Marktvormen en marktmacht (Economie havo), les 2: Examentraining

• New lesson editor
• Economie
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4,5

Introduction

Examentraining met vragen over de marktvorm bepalen, prijsnemer of prijszetter, afgeroomd consumentensurplus en het gedrag van de producent.

CONCEPT MARKT · MARKTVORMEN

Examentraining

Marktvormen en marktmacht: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Fons Heijnsbroek / Wikimedia Commons, CC0

CONCEPT MARKT · MARKTVORMEN

Wat ga je kunnen?

Ik kan examenvragen over marktvormen, prijsdiscriminatie en duopolie beantwoorden.

CONCEPT MARKT · MARKTVORMEN

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees: welke markt, welk product en wie zijn de aanbieders en kopers?

• 2. Zoek: de marktkenmerken: aantal aanbieders, homogeen of heterogeen, toetredingsbarrières, marktaandeel.

• 3. Koppel: welke marktvorm past en is de aanbieder prijsnemer of (beperkt) prijszetter?

• 4. Beargumenteer: noem het kenmerk uit de casus en het gevolg voor het gedrag van de aanbieder.

CONCEPT MARKT · MARKTVORMEN

Vraagtype 1: de marktvorm bepalen

• Zoek in de tekst het aantal aanbieders, het soort goed en de toetredingsbarrières.

• Veel aanbieders met een gelijk goed: volledige mededinging; met een eigen product: monopolistische concurrentie.

• Weinig of twee aanbieders: oligopolie of duopolie; een aanbieder: monopolie.

Twee veerbootbedrijven verzorgen al het vervoer naar een eiland. Marktvorm?

A

Monopolie

B

Duopolie

C

Monopolistische concurrentie

D

Volledige mededinging

Precies twee aanbieders: duopolie. Verwachte fout: monopolie kiezen omdat er weinig keuze is.

Veel telers, identieke tulpen, bekende prijs, vrije toetreding. Marktvorm?

A

Monopolistische concurrentie

B

Oligopolie

C

Monopolie

D

Volledige mededinging

Veel aanbieders, homogeen goed, hoge transparantie, geen toetredingsbarrières: volledige mededinging. Verwachte fout: monopolistische concurrentie kiezen.

CONCEPT MARKT · MARKTVORMEN

Vraagtype 2: prijsnemer of prijszetter

• Heeft de aanbieder marktmacht? Dan is hij prijszetter, anders prijsnemer.

• Volledige mededinging: prijsnemer en hoeveelheidsaanpasser. Monopolie: prijszetter.

• Ertussen (monopolistische concurrentie, oligopolie): beperkt prijszetter.

Een kapper met eigen stijl heeft veel concurrenten. Wat is hij?

A

Beperkt prijszetter: zijn product is anders

B

Prijsnemer: er zijn immers veel concurrenten

C

Prijszetter zonder enige beperking

D

Hoeveelheidsaanpasser: hij kiest alleen zijn afzet

Heterogeen goed geeft enige marktmacht, concurrenten beperken hem: beperkt prijszetter. Verwachte fout: prijsnemer kiezen omdat er veel concurrenten zijn.

Waarom is een monopolist prijszetter?

Goed antwoord: hij is de enige aanbieder met veel marktmacht, door toetredingsbarrières; hij kiest een prijs en afzet op de vraaglijn. Verwachte fout: zeggen dat hij elke prijs kan vragen zonder minder te verkopen.

CONCEPT MARKT · MARKTVORMEN

Vlakken I, II en III bij een hoge en een lage prijs

Vraagtype 3: afgeroomd consumentensurplus

• Eerst een prijs van 5 euro voor iedereen: er worden 100 stuks per dag verkocht.

• Nu geldt 9 euro voor de eerste 20 kopers en 5 euro voor de rest.

• Het afgeroomde deel is de rechthoek tussen de twee prijzen, bij de eerste kopers.

Image credit: LessonUp Studio (eigen grafiek), CC0

Welk vlak is het afgeroomde consumentensurplus?

A

Vlak I

B

Vlak III

C

Vlak II

D

Vlak I en III samen

Vlak II is de rechthoek van 20 kopers die 4 euro meer betalen (9 in plaats van 5). Verwachte fout: vlak III kiezen omdat het het grootste vlak is.

Welk consumentensurplus houden de kopers na prijsdiscriminatie over?

A

Alleen vlak II

B

Alleen vlak III

C

Vlak I en vlak III

D

Vlak I, II en III samen

Vlak I (boven prijs 9) en vlak III (boven prijs 5 voor de overige kopers). Vlak II is afgeroomd. Verwachte fout: vlak I, II en III, dat is het surplus bij een prijs van 5 voor iedereen.

CONCEPT MARKT · MARKTVORMEN

Vraagtype 4: gedrag van de producent verbaal

• Duopolie: de winst hangt af van de keuze van de ander; let op dominante strategie en gevangenendilemma.

• Monopolistische concurrentie: productdifferentiatie geeft trouwe klanten en meer marktmacht.

• Alleen verbaal: noem het begrip, de keuze van de producent en het gevolg.

Twee bakkers kiezen tegelijk; lage prijs is voor beiden dominant. Uitkomst?

A

Beide kiezen laag: een gevangenendilemma

B

Beide kiezen hoog en verdienen samen het meest

C

De eerste bakker kiest hoog, de tweede laag

D

Er is geen uitkomst zonder prijsafspraak

Met een dominante strategie voor beiden kiezen beide de lage prijs. Verwachte fout: beiden hoog kiezen omdat dat samen het meeste oplevert; zonder afspraak is dat geen uitkomst.

Noem een kenmerk van een oligopolie.

Goed antwoord: weinig aanbieders, die elk marktmacht hebben en rekening houden met elkaar. Verwachte fout: precies één of twee aanbieders noemen; dat is een monopolie of duopolie.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

De marktvorm bepalen

2

Prijsnemer of prijszetter

3

Afgeroomd consumentensurplus

4

Duopolie en differentiatie

Herhaal het vraagtype met de meeste stemmen.

CONCEPT MARKT · MARKTVORMEN

Tips voor op het examen

• Begin altijd met de marktkenmerken uit de tekst: aantal aanbieders, soort goed, toetredingsbarrières.

• Prijsdiscriminatie vraagt marktmacht en geen doorverkoop; noem beide in een toelichting.

• Bij het afromen: het afgeroomde deel is de rechthoek, de rest blijft bij de kopers.

• Duopolie en differentiatie beantwoord je verbaal: noem het begrip en het gevolg voor de producent.