O P M A A T
R E K E N E N · N I V E A U 3
Meten en omrekenen
Millimeters op een werktekening, liters in de keuken, tonnen in het magazijn. Hoe reken je snel en zonder fouten om?
Les 1 · Grootheden en eenheden
O P M A A T
R E K E N E N · N I V E A U 3
Meten en omrekenen
Millimeters op een werktekening, liters in de keuken, tonnen in het magazijn. Hoe reken je snel en zonder fouten om?
Les 1 · Grootheden en eenheden
Over deze les: les 1 van de serie Op maat, rekenen voor mbo niveau 3, ongeveer 40 minuten. Studenten rekenen om tussen eenheden van lengte, inhoud en gewicht, gebruiken referentiematen om te schatten of een uitkomst klopt en verwerken een meting goed, ook als een weegschaal niet op nul staat.
Koppeling: de les hoort bij het domein Grootheden en eenheden uit de rekeneisen voor het mbo (2020), mbo-niveau 3: beschikt over referentiematen voor gangbare grootheden en maakt daarmee schattingen en berekeningen, gebruikt gangbare grootheden en voert hiermee berekeningen uit, en interpreteert de gemeten waarde en eenheid. Ondersteunend: handig rekenen met nullen en 10-regels bij het omrekenen. Een rekenmachine mag. Image credit: Shixart1985, CC BY 2.0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 1
Na deze les:
1
Je kan lengte, inhoud en gewicht omrekenen naar een andere eenheid.
2
Je kan met een referentiemaat schatten of een uitkomst klopt.
3
Je kan een meting goed verwerken, ook als de weegschaal niet op nul staat.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.
S T A R T V R A A G
LES 1
Met welke eenheid werk jij het meest op stage of in je bijbaan?
Meter, centimeter of millimeter
Liter of milliliter
Kilo of gram
Ik meet eigenlijk nooit iets
Startvraag: laat een paar studenten vertellen wat ze meten en waarmee. Een kapper meet milliliters, een monteur millimeters, een kok grammen. Maak de link: in elk beroep reken je met eenheden, en een fout met de komma kost geld of is zelfs gevaarlijk.
K E R N B E G R I P
LES 1
Voorvoegsel
Een voorvoegsel zegt hoe groot een eenheid is ten opzichte van de basiseenheid. Kilo betekent 1000 keer, centi een honderdste en milli een duizendste. Dus 1 kilometer is 1000 meter, en 1 milliliter is een duizendste liter.
Kernbegrip: schrijf km, m, cm, mm en kg, g, mg op het bord. Laat zien dat een voorvoegsel bij elke grootheid hetzelfde betekent. Vraag: hoeveel gram is 1 kilogram, en hoeveel milligram is 1 gram? (allebei 1000)
O M R E K E N E N
LES 1
De trap van eenheden
Lengte: km, hm, dam, m, dm, cm, mm. Elke stap is 10 keer.
Inhoud: l, dl, cl, ml. Elke stap is 10 keer.
Gewicht: 1 ton = 1000 kg en 1 kg = 1000 g.
Naar een kleinere eenheid: keer. Naar een grotere eenheid: delen. Zo is 2,4 m gelijk aan 240 cm, en 750 ml is 0,75 l.
Uitleg: teken de trap op het bord. Een stap naar beneden (kleinere eenheid) is de komma een plek naar rechts, een stap naar boven is de komma een plek naar links. Laat studenten voorbeelden noemen uit hun beroep.
Extra voor snelle studenten: hoeveel cm is 0,035 km? (0,035 km = 35 m = 3500 cm)
Z O R E K E N J E H E T U I T
LES 1
Kabel op maat knippen
Kofi is leerling-elektricien. Hij heeft een haspel met 50 m kabel. Voor elke wandcontactdoos knipt hij een stuk van 175 cm. Hoeveel stukken kan hij knippen, en hoeveel kabel blijft over?
W E R K B O N
50 m = 5000 cm
5000 : 175 = 28,57...
Dus 28 hele stukken
28 x 175 = 4900 cm
Over: 5000 - 4900 = 100 cm
28 stukken, er blijft 1 m over
Uitwerking: wijs op de eerste stap: maak de eenheden gelijk voordat je deelt. De uitkomst 28,57 betekent niet 29 stukken: het 29e stuk wordt te kort. Controle: 28 x 175 = 4900 cm, en 4900 + 100 = 5000 cm. Help wie vastloopt: hoeveel stukken van 175 cm passen in 10 m? (1000 : 175 = 5,7, dus 5)
V R A A G
LES 1
Een flacon handalcohol op een zorgafdeling bevat 0,75 liter. Hoeveel milliliter is dat?
75 ml
7,5 ml
750 ml
7500 ml
Antwoord: C. 1 liter is 1000 ml, dus 0,75 x 1000 = 750 ml. Wie 75 ml kiest, rekent met 100 in plaats van 1000: dat zijn centiliters (0,75 l = 75 cl). Wie 7500 ml kiest, zet de komma een plek te ver.
V R A A G
LES 1
Op een pallet staan 48 dozen van 12,5 kg. Hoeveel ton weegt de lading, zonder de pallet zelf?
6 ton
0,6 ton
0,06 ton
60 ton
Antwoord: B. 48 x 12,5 = 600 kg. 1 ton is 1000 kg, dus 600 kg = 0,6 ton. Handig rekenen: 48 x 12,5 = 24 x 25 = 600. Wie 6 ton kiest, deelt door 100 in plaats van 1000.
Extra voor snelle studenten: een bestelbus mag 750 kg laden. Hoeveel mag de pallet dan zelf wegen? (750 - 600 = 150 kg)
S C H A T T E N
LES 1
Referentiematen: klopt je antwoord?
Een referentiemaat is iets bekends waarmee je vergelijkt. Een binnendeur is ongeveer 2 m hoog. Een pak melk is 1 liter en weegt ongeveer 1 kg. Een volle emmer met 10 liter water weegt ongeveer 10 kg.
Komt er uit je berekening dat een emmer water 100 kg weegt? Dan weet je meteen dat er iets mis is.
Uitleg: laat studenten drie referentiematen uit hun eigen beroep noemen, bijvoorbeeld een europallet (1,20 m bij 0,80 m), een A4-blad (21 bij 29,7 cm) of een theelepel (5 ml). Schatten is geen gokken: je vergelijkt met iets wat je kent.
V R A A G
LES 1
Welke maat past het best bij de hoogte van een gewone binnendeur?
21 cm
2,1 km
210 mm
2,1 m
Antwoord: D. Een binnendeur is ongeveer 2 meter hoog, dus 2,1 m (210 cm) past. Let op: 210 mm is maar 21 cm, zo breed als een A4-blad. 2,1 km is ongeveer twintig voetbalvelden achter elkaar. Bij deze vraag reken je niet, je schat met een referentiemaat.
Z O R E K E N J E H E T U I T
LES 1
De weegschaal staat niet op nul
Esra werkt in de keuken van een zorgcentrum. Ze zet een lege bak van 0,4 kg op de weegschaal en vergeet die op nul te zetten. Daarna schept ze meel in de bak. De weegschaal wijst 1,65 kg aan. Hoeveel meel zit erin?
W E R K B O N
Bak: 0,4 kg
Bak met meel: 1,65 kg
Meel = totaal - bak
1,65 - 0,4 = 1,25 kg
1,25 kg = 1250 g
Er zit 1250 g meel in de bak
Uitwerking: het gewicht van de lege bak of verpakking heet tarra. Op de meeste digitale weegschalen zet je de lege bak eerst op nul met de tarraknop. Vraag: wat gaat er mis als Esra 1,65 kg meel gebruikt terwijl het recept 1,25 kg vraagt? (400 g te veel, dat is bijna een derde extra: 400 : 1250 = 0,32)
O P D R A C H T
LES 1
Maten op de werkbon
1
Op een werkbon voor een keukenblad staan drie maten: 1,2 m, 85 cm en 640 mm.
2
Reken alle drie de maten om naar centimeters en tel ze op. Schrijf het totaal ook in meters.
3
Vergelijk met je buur. Bespreek: welke eenheid is het handigst voor een keukenmonteur?
minute
second
In tweetallen
Opdracht: 1,2 m = 120 cm, 85 cm blijft 85 cm, 640 mm = 64 cm. Totaal: 120 + 85 + 64 = 269 cm = 2,69 m. Op werktekeningen in de bouw en techniek staan maten meestal in millimeters: 2690 mm. Help wie vastloopt met de trap van eenheden.
Extra voor snelle studenten: het blad wordt in drie gelijke stukken gezaagd. Hoe lang wordt elk stuk in mm, zonder rekening te houden met de zaagsnede? (2690 : 3 = 896,7 mm)
J O U W A N T W O O R D
LES 1
Een kok weegt soep in een pan van 1,8 kg. De weegschaal wijst 6,3 kg aan. Hoeveel soep is dat, in kilo en ongeveer in liter?
Open vraag: soep = totaal - pan: 6,3 - 1,8 = 4,5 kg. Soep bestaat vooral uit water, en 1 liter water weegt ongeveer 1 kg. Er zit dus ongeveer 4,5 liter soep in de pan. Goede antwoorden noemen de aftreksom en leggen uit waarom kilo en liter hier ongeveer gelijk zijn. Extra vraag voor snelle studenten: geldt dat ook voor een pan met olie? (Nee: een liter olie weegt minder dan een kilo.)
Z E T O P V O L G O R D E
LES 1
Zet deze hoeveelheden op volgorde, van licht naar zwaar.
Sorteervraag: reken alles om naar gram. 0,08 kg = 80 g, dan 120 g, dan 0,25 kg = 250 g, dan 400 g. Wie 0,08 kg als zwaarste ziet, kijkt naar het cijfer 8 en niet naar de eenheid.
T E R U G B L I K
LES 1
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Omrekenen
Schatten met referentiematen
Meting verwerken
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Tijd, snelheid en samengestelde eenheden
Kilometer per uur, liter per 100 kilometer, euro per uur: in veel beroepen reken je met twee eenheden tegelijk. Volgende les reken je met tijd en met zulke samengestelde eenheden.
Je kan rekenen met tijd in uren en minuten.
Je kan rekenen met snelheid, verbruik en uurloon.
Volgende les: Grootheden en eenheden 2, les 2 van de serie.
Image credit: LessonUp