Hoofdletters en leestekens

Hoofdletters en leestekens

1 / 23
next
Slide 1: Slide
New lesson editor

This lesson contains 23 slides, with interactive quizzes and text slides.

Report this lesson

Items in this lesson

Hoofdletters en leestekens

This item has no instructions

Leerdoel

Ik kan hoofdletters en leestekens gebruiken om een tekst beter leesbaar te maken.

This item has no instructions

Luister naar de video!

Gebruik de inzendingen om voorkennis op te halen. Let op woorden als zin, naam, punt, komma, vraagteken en hoofdletter.

Zo gebruik je hoofdletters

  • Een hoofdletter helpt de lezer meteen zien waar een zin begint.

  • Je gebruikt hoofdletters ook bij namen.

  • Sommige woorden krijgen een hoofdletter omdat ze zijn afgeleid van een aardrijkskundige naam.

  • Niet elk belangrijk woord krijgt automatisch een hoofdletter.

Open met het idee dat hoofdletters niet zomaar 'netjes' zijn, maar de lezer helpen sneller te begrijpen wat er staat.

Hoofdletter aan het begin

  • Elke zin begint met een hoofdletter.

  • Dat geldt voor gewone mededelende zinnen, vragen en uitroepen.

  • Voorbeeld: Vorig jaar won Thomas de voorleeswedstrijd.

This item has no instructions

Hoofdletters bij namen

  • Voornamen en achternamen: Elze Mulder, Fien van de Laan

  • Plaatsen en gebieden: West-Friesland, Noordzee, Dorpsstraat

  • Bedrijven en merknamen: Bistro Croquant, Adidas, Bakker Bart

  • Ook in namen blijft de spelling belangrijk.

Benadruk dat 'namen' breed zijn: personen, plekken, straten, bedrijven en merken.

Tussenvoegsels in namen

  • Staat de voornaam of voorletter ervoor? Dan schrijf je het tussenvoegsel klein: F.J. van de Laan, Leonardo da Vinci.

  • Ontbreekt de voornaam of voorletter? Dan krijgt het eerste tussenvoegsel een hoofdletter: mevrouw Ten Hove-de Wit, meneer El Hankouri.

  • Verkorte vormen blijven klein: meneer 't Hart, mevrouw d'Hondt.

Dit is vaak verwarrend. Leg uit dat de plaats in de naam bepaalt of het tussenvoegsel groot of klein wordt geschreven.

Afgeleide woorden

  • Woorden afgeleid van aardrijkskundige namen krijgen een hoofdletter.

  • Voorbeelden: Limburgse, Grieks, Noord-Hollandse.

This item has no instructions

Wanneer géén hoofdletter?

  • Dagen: maandag

  • Maanden: augustus

  • Seizoenen: lente

  • Windstreken: oosten

  • Deze woorden schrijf je in het Nederlands meestal met een kleine letter.

Laat zien dat leerlingen hier soms ten onrechte Engels toepassen, waar maanden wel met een hoofdletter worden geschreven.

Welk woord krijgt géén hoofdletter?

A

Noordzee

B

augustus

C

Limburgse

D

Adidas

Toetst het onderscheid tussen namen/afleidingen met hoofdletter en maanden zonder hoofdletter.

Vul de juiste woorden in

Elke zin begint met een hoofdletter. Bij namen gebruik je ook hoofdletters, zoals bij Elze Mulder. Woorden als augustus en lente krijgen meestal geen hoofdletter. Een woord als Limburgse krijgt die wel, omdat het van een aardrijkskundige naam is afgeleid.

zin
namen
augustus
Limburgse
vraag
merken
maandag
oosten

Alle invulwoorden komen rechtstreeks uit het blok over hoofdletters.

Waarom schrijf je in F.J. van de Laan van klein?

Bespreek dat het tussenvoegsel klein is als de voornaam of voorletter ervoor staat, en dat verkorte vormen zoals 't en d' klein blijven.

Zo gebruik je leestekens

  • Leestekens maken duidelijk hoe je een zin moet lezen.

  • Aan het einde van een zin gebruik je een punt, vraagteken of uitroepteken.

  • Binnen een zin helpt een komma om delen van de zin goed te scheiden.

This item has no instructions

Punt, vraagteken, uitroepteken

  • Punt na een gewone zin: Deejays treden vaak op onder een artiestennaam.

  • Vraagteken na een vraag: Wat is de artiestennaam van Martijn Garritsen?

  • Uitroepteken voor extra nadruk: Dat is niet te geloven!

Bespreek kort dat het leesteken past bij het soort zin en de bedoeling van de schrijver.

Komma tussen zinsdelen

  • Een komma gebruik je onder meer tussen twee persoonsvormen.

  • Voorbeeld: Als je Eva ziet, doe haar dan de groeten.

  • De komma laat zien waar het eerste zinsdeel eindigt en het volgende begint.

Noem eventueel dat leerlingen de komma vaak 'op gevoel' zetten, maar dat hier de zinsbouw helpt.

Komma voor voegwoorden

  • Vaak staat er een komma voor woorden als als, doordat, maar, nadat, omdat, terwijl, want, zodat, zodra.

  • Voorbeeld: In de winter staat de oldtimer binnen, zodat hij niet gaat roesten.

  • De komma maakt de opbouw van de zin duidelijker.

This item has no instructions

Geen komma voor en of of

  • Zet in het algemeen geen komma voor en en of.

  • Deze voegwoorden verbinden vaak woorden of zinsdelen direct met elkaar.

  • Daardoor leest de zin meestal juist rustiger zonder komma.

Houd het bij de algemene regel, omdat de aangeleverde leerstof dat ook doet. Werk uitzonderingen hier niet verder uit.

Na welke zin hoort een vraagteken?

A

Wat lees jij graag

B

Lees dit rustig

C

Dat is bijzonder

D

Morgen oefenen we

Controleert of leerlingen het leesteken koppelen aan het soort zin.

Vul de juiste leestekens of woorden in

Een gewone zin eindigt met een punt. Na een vraag zet je een vraagteken. Een komma kan staan tussen twee persoonsvormen, zoals in: Als je Eva ziet, doe haar dan de groeten. In het algemeen zet je geen komma voor en of of.

punt
vraagteken
persoonsvormen
en
uitroepteken
voegwoorden
maar
naam

Let erop dat leerlingen persoonsvormen en voegwoorden niet door elkaar halen.

Wat vond jij het lastigst in deze les?

1

hoofdletters

2

tussenvoegsels

3

komma's

4

eindtekens

This item has no instructions

Wat is één regel die jij nu beter begrijpt?

Laat leerlingen benoemen wat ze uit de les meenemen, bijvoorbeeld een regel over hoofdletters, tussenvoegsels of komma's.

Wat hielp jou het meest om dit te begrijpen?

Gebruik dit als afsluitende reflectie op het leerproces en om te horen wat hielp bij begrip.

Begrippen

hoofdletter - grote letter aan het begin van een zin of in een naam

naam - woord voor een persoon, plaats, straat, bedrijf of merk

tussenvoegsel - deel van een achternaam zoals van, de, ten of el

aardrijkskundige naam - naam van een land, streek, plaats of ander gebied

leesteken - teken dat helpt om een zin goed te lezen

persoonsvorm - werkwoordsvorm die verandert als je de zin in tijd of persoon verandert

voegwoord - woord dat zinnen of zinsdelen met elkaar verbindt, zoals maar of omdat

This item has no instructions