PRODUCENT · KOSTEN EN WINST
Kosten, omzet en winst
Examenstof economie vmbo
PRODUCENT · KOSTEN EN WINST
Kosten, omzet en winst
Examenstof economie vmbo
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: EC/K/5A.1 (1-8). Image credit: Prolete / Wikimedia Commons, CC0
PRODUCENT · KOSTEN EN WINST
Wat ga je kunnen?
Ik kan omzet, kosten, winst en btw uitleggen en daarmee rekenen in situaties uit het bedrijfsleven.
This item has no instructions
Waar denk je aan bij een bedrijf dat geld verdient?
Verwacht: verkopen, klanten, winst, kosten, huur, personeel, btw, prijs. Groepeer de woorden in opbrengsten (wat binnenkomt) en kosten (wat eruit gaat): dat is de opbouw van de les. Alle leerwegen: afzet, omzet, verkoopprijs, kostprijs, bedrijfskosten (huisvesting, loon, in- en verkoop), brutowinst, nettowinst en btw. Alleen KB en GL/TL: marktaandeel, afschrijvingskosten, vaste en variabele kosten, brutowinstmarge in procenten, investeren, kapitaalintensief, arbeidsintensief en toegevoegde waarde.
PRODUCENT · KOSTEN EN WINST
Fietsenwerkplaats De Wolkenfietser in Haarlem, 1987
Opbrengsten, kosten, winst en verlies
Een bedrijf heeft opbrengsten: het geld dat binnenkomt door verkoop. Dat noem je ook de omzet.
Een bedrijf heeft kosten: het geld dat het uitgeeft om te kunnen verkopen.
Winst = opbrengsten - kosten. Zijn de kosten hoger dan de opbrengsten, dan is er verlies.
Fietsenmaker: opbrengsten 3.000 euro, kosten 2.600 euro. Winst: 3.000 - 2.600 = 400 euro.
Een andere maand: opbrengsten 2.000 euro, kosten 2.600 euro: 2.000 - 2.600 = -600, dus 600 euro verlies. Voor alle leerwegen. Veelgemaakte fout: omzet en winst door elkaar halen. De omzet is wat binnenkomt, de winst is wat overblijft na de kosten. Image credit: Poppe de Boer / Wikimedia Commons, CC0
PRODUCENT · KOSTEN EN WINST
Snackbar Linny's Corner in Schiedam, 2011
Afzet en omzet
Afzet is de verkoop in eenheden: hoeveel stuks je verkoopt.
De verkoopprijs is de prijs per stuk. Voor de omzet reken je met de prijs exclusief btw.
Omzet = afzet x verkoopprijs (exclusief btw).
Snackbar van Ali: 300 frikandellen per week, 2 euro per stuk. Omzet: 300 x 2 = 600 euro.
Controle: 300 x 2 = 600. Alle leerwegen. Veelgemaakte fout: de afzet in euro's noemen. Afzet is een aantal, omzet is een bedrag. Een frikandel kost in de winkel meer doordat daar btw bij komt; dat volgt in blok 3. Image credit: Prolete / Wikimedia Commons, CC0
PRODUCENT · KOSTEN EN WINST
Marktaandeel
Een bedrijfstak is een groep bedrijven die hetzelfde verkoopt, zoals alle snackbars in een dorp.
Marktaandeel = afzet van het bedrijf : totale afzet van de bedrijfstak x 100%.
Alle snackbars in het dorp samen verkopen 1.500 frikandellen per week. Ali verkoopt er 300.
300 : 1.500 x 100% = 20%. Ali heeft een marktaandeel van 20%.
Controle: 300 : 1.500 = 0,2 en 0,2 x 100% = 20%. Marktaandeel is alleen voor KB en GL/TL; BB slaat deze dia over. Veelgemaakte fout: delen door de afzet van de concurrenten in plaats van door de afzet van alle bedrijven samen.
Een bakker verkoopt 150 broden voor 3 euro per stuk (exclusief btw). Omzet?
450 euro
153 euro
50 euro
4.500 euro
150 x 3 = 450. Verwachte fouten: optellen (153), delen (50) of de komma verkeerd zetten (4.500).
Wanneer heeft een bedrijf verlies?
Goed: als de kosten hoger zijn dan de opbrengsten (omzet). Verwachte fout: zeggen dat er verlies is als er geen omzet is.
PRODUCENT · KOSTEN EN WINST
Kostprijs en bedrijfskosten
De kostprijs is het totaal aan kosten dat je moet maken om een product tot stand te brengen.
Bedrijfskosten zijn de kosten van het bedrijf: huisvestingskosten, loonkosten, inkoopkosten en verkoopkosten.
Een bakker betaalt huur voor de winkel, loon aan de bakkers, vervoer van het meel en reclame in de krant.
Afschrijvingskosten zijn de waardedaling van iets dat lang meegaat, zoals een oven. Alleen KB en GL/TL.
Oven van 6.000 euro die 5 jaar meegaat: 6.000 : 5 = 1.200 euro afschrijvingskosten per jaar.
Huur hoort bij huisvestingskosten, het loon bij loonkosten, het vervoer van het meel bij inkoopkosten en de reclame bij verkoopkosten. Alle leerwegen kennen huisvestings-, loon-, in- en verkoopkosten. Afschrijvingskosten zijn alleen KB en GL/TL; hier is gerekend zonder restwaarde. Veelgemaakte fout: kostprijs en inkoopprijs door elkaar halen.
PRODUCENT · KOSTEN EN WINST
Bakkerij Riedstra in Veendam, 2019
Vaste en variabele kosten
Vaste kosten blijven gelijk, ook als je meer maakt: huur en afschrijving.
Variabele kosten stijgen met de productie: meel en verpakking.
Kosten per product = (vaste + variabele kosten) : productie. Meer productie, minder kosten per stuk.
Vast 900 euro per week, variabel 0,50 per brood. Bij 600 broden: (900 + 300) : 600 = 2 euro.
Controle: 600 x 0,50 = 300 en 900 + 300 = 1.200, 1.200 : 600 = 2 euro. Bij 1.200 broden: (900 + 600) : 1.200 = 1.500 : 1.200 = 1,25 euro per brood: de vaste kosten worden over meer broden verdeeld. Alleen KB en GL/TL. Veelgemaakte fout: de variabele kosten niet met de productie vermenigvuldigen. Image credit: Donald Trung Quoc Don / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
PRODUCENT · KOSTEN EN WINST
Lasrobots in een fabriek, 2014
Investeren en soorten productie
Investeren: je koopt een machine of ander duurzaam spul om er later meer mee te kunnen maken.
Kapitaalintensief: veel machines, weinig mensen, zoals een fabriek met lasrobots.
Arbeidsintensief: veel mensen, weinig machines, zoals een naaiatelier of een kapper.
Toegevoegde waarde = omzet min inkoop bij andere bedrijven. Meel 100 euro, broden 300 euro: 200 euro.
Controle: 300 - 100 = 200. Alleen KB en GL/TL. Veelgemaakte fout: denken dat een bedrijf met veel personeel altijd kapitaalintensief is; kijk wat de meeste kosten veroorzaakt: machines (kapitaal) of mensen (arbeid). Image credit: Ana 2016 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Vul in
Bij vaste kosten verandert het bedrag niet met de productie, bij variabele kosten wel.
Vaste kosten blijven gelijk (huur), variabele kosten gaan mee met de productie (meel). Alleen KB en GL/TL.
Wat is de kostprijs van een product?
Het bedrag dat de klant in de winkel betaalt
Alleen de inkoopprijs van het product
Alle kosten samen om het product tot stand te brengen
De winst die je op het product maakt
De kostprijs is het totaal aan kosten. Verwachte fout: kostprijs gelijkstellen aan de prijs die de klant betaalt.
PRODUCENT · KOSTEN EN WINST
Brutowinst en nettowinst
Brutowinst = verkoopprijs - inkoopprijs, beide exclusief btw.
Nettowinst = brutowinst - bedrijfskosten: dit houdt het bedrijf echt over.
Fietslamp: inkoopprijs 10 euro, verkoopprijs 16 euro. Brutowinst: 16 - 10 = 6 euro per lamp.
100 lampen per maand: brutowinst 600 euro. Bedrijfskosten 450 euro: nettowinst 150 euro.
Alleen KB en GL/TL: brutowinstmarge is de brutowinst als percentage van de inkoopprijs: 6 : 10 x 100% = 60%.
Controle: 16 - 10 = 6, 100 x 6 = 600, 600 - 450 = 150 en 6 : 10 = 0,6. Brutowinst en nettowinst gelden voor alle leerwegen. Brutowinstmarge in procenten is alleen KB en GL/TL; in het examen kan het percentage ook van de verkoopprijs genomen worden, lees dus wat er staat. Veelgemaakte fout: de bedrijfskosten vergeten af te trekken van de brutowinst.
PRODUCENT · KOSTEN EN WINST
Kassa's in een supermarkt in Beverwijk, 1977
Opbouw van de consumentenprijs
De consumentenprijs (winkelprijs) is wat jij in de winkel betaalt, inclusief btw.
Opbouw: inkoopprijs + bedrijfskosten + winstopslag + eventueel accijns + btw.
Accijns is een belasting op bijvoorbeeld benzine, alcohol en tabak.
Btw is een belasting op bijna alles wat je koopt. De winkel draagt de btw af aan de overheid.
De bedrijfskosten en de winstopslag zitten samen in de brutowinst: inkoopprijs + brutowinst = verkoopprijs exclusief btw, en daarbij komt de btw. In deze les rekenen we met 21% btw. Alle leerwegen. Veelgemaakte fout: denken dat de winkel de btw als winst houdt. Image credit: Bert Verhoeff (Anefo) / Wikimedia Commons, CC0
PRODUCENT · KOSTEN EN WINST
Btw berekenen
Reken met 21% btw: prijs inclusief btw = prijs exclusief btw x 1,21.
Van exclusief naar inclusief: 16 euro x 1,21 = 19,36 euro.
Van inclusief naar exclusief: 19,36 : 1,21 = 16 euro. Je deelt door 1,21, je haalt er niet 21% af.
Fietslamp: inkoopprijs 10 + brutowinst 6 = 16 exclusief. Btw: 16 x 0,21 = 3,36. Consumentenprijs: 19,36 euro.
Alleen KB en GL/TL: de brutowinstmarge mag ook een percentage zijn: 60% van 10 euro is 6 euro.
Controle: 16 x 1,21 = 19,36 en 16 x 0,21 = 3,36, 16 + 3,36 = 19,36. 19,36 : 1,21 = 16. Alle leerwegen rekenen van exclusief naar inclusief btw en terug en gebruiken verkoopprijs inclusief btw = inkoopprijs exclusief btw + brutowinst + btw. Brutowinstmarge in procenten is alleen KB en GL/TL. Veelgemaakte fout: bij terugrekenen 21% van de prijs inclusief btw aftrekken.
Een fietsband kost 50 euro exclusief btw. Prijs inclusief 21% btw?
71 euro
39,50 euro
60,50 euro
50,21 euro
50 x 1,21 = 60,50. Verwachte fouten: 21 euro erbij (71), 21% eraf (39,50) of 21 cent erbij (50,21).
Brutowinst is 2.000 euro, bedrijfskosten zijn 1.400 euro. Nettowinst?
600 euro
3.400 euro
2.000 euro
-600 euro
2.000 - 1.400 = 600. Verwachte fouten: optellen (3.400), de brutowinst overnemen (2.000) of de som omdraaien (-600).
Wat vond je het lastigst in deze les?
Omzet, winst en verlies
Vaste en variabele kosten
Btw berekenen
Marktaandeel en soorten productie
Gebruik de uitkomst om de examentraining te sturen.
Welke kosten heeft een snackbar? Noem er twee.
Goed: bijvoorbeeld huur (huisvestingskosten), loon van medewerkers, inkoop van frituurvet en vlees, reclame. Verwachte fout: de omzet of de btw als kosten noemen.
PRODUCENT · KOSTEN EN WINST
Begrippen (1/2)
afzet en marktaandeel: Verkoop in eenheden, en je deel van de afzet in de bedrijfstak.
omzet en verkoopprijs: Afzet maal verkoopprijs exclusief btw.
consumentenprijs: Wat de klant betaalt: inkoopprijs, bedrijfskosten, winstopslag, accijns en btw.
kostprijs: Totaal aan kosten om een product tot stand te brengen.
bedrijfskosten en afschrijvingskosten: Huisvesting, loon, in- en verkoop, en waardedaling van spullen.
This item has no instructions
PRODUCENT · KOSTEN EN WINST
Begrippen (2/2)
vaste en variabele kosten: Gelijk bij elke productie, of mee met de productie.
brutowinst en brutowinstmarge: Verkoopprijs min inkoopprijs, en dat als percentage.
nettowinst, winst en verlies: Brutowinst min bedrijfskosten, en opbrengsten min kosten.
btw en accijns: Belasting op bijna alles, en belasting op bijvoorbeeld benzine.
kapitaalintensief, arbeidsintensief en toegevoegde waarde: Veel machines of veel mensen, en wat je zelf toevoegt.
This item has no instructions