Ethische dilemma's bij mantelzorg

• Verpleging en verzorging
• Welzijn
• MBO
• Studiejaar 2

Ethische dilemma's bij mantelzorg

“De student leert ethische dilemma’s rondom mantelzorg herkennen, benoemen en afwegen binnen de eigen professionele rol, passend bij het kwalificatiedossier Zorg & Welzijn.”

“De les draagt bij aan het ontwikkelen van professioneel en ethisch handelen bij samenwerking met cliënten en hun netwerk.”

leerdoelen

Na deze les kunnen studenten:

• Uitleggen wat mantelzorg is en welke rol mantelzorgers hebben.
• Benoemen wat ethiek is en wat een ethisch dilemma inhoudt.
• Herkennen van ethische dilemma’s in situaties met mantelzorg.
• Bewust afwegen van belangen van cliënt, mantelzorger en professional.
• Reflecteren op hun eigen professionele houding.

denkvragen 

• Wat is mantelzorg volgens jullie?
• Wie heeft er zelf ervaring met mantelzorg (privé of stage)?
• Wat kan lastig zijn in de samenwerking met mantelzorgers?

“Wanneer wordt iets lastig of wringt het moreel gezien?”

theorie Mantelzorg

Wat is mantelzorg?

• Langdurige, onbetaalde zorg door naasten (partner, kind, vriend).
• Vaak uit liefde of plichtsgevoel.
• Mantelzorgers zijn geen professionals, maar spelen een grote rol.

Kenmerken van mantelzorg:

• Emotionele betrokkenheid
• Kans op overbelasting
• Moeilijk om grenzen aan te geven
• Soms andere wensen dan de cliënt of zorgprofessional

theorie Ethiek

Wat is ethiek?

Ethiek gaat over de vraag: “Wat is het juiste om te doen?”

Ethisch dilemma:

• Je moet kiezen tussen twee opties
• Beide opties hebben goede én slechte gevolgen
• Er is geen perfecte oplossing

Belangrijke ethische waarden in de zorg:

• Autonomie (zelf beslissen)
• Welzijn
• Rechtvaardigheid
• Respect
• Professionele verantwoordelijkheid

Laat mijn man met rust

• Wat is het ethisch dilemma in deze situatie?
• Wie zijn de betrokkenen en wat zijn hun belangen?
• Welke waarden botsen hier?
• (denk aan: autonomie, welzijn, professionele verantwoordelijkheid, loyaliteit)
• Wat zijn de risico’s als je niets doet?
• Wat zou jij doen als zorgprofessional?

Laat mijn man met rust

Hoe kun je mevrouw De Groot begrenzen, zonder haar relatie met haar man en haar rol als mantelzorger te ontkennen?

“Laat mijn man met rust”

Situatieschets

Meneer De Groot (79) woont op een psychogeriatrische afdeling van een verpleeghuis. Hij heeft vergevorderde dementie. Zijn vrouw komt dagelijks meerdere uren op bezoek. Ze helpt mee met eten, wassen en aankleden, ook als jij en je collega’s aangeven dat dit niet nodig is.

De afgelopen weken merk je dat:

Meneer onrustig wordt als zijn vrouw aanwezig is

Hij soms boos of angstig reageert als zij hem corrigeert

Mevrouw De Groot uitgeput en emotioneel is, maar hulp afwijst

Als je haar voorzichtig aanspreekt, zegt ze:

“Ik ben zijn vrouw, ik ken hem het beste. Jullie begrijpen hem niet. Als ik er niet ben, gaat het mis.”

Het team maakt zich zorgen over:

De onrust bij meneer

De overbelasting van mevrouw

De samenwerking met de mantelzorger

“Mijn moeder beslist dat voor mij”

• Waaraan merk je dat het niet goed gaat met Sanne?
• Wat is hier het ethisch dilemma?
• Welke waarden botsen in deze situatie?
• Wat is jouw rol als begeleider in de woongroep?
• Hoe kun je Sanne ondersteunen zónder haar moeder buiten te sluiten?

Wanneer wordt “beschermen” beperkend in plaats van helpend?

Mijn moeder beslist dat voor mij!

“Mijn moeder beslist dat voor mij”

Situatieschets

Sanne (24) woont in een woongroep voor cliënten met een licht verstandelijke beperking. Ze functioneert redelijk zelfstandig en werkt drie dagen per week in een supermarkt. Haar moeder is sterk betrokken en belt meerdere keren per week met de begeleiding.

De afgelopen maanden zie je dat:

Sanne steeds minder initiatief neemt

Ze vaak zegt: “Mijn moeder wil dat ik…”

Ze somberder wordt en zich terugtrekt

Haar moeder eist dat:

Sanne elke avond om 20.30 uur op haar kamer is

Sanne geen relatie mag hebben

Sanne niet zelfstandig met de bus reist

Als jij dit met Sanne bespreekt, zegt ze zacht:

“Ik word er moe van, maar als ik niet luister wordt mijn moeder boos.”

De moeder zegt tegen jou:

“Zonder mij kan ze dit niet. Jullie laten haar te veel zelf beslissen.”

Het ethisch dilemma

Volg je de moeder, die zegt het beste te weten wat goed is voor haar dochter?

Of steun je Sanne in haar autonomie, met het risico op conflict met de mantelzorger en mogelijk onveiligheid?

stellingen 

“Als een cliënt het zelf niet goed kan verwoorden, mag familie beslissen.”

“Onrust bij een cliënt is soms een teken dat mantelzorg te veel invloed heeft.”

“Het beschermen van een mantelzorger is niet de taak van de verzorgende IG.”

“Begeleiders moeten cliënten soms beschermen tegen hun eigen familie.”

“Je eigen normen en waarden spelen altijd een rol in je werk.”

“Als een mantelzorger uitgeput is, moet je als professional ingrijpen, ook als diegene dat niet wil.”

👉 Welke waarde?

• Autonomie
• Welzijn
• Veiligheid
• Respect
• Loyaliteit
• Professionele verantwoordelijkheid

“Een cliënt wil iets dat volgens jou niet veilig is.”

“Een cliënt wil rust, familie wil aandacht.”

De mantelzorger vraagt iets dat tegen jouw beroepsgevoel ingaat.”

“Een cliënt voelt zich beter zonder bezoek, maar familie wil er zijn.”

“Door welke bril kijk jij?”

🟢 Autonomie

🔴 Veiligheid

🔵 Respect

🟡 Loyaliteit

Iedere student / elk groepje krijgt één waarde.

“Ik wil zelf naar buiten”

Tom (32) woont in een woongroep voor mensen met een licht verstandelijke beperking. Hij kan zelfstandig lopen en vindt het fijn om ’s avonds een ronde buiten te maken. Zijn moeder (mantelzorger) belt de begeleiding en zegt dat hij niet alleen naar buiten mag, omdat ze bang is dat hij iets overkomt.

Tom zegt tegen jou:“Ik wil zelf bepalen wat ik doe. Ik ben geen klein kind.”

De moeder zegt:“Als er iets gebeurt, kan ik mezelf dat nooit vergeven.”

Het team twijfelt wat het juiste is om te doen.

:

Het team twijfelt wat het juiste is om te doen.

Tot slot

Ethisch handelen betekent niet dat je het altijd goed doet, maar dat je het bewust doet.”

www.movisie.nl