Wat is literatuur

• New lesson editor
• Nederlands
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4

Wat is literatuur?

Verhaalanalyse 4H

Waar denk je aan bij het begrip 'literatuur'?

Leerdoelen

• Je leert welke criteria worden gebruikt om uitspraken te doen over de literariteit van teksten.

• Je leert verschillende criteria hanteren om te bepalen in hoeverre een tekst literair is.

Wat is literatuur

Literatuur is een verzamelnaam voor fictionele (verzonnen) verhalen die bedoeld zijn om méér te doen dan alleen informatie geven. Het wil je laten nadenken, voelen, verwonderen, of de wereld op een andere manier laten zien.

Het gaat om verhalen, gedichten of toneelstukken die:

• diepgang hebben,

• zorgvuldig zijn geschreven, en

• blijvende waarde hebben (ze blijven interessant voor veel verschillende lezers).

Wat is literatuur?

Onder literatuur valt:

• proza (verhalen)

• poëzie (gedichten)

• drama (toneel)

Wij gaan het hebben over de literatuurvorm proza, dus verhalen, novellen (langere verhalen van meestal niet meer dan 1000 bladzijden) en romans (lange, boekvullende verhalen).

Vier criteria voor literatuur

1. Literaire werken worden gekenmerkt door originaliteit: literaire werken voegen iets nieuws toe aan alles wat eerder is geschreven. Genreliteratuur is vaak een herhaling van iets wat al eerder is gedaan en wordt geschreven volgens een bepaalde ‘formule’. Daardoor weet je als lezer wel zo ongeveer wat je kunt verwachten. Als je bijvoorbeeld een detective leest, verwacht je dat de detective de moord uiteindelijk oplost. Die verwachting komt altijd uit.

2. Literaire werken worden ook gekenmerkt door onvoorspelbaarheid: het verhaal neemt een onvoorspelbare wending, de personages reageren anders dan je verwacht etc.

Vier criteria voor literatuur

3. Een heel belangrijk (volgens sommigen het belangrijkste) criterium is de stijl (de manier waarop het verhaal is verwoord): de taal die de schrijver gebruikt, is mooi of bijzonder, bijvoorbeeld door het gebruik van beeldspraak en stijlfiguren.

4. Ten slotte heeft literatuur een ‘diepere laag’: behalve over de personages en de situaties waarin zij verzeild raken, gaat het verhaal ook over iets anders, vaak iets abstracts, zoals eenzaamheid, sterfelijkheid, de last van het verleden etc. Juist dat andere zet de lezer vaak aan het denken.

Vat de vier criteria kort samen in je eigen woorden.

Literatuur vs. lectuur

Een literair werk is in de eerste plaats een kunstwerk. Het is met veel zorg en aandacht gemaakt vanuit een bepaald idee. Een schrijver schrijft een gedicht, een verhaal of een toneelstuk om complexe gedachten, gevoelens en ervaringen te verwoorden. Literatuur kan daarnaast je kijk op jezelf of de werkelijkheid veranderen of nieuwe inzichten verschaffen.

Het tegenovergestelde van literatuur, is lectuur. Lectuur heeft als belangrijkste doel om de lezer te amuseren. Het verschil tussen literatuur en lectuur is niet zwart-wit. Er zijn erkende meesterwerken die door vrijwel iedereen als literatuur worden beschouwd en boeken die als triviaal (gewoontjes) worden gezien, maar de meeste boeken zitten daar ergens tussenin.

Literatuur vs. lectuur

Om iets van te leren of om over na te denken

Gericht op betekenis, kunst, emotie

Meer lagen en symboliek

Ruimte voor interpretatie

Voorbeelden van literatuur: romans van bijvoorbeeld Griet Op de Beeck, Arnon Grunberg, Khaled Hosseini.

Literatuur

Om te vermaken

Gemakkelijk te lezen

Eenvoudige verhaallijn

Alles is duidelijk

Voorbeelden van lectuur: veel thrillers, romantische pockets, easy reads.

Lectuur

Welke literaire werken heb jij al gelezen?

Motto

Een motto is vaak een citaat of tekstfragment (uit bijvoorbeeld een gedicht, songtekst of andere tekst) voor in het boek. Een motto geeft de bedoeling van het boek weer, de inhoud van een motto heeft dus iets te maken met het verhaal. Lang niet elk boek heeft een motto.

Opdracht

Een opdracht is een mededeling van een schrijver of drukker/uitgever voor in een boek, waarmee hij het werk opdraagt aan een persoon of instantie.

Waarom is literatuur belangrijk?

Literatuur helpt je om:

• beter te worden in lezen en interpreteren

• meer inzicht te krijgen in mensen en de wereld

• je woordenschat en taalgevoel te ontwikkelen

• jezelf beter te leren kennen door na te denken over thema’s en personagesst

Literatuur of lectuur?

De 17-jarige Sara merkt dat haar oude buurvrouw plots niet meer te zien is. Wanneer ze haar huis binnengaat, ontdekt ze een dagboek vol herinneringen aan een oorlogstrauma waar Sara niets vanaf wist. Het verhaal wisselt tussen Sara’s zoektocht en fragmenten uit het dagboek. De schrijfster gebruikt veel beeldspraak en laat stukken bewust onduidelijk zodat de lezer zelf moet interpreteren wat er écht is gebeurd.

A

Literatuur

B

Lectuur

Literatuur of lectuur?

Twee vriendinnen gaan een weekend naar Barcelona. Op het vliegveld zien ze een knappe jongen die ze de rest van de trip blijven tegenkomen. Ze beleven romantische en grappige avonturen, en uiteindelijk blijkt de jongen een bekende influencer te zijn die al die tijd hints gaf. Het verhaal leest makkelijk, is vooral gericht op ontspanning en eindigt voorspelbaar met een happy end.

A

Literatuur

B

Lectuur

Literatuur of lectuur?

Een man wordt wakker op een bankje in het park en weet niet wie hij is. Tijdens zijn zoektocht naar zijn identiteit komt hij in contact met verschillende mensen die hem allemaal anders behandelen. Langzaam ontdekt hij dat hij vroeger zelf iemand was die anderen slecht behandelde. Het verhaal draait om schuld, identiteit en tweede kansen. De schrijver speelt met tijdsprongen en laat meerdere perspectieven zien.

A

Literatuur

B

Lectuur