Manieren van lezen en tekstsoorten

Manieren van lezen en tekstsoorten

Toetsweek 1 - oktober 2026

1 / 19
next
Slide 1: Slide
New lesson editorNederlandsMiddelbare schoolvmbo g, tLeerjaar 3

This lesson contains 19 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 45 min
Report this lesson

Items in this lesson

Manieren van lezen en tekstsoorten

Toetsweek 1 - oktober 2026

Open breed: leerlingen kennen lezen vooral als 'gewoon lezen', maar in deze les staat centraal dat je je manier van lezen aanpast aan je doel en aan de soort tekst.

Toetsdoelen

Ik kan uitleggen welke manier van lezen past bij mijn leesdoel en ik kan tekstdoel, onderwerp/deelonderwerp, tekstsoort en objectieve informatie herkennen.


Ik weet wat een kernzin is en waar die kan staan.


Ik ken de signaalwoorden en kan ze vinden in een tekst.



This item has no instructions

Waarom lees je niet altijd hetzelfde?

De manier waarop je leest, hangt af van je doel.


  • Wil je snel weten waar een tekst over gaat? Dan lees je verkennend.

  • Wil je alles goed begrijpen? Dan lees je nauwkeurig.

  • Zoek je één antwoord? Dan lees je zoekend.

  • Moet je informatie onthouden? Dan lees je studerend.

Leg de centrale gedachte van de les uit: leesdoel bepaalt leesaanpak. Dit helpt later ook bij tekstsoorten en tekstdoelen.

Welke manier van lezen past bij één antwoord zoeken?

A

studerend lezen

B

zoekend lezen

C

verkennend lezen

D

nauwkeurig lezen

De afleiders zijn de andere drie leesmanieren uit dezelfde uitleg. Laat leerlingen het leesdoel koppelen aan de aanpak.

Leesmanieren invullen

Als je snel wilt weten waar een tekst over gaat, lees je verkennend. Wil je de tekst echt begrijpen, dan lees je nauwkeurig. Zoek je een antwoord op een vraag, dan lees je zoekend. Moet je informatie onthouden, dan lees je studerend.

verkennend
nauwkeurig
zoekend
studerend
objectief
betogend
informatief
activerend

Alle vier de kernbegrippen uit het eerste blok komen terug. Laat leerlingen steeds ook het leesdoel noemen.

Objectieve informatie

Objectieve informatie is informatie waarbij de mening van de schrijver geen rol speelt.


De schrijver blijft neutraal en presenteert feiten.


Als lezer verwacht je dat de informatie waar is of echt zo is gebeurd.

Koppel dit aan informatieve teksten: veel informatieve teksten proberen objectief te zijn, vooral nieuwsberichten en encyclopedieën.

Informatieve en objectieve informatie

Een informatieve tekst is geschreven om de lezer te informeren. Objectieve informatie is neutraal en bestaat uit feiten. Die informatie vind je bijvoorbeeld in een nieuwsbericht of encyclopedie.

informatieve tekst
neutraal
feiten
nieuwsbericht
mening
amuserend
verhaal
overhalen

De woorden horen op precies één plek door de betekenis in de zin.

Tekstdoel

Het tekstdoel is het doel dat een schrijver met een tekst heeft.


Dat doel bepaalt wat de tekst vooral wil doen bij de lezer.


Voorbeelden van tekstdoelen zijn:

  • informeren

  • overtuigen

  • activeren

  • amuseren

Benadruk dat leerlingen eerst naar het hoofddoel kijken: wat wil de schrijver vooral bereiken?

Tekstsoort

Teksten met hetzelfde belangrijkste tekstdoel horen bij dezelfde tekstsoort.


  • informeren → informatieve tekst

  • overtuigen → betogende tekst

  • activeren → activerende tekst

  • amuseren → amuserende tekst

Gebruik steeds dezelfde woorden: tekstdoel is het doel, tekstsoort is de groep waarin de tekst dan past.

Tekstdoel, tekstsoort, voorbeeld

Overzicht 1

activeren - activerende tekst - advertentie, oproep

amuseren - amuserende tekst - verhaal, strip

informeren - informatieve tekst - nieuwsbericht, schoolboektekst

overtuigen - betogende tekst - ingezonden brief, recensie

Overzicht 2

Deze slide bundelt het schema uit de methode. Laat leerlingen letten op de samenhang tussen doel, soort en voorbeeld.

Wat is bij een advertentie meestal het belangrijkste tekstdoel?

A

informeren

B

amuseren

C

activeren

D

uitleggen

Sluit aan bij de slide over meerdere tekstdoelen: een advertentie geeft vaak ook informatie, maar wil vooral aanzetten tot actie.

Tekstdoel en tekstsoort

Teksten met hetzelfde belangrijkste tekstdoel horen bij dezelfde tekstsoort. Een tekst die wil overtuigen is een betogende tekst. Een tekst die je met plezier leest is een amuserende tekst.

tekstdoel
tekstsoort
betogende tekst
amuserende tekst
objectieve informatie
zoekend lezen
informatieve tekst
handleiding

Hier check je of leerlingen doel en soort uit elkaar houden.

Wat is een kernzin en waar kan die staan?

A

De belangrijkste zin van een alinea, is de eerste zin.

B

De belangrijkste zin van een alinea, is de laatste zin.

C

De belangrijkste zin van een alinea, is de eerste of laatste zin.

D


This item has no instructions

Kernzin

Een kernzin vat de inhoud van een alinea samen.


De zin staat meestal aan het begin, maar niet altijd!


Let erop of de alinea begint met een uitroep of een onzinzin, of met voorbeelden en argumenten. Als je verder leest, zie je de zin vanzelf staan.

This item has no instructions


Meestal staat de kernzin op een vaste plek in de alinea:


  • Helemaal vooraan (de 1e of 2e zin): De schrijver vertelt direct waar de alinea over gaat. De rest van de zinnen legt dit verder uit of geeft voorbeelden.

  • Helemaal achteraan (de laatste zin): De rest van de alinea werkt naar een conclusie, samenvatting of uitkomst toe.


Waar staat hier de kernzin?

„Op 20 december heb ik een laptop bij u besteld. Dat is nu vijf maanden geleden en ik heb nog niets ontvangen. Ook reageert u niet op mijn telefoontjes en e-mails. Daarom annuleer ik mijn bestelling.”

This item has no instructions

Signaalwoorden (blz. 196 boek)

Een signaalwoord helpt je het tekstverband te vinden.

Je hebt de volgende tekstverbanden geleerd:

  • opsomming

  • tijdsvolgorde (chronologie)

  • tegenstelling

  • uitleggend

  • redengevend

  • conclusie

  • oorzaak/gevolg

  • samenvattend

This item has no instructions

Welk toetsdoel is voor jou duidelijker geworden?

Reflectie zonder goed of fout. Laat leerlingen concreet noemen wat ze meenemen, bijvoorbeeld een leesmanier of het verschil tussen tekstdoel en tekstsoort.

Begrippen

verkennend lezen - een tekst bekijken om snel een eerste indruk te krijgen

nauwkeurig lezen - een tekst helemaal lezen om hem goed te begrijpen

zoekend lezen - in een tekst zoeken naar het antwoord op een vraag

studerend lezen - een tekst lezen om informatie te onthouden

informatieve tekst - een tekst die is geschreven om de lezer te informeren

objectieve informatie - informatie waarin de mening van de schrijver geen rol speelt

tekstdoel - het doel dat de schrijver met een tekst heeft

This item has no instructions

Begrippen

tekstsoort - een groep teksten met hetzelfde belangrijkste tekstdoel

betogende tekst - een tekst die de lezer wil overtuigen

activerende tekst - een tekst die de lezer tot actie wil aanzetten

amuserende tekst - een tekst die de lezer wil vermaken

nieuwsbericht - informatieve tekst over een actuele gebeurtenis

uiteenzetting - informatieve tekst met uitleg over een onderwerp

handleiding - tekst waarin staat hoe je iets moet doen of gebruiken

This item has no instructions