4
Formules en vergelijkingen
Paragraaf 4.4
Formules bij hetzelfde verband
Eén abonnement, twee formules: per maand en per jaar. Hoe zie je dat het hetzelfde verband is?
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 4, vmbo-kgt (mavo)
4
Formules en vergelijkingen
Paragraaf 4.4
Formules bij hetzelfde verband
Eén abonnement, twee formules: per maand en per jaar. Hoe zie je dat het hetzelfde verband is?
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 4, vmbo-kgt (mavo)
Les bij Getal & Ruimte, leerjaar 4, hoofdstuk 4 Formules en vergelijkingen, paragraaf 4.4 Formules bij hetzelfde verband. Ongeveer 40 minuten, mavo. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.4
4.4 Formules bij hetzelfde verband
Leerdoelen
4.4.1
Je kunt een formule herleiden door haakjes weg te werken.
4.4.2
Je kunt met een tabel of grafiek laten zien dat twee formules hetzelfde verband geven.
4.4.3
Je kunt een formule per maand omzetten naar een formule per jaar.
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.4
Startvraag
Van maand naar jaar
Je telefoonabonnement kost M = 15 + 0,10 · b per maand, met b het aantal belminuten. Welke formule geeft de kosten J per jaar?
J = 12 · 15 + 0,10 · b
J = 15 + 12 · 0,10 · b
J = 12 · (15 + 0,10 · b)
J = 12 + 15 + 0,10 · b
Het hele maandbedrag moet 12 keer, dus ook het deel met b: J = 12 · (15 + 0,10 · b). Bij b = 100 is dat 12 · 25 = 300. Wie alleen 12 · 15 doet, vergeet de belminuten te vermenigvuldigen (bij b = 100 geeft dat 190). Wie 12 optelt, rekent met een vaste toeslag in plaats van 12 maanden.
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.4
Twee formules, één verband
M = 15 + 0,10 · b geeft de kosten per maand, J = 180 + 1,2 · b per jaar. Het zijn dezelfde kosten: J = 12 · M. Je werkt de haakjes weg: 12 · (15 + 0,10 · b) = 180 + 1,2 · b. In de tabel is J steeds 12 keer M.
Laat in de tabel zien dat J = 12 · M: 12 · 25 = 300, 12 · 35 = 420. Benadruk dat je elke term vermenigvuldigt met 12. Doorvraag: welke kosten heb je per jaar als je nooit belt (b = 0)? Dat zijn de vaste kosten 180. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.4
Opdrachten Kennis
1
De tabel hoort bij K = 2 · (3 + 4x). Welke formule geeft dezelfde tabel?
K = 6 + 8x
K = 6 + 4x
K = 5 + 6x
K = 3 + 8x
Je vermenigvuldigt beide termen met 2: 2 · 3 = 6 en 2 · 4x = 8x. Bij x = 1 geeft dat 14, zoals de tabel. K = 6 + 4x vergeet de 2 bij de tweede term, K = 3 + 8x vergeet de 2 bij de eerste. K = 5 + 6x telt 2 op in plaats van te vermenigvuldigen. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.4
Herleiden, vergelijken, controleren
Drie stappen bij formules voor hetzelfde verband.
Herleiden
Werk haakjes weg: elke term krijgt het getal voor de haakjes.
Vergelijken
Vul in beide formules dezelfde waarde in. Komt er hetzelfde uit?
Controleren
Gebruik een tabel of grafiek: liggen alle punten op dezelfde lijn?
Eén controlewaarde is geen bewijs. Laat leerlingen minstens twee waarden proberen. Vraag wat het betekent als de lijnen in de grafiek over elkaar vallen. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.4
Haakjes wegwerken
elke term maal het getal voor de haakjes
a · (b + c) = a · b + a · c
Zo herleid je 12 · (15 + 0,10 · b) tot 180 + 1,2 · b. De formule voor de maand en voor het jaar beschrijven dan hetzelfde verband.
Laat leerlingen een eigen voorbeeld herleiden: 3 · (4 + 5q) = 12 + 15q. Controle met q = 2: 3 · 14 = 42 en 12 + 30 = 42. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.4
Voorbeeldopdracht 1
Een sportschool: K = 20 + 4n per maand (n lessen). Geef de formule voor een jaar en bereken J bij n = 5.
gegeven
K = 20 + 4n per maand
J = 12 · K
uitwerking
J = 12 · (20 + 4n) = 240 + 48n
Bij n = 5: J = 240 + 48 · 5 = 480
antwoord
J = 240 + 48n; bij n = 5 is J = 480
Je kunt ook eerst K uitrekenen: bij n = 5 is K = 40 per maand, dus J = 12 · 40 = 480. Beide wegen geven hetzelfde. Wie J = 240 + 4n opschrijft, vermenigvuldigt maar één term met 12. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.4
Opdrachten Kennis
2
M = 30 + 2p is de maandprijs in euro, met p het aantal pakketten. Wat is de jaarprijs bij p = 10?
Maandprijs: 30 + 2 · 10 = 50 euro. Jaarprijs: 12 · 50 = 600 euro. Via de herleide formule J = 360 + 24p: 360 + 240 = 600. Wie 50 antwoordt, vergeet de 12 maanden. Wie 380 antwoordt, vermenigvuldigt alleen het vaste deel met 12 en telt 2 · 10 gewoon erbij.
Herleid de formule en vul de getallen in.
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.4
Opdrachten Toepassing
3
3 · (4 + 5q) = 12 + 15q
Bij q = 2 geeft 3 · (4 + 5 · 2) het getal 42.
En 12 + 15 · 2 geeft ook 42.
De afleider 9 is 4 + 5 bij elkaar. 20 en 34 komen van onjuist haakjes wegwerken: wie alleen de eerste term vermenigvuldigt, krijgt 12 + 5q en bij q = 2 het getal 22. Dat de twee uitkomsten gelijk zijn, laat zien dat het hetzelfde verband is.
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.4
Opdrachten Toepassing
4
A: K = 20 + 0,10 · b. B: K = 5 + 0,25 · b. Bij hoeveel minuten b zijn de kosten gelijk?
30 minuten
50 minuten
150 minuten
100 minuten
Bij b = 100 kosten beide abonnementen 30 euro: 20 + 10 = 30 en 5 + 25 = 30. In de grafiek snijden de lijnen daar. 30 is de prijs, niet het aantal minuten. Bij 50 minuten kost A 25 en B 17,50. Bij 150 minuten kost A 35 en B 42,50. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.4
Opdrachten Toepassing
★ 5
Een bus huren kost K = 80 + 1,5 · d per dag (d km). Hoeveel kost 5 dagen van elk 120 km in totaal?
Per dag: 80 + 1,5 · 120 = 80 + 180 = 260 euro. Voor 5 dagen: 5 · 260 = 1300 euro. Herleid: 5 · (80 + 1,5 · d) = 400 + 7,5 · d, bij d = 120 is dat 400 + 900 = 1300. Wie 980 antwoordt, vermenigvuldigt alleen het kilometergedeelte met 5 en telt de vaste kosten van één dag erbij.
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.4
V E R D E R K I J K E R
Per week, per maand, per jaar
Abonnementen staan op de website vaak per maand, terwijl je per jaar betaalt. Een jaar heeft 12 maanden, maar ook 52 weken. Met een formule voor een andere tijdseenheid reken je dat om. Het verband blijft hetzelfde, alleen de weergave verandert.
Laat leerlingen kijken naar een echt abonnement (streaming, sport): staat de prijs per maand, per jaar of per week? Laat ze de andere formules zelf maken. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.4
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
4.4.1 Haakjes wegwerken
4.4.2 Formules vergelijken met tabel en grafiek
4.4.3 Van maand naar jaar
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp