei

Vruchtbaarheidscijfers (2022)

30

§3

Geboorte en sterfte

Demografisch transitiemodel

31

§3

Geboorte en sterfte

Bevolkingsontwikkeling van Nederland

19e eeuw: hoog geboortecijfer én hoog sterftecijfer.

1870 begint toename van de welvaart.

Levensomstandigheden worden beter,sterftecijfer daalt.

Geboortecijfer is nog hoog, dus de bevolking groeit.

Vanaf 1900 daalt ook het geboortecijfer.

Sinds 1980 heeft Nederland een laag geboorte- én een laag sterftecijfer.

In 2022 was er voor het eerst een klein sterfteoverschot.

Dit betekent niet dat de bevolking krimpt, omdat het tekort aan geboorten kan worden aangevuld door migratie.

§3

Quiz: wat leidt tot een daling van het geboortecijfer?

32

betere hygiëne

meer onderwijs voor vrouwen

hoger inkomen van het huishouden

meer ziekenhuizen

meer migratie

vergroening

anticonceptie en familieplanning

scholing en opvoeding zijn duur

kinderen functioneren als oudedagsvoorziening

levensverwachting neemt toe

GEBOORTE EN STERFTE

33

Paragraaf

4

Migratie

Basisstof

34

§4

Migratie

Leerdoelen

Je kunt de invloed van immigratie en emigratie op de bevolkingsomvang van een gebied beschrijven.

1

Je kunt push- en pullfactoren gebruiken om migratie te verklaren.

2

Je kunt beschrijven welke hindernissen er bij migratie zijn.

3

35

§4

migratie

Introductie

Nederland heeft een lange geschiedenis met migratie.

Vraag 1

Welke gebeurtenissen hebben in de afgelopen twee eeuwen migratiestromen van of naar Nederland op gang gebracht?

Noteer minimaal 3 gebeurtenissen.

Geef steeds aan welke groepen mensen daardoor van of naar Nederland migreerden.

Vraag 2

In welke steden heeft meer dan de helft van de bevolking een migratieachtergrond?

36

§4

migratie

Antwoorden

Vraag 1

Voorbeelden uit het filmpje:

19e eeuw: emigratie: arbeidsmigranten gingen naar Duitsland, België en VS

Jaren 1920: immigratie van jonge Duitse vrouwen die werkten in de zorg, en arbeidsmigranten uit Polen en Slovenen in de mijnbouw.

Na Tweede Wereldoorlog: na de dekolonisatie kwamen veel Indische Nederlanders naar Nederland als immigrant. Veel Nederlanders vertrokken naar Canada/Australië als emigrant.

Jaren 1980 en 1990: onrust en oorlog leidden tot asielmigratie uit Irak, Afghanistan, Somalië, Joegoslavië.

Nu: meer immigratie dan emigratie. De helft van de migranten komt uit Europa, daarna Azië en Amerika, daarna Oceanië en Afrika. 1/10 migranten is een Nederlander die terugkeert.

Vraag 2

Amsterdam, Rotterdam en Den Haag

37

Sociale bevolkingsgroei: verandering van het aantal mensen in een gebied door migratie.

Er zijn verschillende soorten migratie.

Soorten migratie

§4

migratie

Binnenlandse migratieIemand die binnen het eigen land verhuist.

Buitenlandse migratieIemand die naar een ander land verhuist.

ImmigratieAls mensen een land binnenkomen om zich er te vestigen.

EmigratieAls mensen vertrekken naar een ander land.

Iemand die vertrekt is dus in het land van vertrek een emigrant en in het land van aankomst een immigrant.

38

§4

migratie

Migratiesaldo

Migratiesaldo: verschil tussen het aantal immigranten en emigranten.

Positief migratiesaldo: er zijn meer immigranten dan emigranten.

Negatief migratiesaldo: er zijn meer emigranten dan immigranten.

Dit heeft invloed op de bevolkingsomvang.

Bijvoorbeeld:

In 2022 was er een sterfteoverschot, maar waren er 400.000 immigranten en 180.000 emigranten.

Wat was in dat jaar de sociale bevolkingsgroei?

Antwoord: 220.000 mensen

Migratiesaldo Nederland (1950-2022)

39

§4

migratie

Pushfactoren en pullfactoren

Migranten verhuizen met een reden.

Pushfactoren verklaren waarom iemand weg wil.

Pullfactoren verklaren waarom een migrant door bepaalde plaatsen aangetrokken wordt.

Pushfactoren en pullfactoren hangen vaak samen.

Er spelen meestal meerdere push- en pullfactoren mee in de beslissing om te vertrekken.

Zowel in het land van herkomst als het land van aankomst zijn er push- én pullfactoren.

40

§4

migratie

Hindernissen

Bij migratie komen veel hindernissen kijken.

Deze wegen ook mee in de keuze van een bestemming.

Belangrijke hindernissen:

  • Grenzen en regels: sommige landen hebben een heel streng migratiebeleid, wat daarheen migreren moeilijk maakt.

  • Afstand: hoe groter de afstand, hoe langer en moeilijker de reis wordt.

  • Geld: een migrant moet vaak lang sparen om de reis te kunnen ondernemen.

  • Taal en cultuurverschillen

  • Fysieke hindernissen: woestijnen, zeeën en gebergten kunnen ook een obstakel zijn.

41

§4

migratie

Memory

buitenlandse migrant

1

migratiesaldo

2

sociale bevolkingsgroei

3

emigratie

4

immigratie

5

pushfactor

6

pullfactor

7

hindernis

8

slecht onderwijs

A

vertrek naar eenander land

B

verschil tussen emigratie en immigratie

C

verandering van het bevolkingsaantal door migratie

D

aankomst in eennieuw land

E

iemand die naar een ander land verhuist

F

veel werkgelegenheid

G

wetgeving

H

42

§4

migratie

Memory antwoorden

buitenlandse migrant

1

migratiesaldo

2

sociale bevolkingsgroei

3

emigratie

4

immigratie

5

pushfactor

6

pullfactor

7

hindernis

8

slecht onderwijs

A

vertrek naar eenander land

B

verschil tussen emigratie en immigratie

C

verandering van het bevolkingsaantal door migratie

D

aankomst in eennieuw land

E

iemand die naar een ander land verhuist

F

veel werkgelegenheid

G

wetgeving

H

43

Paragraaf

5

Migratie-stromen

Basisstof

44

§5

migratiestromen

Leerdoelen

Je kunt de belangrijkste mondiale migratiestromen van arbeidsmigranten beschrijven en verklaren.

1

Je kunt de belangrijkste mondiale migratiestromen van vluchtelingen beschrijven en verklaren.

2

Je kunt drie groepen migranten die naar West-Europa komen beschrijven.

3

Migratie tussen 2010 en 2015 in de wereld.

Welke stromen vallen je op?

Had je die stromen verwacht of had je juist andere stromen verwacht?

45

Introductie

§5

migratiestromen

Als een groep migranten dezelfde kant op trekt, is dat een migratiestroom.

De richting van deze stromen wordt vaak bepaald door politieke en economische factoren.

Als een stroom eenmaal op gang is gekomen, blijft deze vaak een tijd bestaan. Redenen daarvoor zijn vaak sociaal-cultureel:

Mensen volgen vrienden en familie.

Ze horen ook verhalen van vrienden en familie, waardoor ze het land al een beetje kennen.

De aankomst op een nieuwe bestemming is makkelijker als er al bekenden wonen.

Stromen doven uit als de situatie verandert.

46

Migratiestromen

§5

migratiestromen

Een migratiestroom bereken je door te vergelijken hoeveel mensen in het ene land zijn geboren, maar in het andere land leven.

Internationale migratiestromen wereldwijd (2020)

60% van de alle migranten is arbeidsmigrant.

Arbeidsmigrant: iemand die naar een ander land verhuist vanwege werk.

De belangrijkste push- en pullfactoren zijn in dit geval economische.

Een groot deel van deze arbeidsmigranten werkt in de bouw, horeca of landbouw.

Een groot deel van deze groep heeft weinig scholing gehad.

Voorbeelden van dit soort stromen zijn:

van Mexico naar de VS

van India of Pakistan naar rijke oliestaten in het Midden-Oosten

van Oost-Europa naar West-Europa

47

Arbeidsmigratie

§5

migratiestromen

Internationale migratiestromenwereldwijd (2020)

48

Arbeidsmigratie

§5

migratiestromen

Er is ook een groep hoogopgeleide arbeidsmigranten.Deze worden ook wel kenniswerkers of expats genoemd.Ze hebben specialistische kennis, en veel werken bijvoorbeeld in de ICT.

Voorbeeld van zo’n stroom:

van India of China naar West-Europa of de VS.

Arbeidsmigranten maken vaak geld over naar familie en vrienden in het land van herkomst.In 2022 werd er wereldwijd € 600 miljard overgemaakt door migranten.

Arbeidsmigranten laten ook vaak hun partner en gezin overkomen. Dat heet gezinshereniging.

49

Vluchtelingen

§5

migratiestromen

Migratiestromen die ontstaan door politieke factoren zijn vaak vluchtelingenstromen.

Vluchtelingen verlaten hun land omdat het er niet veilig is door bijvoorbeeld oorlog of vervolging.

Vluchtelingen kunnen asiel aanvragen als ze in een ander land aankomen.Asiel is het recht om ergens te mogen zijn en beschermd te worden.Op dat moment heten ze asielzoekers.

Soms wordt asiel omgezet in een verblijfsvergunning.Met deze vergunning krijgen ze het recht om voor bepaalde of onbepaalde tijd in het land van toevlucht te verblijven.

40% van de vluchtelingen is jonger dan 18

wereldwijd in 2022100 miljoen vluchtelingen

Belangrijke vluchtelingenstromen waren in 2021:

van Syrië naar Turkije

van Venezuela naar Colombia

van Oekraïne naar West-Europa

50

Vluchtelingen

§5

migratiestromen

Asielzoekers in de wereld (2021)

51

Migranten in West-Europa

§5

migratiestromen

Er zijn drie grote groepen migranten die naar West-Europa komen:

  • Migranten uit andere EU-landen

Binnen de EU is er vrij verkeer van personen. Dus je mag zonder een aanvraag voor een verblijfsvergunning in andere landen wonen en werken.

Veel Oost-Europeanen gaan naar West-Europa om daar een tijd te werken. De meesten keren na een aantal jaren weer terug.

  • Migranten uit voormalige koloniën

In Nederland wonen daardoor veel mensen uit Suriname en Indonesië. In Frankrijk wonen veel mensen uit Algerije en in Engeland uit India.

Deze stroom is afgenomen, onder andere door strengere regels.

  • Migranten uit oorlogsgebieden

Vooral Duitsland en Frankrijk vangen veel vluchtelingen op.

52

Zowel bij arbeidsmigratie als bij vluchtelingen is soms sprake van illegale migratie.

Dit wordt ook wel niet-geregistreerde migratie genoemd.

Mensen steken dan zonder toestemming de grens over en vragen ook daarna geen asiel aan.

Dat doen ze omdat ze bang zijn dat de aanvraag niet wordt goedgekeurd en ze worden teruggestuurd.

Op sommige plekken in de wereld zijn muren en hekken gebouwd om deze migranten tegen te houden.

In Europa komen sommige mensen illegaal binnen via de Middellandse Zee of via land.

Dit is een klein percentage in vergelijking met het aantal mensen dat legaal binnenkomt.

Illegale immigratie

§5

migratiestromen

Migratie van en naar de Europese Unie (2022)

53

§5

migratiestromen

Memory

politieke pushfactoren (1p)

1

kenniswerkers(1p)

2

economische pushfactoren (1p)

3

positief migratiesaldo (2p)

4

negatief migratiesaldo (2p)

5

migratiestroom die afneemt in Europa (1p)

6

asiel(1p)

7

arbeidsmigranten- stroom (1p)

8

Chinese migrantenin de VS

A

reden om te vluchten

B

meer immigratiedan emigratie

C

aanvraag van vluchteling om beschermd te worden

D

reden voor arbeidsmigratie

E

migranten uit voormalige koloniën

F

van Polennaar Duitsland

G

meer emigratiedan immigratie

H

54

§5

migratiestromen

Memory antwoorden

politieke pushfactoren (1p)

1

kenniswerkers(1p)

2

economische pushfactoren (1p)

3

positief migratiesaldo (2p)

4

negatief migratiesaldo (2p)

5

migratiestroom die afneemt in Europa (1p)

6

asiel(1p)

7

arbeidsmigratie- stroom (1p)

8

Chinese migrantenin de VS

A

reden om te vluchten

B

meer immigratiedan emigratie

C

aanvraag van vluchteling om beschermd te worden

D

reden voor arbeidsmigratie

E

migranten uit voormalige koloniën

F

van Polennaar Duitsland

G

meer emigratiedan immigratie

H

55

Paragraaf

6

Vergrijzing

Vraagstuk

56

§6

vergrijzing

Leerdoelen

Je kunt de economische, ruimtelijke en demografische gevolgen van vergrijzing voor Nederland beschrijven.

1

Je kunt de verschillende belangen van bevolkingsbeleid afwegen.

2

Je kunt beoordelen in hoeverre immigratie een oplossing voor vergrijzing is.

3

§6

Introductie

57

Vergrijzing

58

§6

vergrijzing

Vergrijzing

De babyboom: na de Tweede Wereldoorlog werden veel kinderen geboren.

Vanaf de jaren 60 daalde het geboortecijfer snel.

De anticonceptiepil was beschikbaar.

Meer vrouwen werkten.

Nu is de grote groep babyboomers ouder dan 65.

Het percentage 65+’ers is momenteel 20%.

Dit percentage neemt tot 2040 toe.

Grote regionale verschillen, zwaartepunt in bijvoorbeeld Zuid-Limburg en Oost-Groningen.

59

Gevolgen van vergrijzing

§6

Economische gevolgen:

Kosten voor pensioenen stijgen.

Personeelstekorten lopen op, zeker in de zorg.

Ruimtelijke gevolgen:

Meer vraag naar goede fietspaden, beweegtuinen, ontmoetingsplekken.

Voorzieningen zoals scholen en winkels verdwijnen als er niet genoeg leerlingen of klanten zijn.

Gevolgen voor de woningmarkt:

Ouderen leven langer thuis, maar wel vaak met weinig mensen in een groot huis.

Er zijn meer woningen nodig en het is voor jongeren lastiger om een huis te vinden.

vergrijzing

60

Gevolgen in de zorg

§6

In welk jaartal speelt dit filmpje zich zogenaamd af?

Welke problemen worden in dit filmpje aangekaart?

vergrijzing

61

Bevolkingsbeleid

§6

Overheden proberen invloed uit te oefenen op de bevolkingssamenstelling.

Om het geboortecijfer naar beneden te krijgen kunnen overheden:

Voorlichting geven over anticonceptie of anticonceptie gratis maken.

Een hardere methode hanteren, zoals de eenkindpolitiek in China.

Maar om de geboortecijfers juist omhoog te krijgen kunnen overheden beter:

Kinderopvang gratis maken.

Reclame campagnes organiseren.

Nog een manier om de bevolking te laten groeien: immigratie.

vergrijzing

Bevolkingsontwikkeling Nederland (2022)

62

§6

vergrijzing

Immigratie als oplossing

Migranten met een verblijfsvergunning mogen werken.

Ze maken deel uit van beroepsbevolking.

Ze dragen bij aan pensioenen en zorgkosten.

Ze zijn doorgaans jong en krijgen of hebben kinderen.

Er zijn ook nadelen:

De druk op de woningmarkt wordt hoger.

Voor sommige banen kunnen er te veel mensen komen.

In het land van herkomst trekken veel jonge mensen weg, waardoor daar vergrijzing ontstaat.

§6

17 juli 2024

Template-set Klantnaam

63

vergrijzing

BOTSENDE BELANGEN

Immigratie als oplossing voor vergrijzing?

Bevolkingsbeleid is niets nieuws. Wereldwijd houden overheden al decennia de omvang en samenstelling van de bevolking in de gaten om ervoor te zorgen dat de welvaart in een land op peil blijft. Eind jaren 40 voerde de Nederlandse overheid een actief emigratiebeleid om zo werkeloosheid en overbevolking tegen te gaan. Nederland had afspraken gemaakt met Australië, Canada en de VS. Deze landen hadden juist een tekort aan arbeidskrachten. Er werden in Nederland voorlichtingsavonden en taalcursussen georganiseerd en op de radio was er een wekelijks ’emigratiepraatje’ over de voordelen van emigratie.

Tegenwoordig heeft Nederland het omgekeerde probleem. De geboortecijfers zijn lager dan ooit en de vergrijzing neemt toe. Veel mensen denken dat immigratie een goede oplossing is om onze welvaart te behouden. Ook dat is niet nieuw. Vanaf de jaren 50 was er in Nederland een actief beleid om gastarbeiders uit onder andere Marokko en Turkije naar Nederland te halen.

§6

64

vergrijzing

BOTSENDE BELANGEN

Immigratie als oplossing voor vergrijzing?

Er zijn ook tegenstanders van het actief stimuleren van immigratie. Zij zijn van mening dat immigratie veel problemen met zich meebrengt, zoals een verstoring van de woningmarkt en de arbeidsmarkt. Bovendien zadel je met een actief immigratiebeleid soms juist het andere land met problemen op, want daar trekken de (vaak jonge) mensen juist weg. Sommige tegenstanders willen de gevolgen van vergrijzing opvangen, bijvoorbeeld door senioren langer te laten doorwerken.

In deze opdracht voer je met de klas een debat. De stelling van het debat is:

Nederland moet meer arbeidsmigranten binnenlaten om de gevolgen van de vergrijzing tegen te gaan.

§6

Immigratie als oplossing voor vergrijzing?

65

vergrijzing

BOTSENDE BELANGEN

8

Maak een team van drie personen. De docent vertelt of jullie in de groep van voorstanders of tegenstanders zitten.

Bedenk met je team drie argumenten voor of tegen de stelling. Onderbouw elk argument met informatie die je in de teksten hebt gelezen of op internet hebt gevonden. Schrijf de argumenten en de onderbouwing op een blaadje. Gebruik eventueel voorbeelden uit andere landen.

9

Bedenk nu drie argumenten die leerlingen in de andere groep zouden kunnen gebruiken. Noteer ook deze argumenten op een blaadje. Bedenk per argument de manier waarop je hun argument kunt weerleggen en schrijf dit op.

10

Voer nu met elkaar een debat. De docent wijst een gespreksleider aan die de voor- en tegenstanders om de beurt laat praten. Door te gaan staan, maak je duidelijk dat je iets wilt zeggen. Het debat duurt maximaal vijftien minuten. De gespreksleider houdt de tijd bij. De docent is de jury of wijst leerlingen aan die de winnaar bepalen.

Tijdens het debat kun je verschillende dingen doen:

  • een nieuw argument inbrengen;

  • een argument beter uitleggen;

  • reageren op een argument van de tegenstander;

  • een vraag stellen;

  • een voorbeeld geven, bijvoorbeeld uit een ander land.

Spelregels

  • Als je iets wilt zeggen, sta je op en wacht je tot je het woord krijgt.

  • Je luistert aandachtig naar de persoon die spreekt.

  • Je bent maximaal een minuut aan het woord.

  • Je debatteert op een rustige toon en met respect voor alle partijen.

11

Sluit het debat af met een applaus voor elkaar.

Noteer nu wat jij de beste argumenten voor of juist tegen vond en formuleer je eigen mening.

66

§6

Storymap: Vergrijzing in Japan

Storymap

Je hebt veel geleerd over bevolking. Ga aan de slag met een actuele casus en kaarten om je kennis toe te passen.

Ga naar de storymap

vergrijzing

67

Paragraaf

7

Geografische vragen formuleren

vaardigheden

68

§7

Plaatsbepaling op aarde

Leerdoelen

Je kunt geografische vragen herkennen.

1

Je kunt geografische vragen formuleren.

2

Je kunt een verschijnsel of gebied onderzoeken met behulp van geografische vragen.

3

Geografische vragen formuleren

§7

Leerdoelen

69

Vul bij elke vraag een woord in om de vraag af te maken:

… verhuizen mensen uit Amsterdam naar de Achterhoek?

… is de bevolking van Thailand verspreid over het land?

… is de beste oplossing voor het vergrijzingsvraagstuk?

Introductie

§7

Geografische vragen formuleren

Antwoorden:

Waarom verhuizen mensen uit Amsterdam naar de Achterhoek?

Hoe is de bevolking van Thailand verspreid over het land?

Wat is de beste oplossing voor het vergrijzingsvraagstuk?

70

Geografische vragen

§7

Geografische vragen formuleren

Er zijn verschillende soorten geografische vragen:

Meestal begint aardrijkskunde met beschrijvende vragen.

Hiermee verken je een situatie of plek.

Daarna stel je vaak verklarende vragen.

Hiermee ga je de oorzaken zoeken.

Deze vragen herken je vaak aan het woord ‘waarom’.

Wat is dat?Waar is dat? Wat is er aan de hand?

Waarom gebeurt dat? Waarom daar?

71

Geografische vragen

§7

Geografische vragen formuleren

Beschrijving en verklaring bij de foto:

Dit is de muur tussen Mexico en de VS.

Hij is in de jaren 90 gebouwd.

De mensen staan te praten met hun familie aan de andere kant van de grens.

Hij is gebouwd om illegale migratie tegen te gaan.

Hierna wil je misschien wel nog meer weten over deze muur.

72

Geografische vragen

§7

Geografische vragen formuleren

Na de beschrijving en verklaring kan het ingewikkelder worden.

Je kunt de toekomst, meningen en oplossingen voor problemen bevragen.

Bij waarderende vragen kijk je naar de meningen of gevolgen voor een betrokken partij.

Na een waarderende vraag, kan er een oplossingsgerichte vraag komen.

Hoe zal de grens er in de toekomst uitzien? Kan deze situatie ook ergens anders ontstaan?

Hoe beleven mensen deze grens?

Wat kan de Mexicaanse politiek aan deze situatie doen?

Denk aan de leerstof van dit hoofdstuk over bevolking.

Bedenk voor elk type vraag twee voorbeeldvragen die over de lesstof gaan.

Wissel de vragen uit met je buur.

Beantwoord elkaars vragen.

73

Overzicht

§7

Geografische vragen formuleren

74

Paragraaf

8

Bevolkings-diagrammen

vaardigheden

75

§7

Plaatsbepaling op aarde

Leerdoelen

Je kunt een bevolkingsdiagram maken.

1

Je kunt drie typen bevolkingsdiagrammen interpreteren.

2

Je kunt demografische druk interpreteren en berekenen.

3

§8

bevolkingsdiagrammen

Leerdoelen

76

Kaarten geven een snel beeld van de spreiding van een verschijnsel.

Maar soms wil je juist een beschrijving of een ontwikkeling door de tijd.

Dat kan in woorden, zoals je hiernaast ziet.

Als je veel informatie over de bevolking in één keer wilt laten zien, is een bevolkingsdiagram handig.

Introductie

§8

bevolkingsdiagrammen

In Nederland zijn 97.000 mannen van 14 jaar en 93.000 vrouwen van 14 jaar oud. In Nederland zijn 90.000 mannen van 15 jaar en 94.000 vrouwen van 15 jaar oud. In Nederland zijn 100.000 mannen van 16 jaar en 95.000 vrouwen van 16 jaar oud.

In Nederland zijn 60.000 mannen van 78 jaar en 68.000 vrouwen van 78 jaar oud. In Nederland zijn 53.000 mannen van 79 jaar en 61.000 vrouwen van 79 jaar oud. In Nederland zijn 48.000 mannen van 80 jaar en 57.000 vrouwen van 80 jaar oud.

Enzovoort.

Bevolkingsopbouw: samenstelling van de bevolking van een land naar leeftijd en geslacht.

Bevolkingsdiagram: een grafiek die de bevolkingsopbouw van een land weergeeft.

Je krijg hiermee snel een beeld van de bevolkingsopbouw.

Je kunt zo ook makkelijk landen vergelijken.

Welke onderdelen heeft een bevolkingsdiagram?

77

Bevolkingsopbouw

§8

bevolkingsdiagrammen

horizontale staven voor elke leeftijdsgroep

y-as: leeftijdsgroepen, vaak per 5 jaar

bovenste balk: 100+’ers.

x-as: het percentage of absolute aantal van de bevolking

links staan altijd de mannen,rechts staan altijd de vrouwen

Drie vormen vallen op en hebben een naam en eigen kenmerken:

Piramide Vooral in arme landen. Hoog sterftecijfer én geboortecijfer.

Toren Weinig verschil tussen de lengte van de staven. Meer ontwikkelde landen. Hoog geboortecijfer, dalend sterftecijfer en hogere levensverwachting.

Urn Smalle basis duidt op dalend geboortecijfer.Het breedste stuk zit in het midden of de top. Typisch voor ontwikkelde landen.

78

Drie typen bevolkingsdiagrammen

§8

bevolkingsdiagrammen

Grove indeling van de bevolking:

jongeren: 0-19 jaar

productieven: 20-65 jaar

ouderen: ouder dan 65 jaar

Grofweg werken mensen tussen 20 en 65 jaar.

Jongeren en ouderen werken niet, dus die ‘drukken’ op de groep werkenden.

Demografische druk:

Groene druk: een groot aandeel jongeren in de samenleving. De samenleving heeft dan veel kosten voor onderwijs en kinderopvang.

Grijze druk: een groot aandeel ouderen in de samenleving. De samenleving heeft dan veel kosten voor zorg en pensioenen.

79

Demografische druk

§8

bevolkingsdiagrammen

aantal jongeren + aantal ouderen

aantal productieven

Zo wordt dus een cijfer berekend.

Wat betekent een hoog cijfer:veel of juist weinig demografische druk?

Quiz: welke grafiek hoort erbij?

80

§8

bevolkingsdiagrammen

Grote groene druk

Grote grijze druk

Grootste productieve populatie

A: piramide

B: toren

C: urn

A: piramide

B: toren

C: urn

A: piramide

B: toren

C: urn

81

Paragraaf

9

Friesland

regio

82

§9

Leerdoelen

Je kunt de demografische en economische oorzaken van de bevolkingsontwikkeling in Friesland beschrijven.

1

Je kunt de sociale en economische gevolgen van bevolkingskrimp in Friese dorpen beschrijven.

2

Je kunt oplossingen voor bevolkingskrimp in Friese dorpen beschrijven en beoordelen.

3

Leerdoelen

§9

Friesland

§9

Scholen in Friesland hebben het moeilijk

83

Friesland

Klik op de grafiek voor een filmpje over Friesland.

Kijkvragen:

Hoeveel leerlingen verliezen de scholen?

In welke stad gaat dit proces het snelst/rapst?

Wat is het woord voor ‘toekomst’ in het Fries?

1 op de 5 leerlingen

Dokkum

Takomst

84

Fryslân: een bijzondere provincie

§9

Wat maakt Friesland een bijzondere provincie?

Eigen taal, vlag en volkslied.

Veel eigen tradities en evenementen, zoals de sporten kaatsen, skûtsjesilen en de Elfstedentocht.

De inwoners voelen zich sterk verbonden met hun provincie.

Inwoners van Friesland zijn de gelukkigste mensen van Nederland.

In Friesland woont 43% van de bevolking op het platteland.Landelijk is dat 17%.

4 van de 5 Waddeneilanden liggen in Friesland: Vlieland, Terschelling, Ameland en Schiermonnikoog.

Friesland

85

§9

Friesland

Van bloei naar krimp?

Huidige situatie in Friesland:

Op 1 januari 2023 660.000 inwoners.

Dat is meer dan ooit.

Maar er zijn zorgen over de toekomst.

Tussen 2012 en 2022 is het aantal jongeren in Friesland met 14.000 afgenomen.

Veel jongeren trekken weg uit Friesland om te werken of studeren.

Het aantal 80+’ers is nu 5% maar zal 10% zijn in 2040.

De grijze druk zal toenemen.

86

§9

Friesland

De gevolgen van bevolkingskrimp

Ontgroening, vergrijzing en bevolkingskrimp hebben serieuze gevolgen.

winkels sluiten

huizen staan leeg of te koop

scholen, huisartsenpraktijken en andere voorzieningen sluiten

OV-verbinding is soms niet meer rendabel

Hierdoor kunnen er nóg meer mensen weg trekken.

Waardoor de effecten nog sterker worden.

Het zijn vooral de jonge mensen die wegtrekken.

87

§9

Friesland

Nieuwe initiatieven

Gemeenten en de provincie proberen mensen aan te trekken.

Ze proberen:

jongeren te behouden;

jongeren die ergens anders zijn gaan studeren, terug te lokken;

de arbeidsmarkt en huizenmarkt aantrekkelijk te maken.

Friesland Doet probeert jongeren ook in te zetten.

Ze willen dat jongeren in hun netwerken Friesland gaan promoten als fijne plek om te werken en te wonen.

88

Holwerd

§9

Friesland

In dit dorp is de krimp zichtbaar:

Tussen 2002 en 2022 kromp de bevolking van 1750 naar 1545.

9 van de 10 winkels zijn dichtgegaan.

1 op de 7 huizen stond te koop.

Hier is een drastisch plan gemaakt om inwoners en toeristen aan te trekken:

Holwerd aan Zee!

Stelling 2:Krimpregio’s met goed internet zullen zich in de toekomst snel ontwikkelen.

89

Discussie: van krimp- naar krachtgebied

§9

Voorbeeld:

In Holwerd hebben vier mannen de handen ineen geslagen:

Officieel heet hun dorp een krimpregio, maar dat vinden ze een vreselijke term. Met de naam krimpregio staat een dorp gelijk met 1-0 achter, want het klinkt negatief.

Het is een mooi dorp, waar mensen naar elkaar omkijken. Zal het niet juist weer beter gaan als auto’s zelfrijdend worden en je met een goede internetverbinding overal kunt werken? En als het toerisme een boost krijgt?

Een gat in de dijk en een haventje in het dorp behoren tot het plan van de vier mannen.

(Op de foto zie je het dorp met de Waddenzee op de achtergrond.)

(Human, 2019 )

Friesland

Stelling 1: In krimpregio’s kijken mensen meer naar elkaar om. Daarom is krachtregio een betere term.

90

Paragraaf

10

marokko

regio

91

§10

Leerdoelen

Je kunt kenmerken van Marokko beschrijven: ligging, klimaat, economische ontwikkeling, bevolking en bevolkingsopbouw.

1

Je kunt de bevolkingsgroei in Marokko en Nederland vergelijken en de verschillen verklaren.

2

Je kunt aan de hand van scenario’s uitspraken doen over de toekomstige bevolkingsgroei in Marokko.

3

§10

marokko

Leerdoelen

§10

Hoe ziet Marokko eruit?

92

marokko

B

C

1

2

A

3

Bij welke plek op de kaart horen de foto’s?

93

Een land in Noord-Afrika

§10

Afmeting en bevolking:

11x zo groot als Nederland

38 miljoen inwoners

gemengde bevolking: Imazighen (Berbers) en Arabieren

oorspronkelijke bewoners: Berbers, wonen vooral in het binnenland

Arabieren kwamen vanaf 7e eeuw, wonen vooral aan de kust, brachten de islam

Talen:

Arabisch: officiële landstaal

Berbers: de taal van de Imazighen

Frans en Spaans: Marokko is vroeger bezet geweest door Frankrijk en Spanje

marokko

94

Atlasgebergte

§10

Dit gebergte deelt het land in tweeën:

noord en west: vruchtbaar, dichtbevolkt kustgebied, landbouw voor export, veel toeristen

zuid en oost: woestijnachtig, dunbevolkt, zelfvoorzienende landbouw, veel werkloosheid

binnenlandse migratie: vooral uit de bergen en het oosten/zuiden naar het westen en noorden

Atlasgebergte is van groot belang voor Marokko: veel grondstoffen (fosfaat, zilver, koper, aardolie)

marokko

95

§10

Marokko

Economie van Marokko

In vergelijking met veel Afrikaanse landen is Marokko flink ontwikkeld de afgelopen decennia.

Marokko behoort tot de semiperiferie:

Steeds minder mensen werken in de landbouw.

Steeds meer mensen werken in de industrie en diensten.

Marokko is de grootste autoproducent van Afrika.

Toerisme zorgt voor banen en inkomsten.

Marokko bezit 75% van de wereldwijde fosfaatreserves (grondstof voor kunstmest).

In Khouribga is de grootste fosfaatmijn.

96

§10

Marokko

Dalende geboortecijfers

De economische welvaart zie je ook in het geboortecijfer.

50 jaar geleden: gemiddeld 7 kinderen per vrouw.

Tegenwoordig: iets meer dan 2.

Hoe zie je dat in deze twee grafieken terug?

Het geboortecijfer is wel hoger dan in Nederland.

Twee oorzaken:

De bevolking is jonger, met meer vrouwen in de vruchtbare leeftijd.

De ongelijke verdeling van de welvaart: op het platteland is het nog wel heel normaal om jong te trouwen en een groot gezin te hebben.

97

§10

Marokko

Dalende sterftecijfers

Het sterftecijfer van Marokko is ook gedaald.

De levensverwachting is toegenomen:

1960: 42 jaar

2023: 74 jaar

Oorzaken:

Meer toegang tot schoon drinkwater.

De kwaliteit van de zorg is toegenomen.

Met name de zuigelingensterfte is afgenomen.

Het sterftecijfer in Marokko is lager dan dat in Nederland.

98

§10

Marokko

De toekomst van Marokko

De bevolking groeit snel, maar wat brengt de toekomst?

De verwachting is dat:

het geboortecijfer zal stabiliseren, net boven het Nederlandse geboortecijfer;

het sterftecijfer zal toenemen, omdat de bevolking ouder wordt;

de bevolking van Marokko zal doorgroeien tot44 miljoen in 2050.

een groeiende bevolking = veel jonge mensen (productieven)

Dit kan zorgen voor economische groei, mits er genoeg banen zijn.

Het kan een negatief effect op de natuur hebben (schoon water of vruchtbare grond).

99

§10

Marokko

De toekomst van Marokko

Stimuleert de jonge bevolking de economie?

Dan zullen veel mensen in het land blijven.

Economische groei heeft invloed op de sociale bevolkingsgroei.

Als de economie groeit, emigreren er waarschijnlijk minder mensen en arriveren er meer immigranten uit andere Afrikaanse landen.

Kan de economie of natuur de groei niet aan?

Dan zullen meer mensen vertrekken.

§10

Opdracht

100

marokko

Noteer bij alle rijen van de tabel of het verschil:

  • groter wordt;

  • kleiner wordt;

  • hetzelfde zal blijven.

101

Paragraaf

11

De bevolking van jouw buurt

practicum

102

§10

Leerdoelen

Je kunt met de resultaten van veldwerk een inschatting maken van de leeftijdsopbouw in een buurt.

1

Je kunt gegevens uit een veldwerk verwerken in een bevolkingsdiagram.

2

Je kunt gegevens uit een veldwerk vergelijken met gegevens van het CBS.

3

§11

De bevolking van jouw buurt

Leerdoelen

103

Wie woont in jouw buurt?

§11

Als je wilt weten wie er in je buurt wonen, kun je het best op meerdere manieren kijken.

  • Kijk voor welke leeftijdsgroep de voorzieningen zijn bedoeld.

Let dus op voorzieningen zoals speeltuinen, parken, jeu-de-boulesbanen, skateparken, scholen, verzorgingstehuizen.

  • Kijk en turf wie je op straat tegenkomt.

Voorzieningen zijn soms niet goed afgestemd op de inwoners van een wijk.

  • Vergelijk je resultaten met de gegevens van het CBS.

Komt de leeftijdsopbouw van de buurt overeen met het gemiddelde van Nederland?

de bevolking van jouw buurt

104

Practicum

§11

De bevolking van jouw buurt

Ga voor het practicum naar de site ‘Cijfers op de kaart van het CBS’.

https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/cijfers-op-de-kaart

De instructies voor vraag 3 en 7 zijn aangepast.

Aangepaste vraag 3

Bespreek met je docent welke buurt je gaat onderzoeken

(bijvoorbeeld je eigen buurt of de buurt van de school).

  • Vul in het zoekveld linksboven de postcode van een buurt in jouw gemeente in.

  • Klik op ‘thema selecteren’ en klik daarna op een willekeurig thema.

  • Scrol in het linker pop-upscherm helemaal naar beneden en klik onder ‘niveau’ op ‘buurt’.

Zoom in op jouw gekozen buurt, totdat de buurt zo groot mogelijk in beeld is.

  • Maak een printscreen van de kaart en plak hem in een leeg Word-document. Print de kaart.

105

Practicum

§11

De bevolking van jouw buurt

Aangepaste vraag 7

  • Typ linksboven in het zoekveld de postcode van je buurt in.

  • Klik op ‘selecteer een thema’ en vervolgens op ‘bevolking’.

  • Klik in het linker pop-upscherm op ‘leeftijdsgroepen’.

  • Scrol helemaal naar beneden en klik op ‘buurt’.

  • Klik onder ‘leeftijdsgroepen’ op de verschillende leeftijdscategorieën.

Als je met je cursor over de stip op de kaart gaat, verschijnt de waarde per leeftijdsgroep.

  • Vul de tweede kolom van de tabel in.

106

Paragraaf

11

Denkers over bevolkings-groei

wetenschap

107

§7

Denkers over bevolkingsgroei

Leerdoelen

Je kunt de ideeën van Malthus, Marx en Boserup over bevolkingsgroei beschrijven en met elkaar vergelijken.

1

Je kunt de ideeën van Malthus, Marx en Boserup met argumenten bekritiseren.

2

Je kunt aan de hand van de scenario’s uitspraken doen over de ontwikkeling van de wereldbevolking.

3

Leerdoelen

§11

108

Een linkje met wiskunde:

Welke lijn geeft exponentiële groei aan en wat betekent dat?

En welke lijn geeft lineaire groei aan en wat betekent dat?

De meest pessimistische denker over bevolkingsgroei dacht dat de bevolking exponentieel zou groeien en de productie van voedsel lineair.

Gelukkig heeft hij zich in allebei (tot nu toe) vergist.

Introductie

§11

Denkers over bevolkingsgroei

Lineaire en exponentiële groei

Thomas Malthus was econoom, demograaf en predikant.

Rond 1800 daalde het Britse sterftecijfer door betere hygiëne en zorg.

Het geboortecijfer bleef hoog, waardoor de bevolking snel groeide.

Thomas Malthus was zeer pessimistisch:

  1. De voedselproductie zou de groei niet bijhouden.

  2. Er zou een enorme hongersnood uitbreken.

  3. Daardoor zou het evenwicht zich vanzelf herstellen.

109

Thomas Malthus 1766-1834

§11

Denkers over bevolkingsgroei

De voorspelling van Malthus is niet uitgekomen.

Wat zag hij over het hoofd?

Door de welvaart is het geboortecijfer gedaald.

De landbouwproductie groeide sneller.

Het is nog altijd mogelijk om genoeg voedsel te produceren voor iedereen.

Dat er in de periferie op sommige plekken een voedseltekort is, komt door de ongelijke verdeling van welvaart en voedsel.

110

Thomas Malthus

§11

Denkers over bevolkingsgroei

Dichter bij de werkelijkheid

Karl Marx was een Duitse filosoof en econoom.

Zijn visie:

Er is voldoende voedsel: dus hongersnood is niet nodig.

Hongersnood is het gevolg van ongelijke verdeling.

Het kapitalisme is de reden voor de ongelijke verdeling.

De staat moet zorgen voor een goede verdeling.

Zijn visie vormde de basis voor het communisme:

Alle bedrijven zijn eigendom van de staat

De staat moet de welvaart gelijk verdelen over de bevolking.

111

Karl Marx 1818-1883

§11

Denkers over bevolkingsgroei

112

Esther Boserup 1910-1999

§11

Denkers over bevolkingsgroei

Esther Boserup was een Deense econoom.

Haar visie:

Bevolkingsgroei hoeft niet tot overbevolking te leiden.

De mens komt met creatieve oplossingen en innovaties.

Dit komt tot nu toe het best met de werkelijkheid overeen.

Voorbeelden: kunstmest, bestrijdingsmiddelen, irrigatiemethoden en landbouwmachines.

Maar veel mensen denken dat dit niet oneindig door kan gaan.

Zullen we nog steeds iets kunnen verzinnen als de landbouwgrond opraakt of de bodem uitgeput of vervuild is?

113

Scenario’s voor de toekomst

§11

Denkers over bevolkingsgroei

Niemand weet hoe de bevolking zich zal ontwikkelen.

Daarom maakt de Verenigde Naties scenario’s:

  1. scenario met hoge bevolkingsgroei

  2. scenario met gemiddelde bevolkingsgroei

  3. scenario met lage bevolkingsgroei

hoog

gemiddeld

laag

Afsluitende oefening

114

§11

Denkers over bevolkingsgroei

Hongersnood …

… is volgens Malthus niet nodig / onvermijdelijk / onwaarschijnlijk, omdat …

… is volgens Marx niet nodig / onvermijdelijk / onwaarschijnlijk, omdat …

… is volgens Boserup niet nodig / onvermijdelijk / onwaarschijnlijk, omdat …