Inleiding oncologie

• Verpleging en verzorging
• MBO
• Studiejaar 3

Inleiding oncologie

Deze les

Herhaling cellen en weefsels

Inleiding oncologie

Tip!

oefen op:

anatomie-online.nl

Menselijk lichaam

Opgebouwd uit cellen

Alle cellen bij elkaar vormen het menselijk lichaam

Een groot geheel van 10.000 keer de wereldbevolking

(Het menselijk lichaam bestaat uit 

ongeveer 3 miljard cellen.)

Cellen

Verschillend in vorm

Verschillend in functie

Vorm en functie gekoppeld aan elkaar

Weefsels

Groep cellen met dezelfde vorm 

en dezelfde functie

Voorbeelden: spierweefsel, 

zenuwweefsel

Organen

Groep verschillende weefsels die samenwerken

Een orgaan heeft een of meerdere functies

Voorbeeld hart (circulatie) 

Orgaanstelsel

Een groep van organen die samenwerkt

Belast met een bepaalde functie

Voorbeelden:

Mensen bestaan uit ...

1. dierlijke cellen
2. plantaardige cellen
3. menselijke cellen

Uit hoeveel verschillende soorten cellen bestaat het menselijk lichaam?

1. 100 verschillende cellen
2. 10 miljard verschillende cellen
3. 3 miljard verschillende cellen
4. 200 verschillende cellen

Opbouw van een cel

Celmembraan: buitenkant van de cel (semipermeabel)

Protoplasma: stroperige vloeistof waarin zich levensprocessen afspelen

Kern of nucleus (bolvormig)

Kernmembraan (buitenkant kern met poriën)

Kernplasma (protoplasma in de kern)

Chromosomen (in kernplasma, 46)

Genen (in de chromosomen)

Gewone celdeling (mitose)

Ontstaan van nieuwe cellen (productie)

Afsterven oude cellen (afbraak)

Celdeling ingewikkeld proces

Door kerndeling

Chromosomen kopiëren zichzelf

G1 > eiwit P53: Zoek op in 2 minuten wat het verband tussen deze 2 is en licht kort toe

Ja, het eiwit p53 speelt een cruciale, regulerende rol in de G1-fase van de celcyclus, met name als beschermer van het genoom. Het wordt vaak de "bewaker van het genoom" genoemd omdat het de celcyclus stopt als er schade aan het DNA is, waardoor de cel niet verder de celdeling (S-fase) in gaat voordat de schade is hersteld.

Hier is hoe de relatie tussen G1 en p53 werkt:

Functie in G1: Wanneer er DNA-schade optreedt in de G1-fase, wordt p53 geactiveerd. Het functioneert als een "rem" op de celcyclus, waardoor de G1-fase wordt verlengd of stilgezet.

Mechanisme (p21): Actief p53 stimuleert de productie van het eiwit p21, dat de Cyclin-Dependent Kinases (CDK's) remt. Dit voorkomt dat de cel de overstap maakt van de G1-fase naar de S-fase (DNA-replicatie).

Resultaat: Als het DNA hersteld kan worden, zal p53 de celcyclus weer vrijgeven. Als de schade te groot is, kan p53 de cel aanzetten tot apoptose (geprogrammeerde celdood).

Mutaties: In veel kankercellen is het p53-gen gemuteerd of afwezig. Hierdoor werkt het G1-controlepunt niet goed, kan de cel met beschadigd DNA toch delen, en ontstaat er ongecontroleerde tumorgroe

Hoe ontstaat kanker?

Cijfers

Op dit moment leven ruim 900.000 mensen met kanker in Nederland.

In 2023 werd bij 128.000 nieuwe patiënten kanker vastgesteld, 2.000 meer dan in 2022.

https://nkr-cijfers.iknl.nl/viewer/incidentie-per-jaar?language=nl_NL&viewerId=3b55d752-ce1a-4809-89d9-8421febdb1f4

https://iknl.nl/nieuws/2025/kankerprofiel-nederland-oecd

Tumorvorming

Kanker: ontregelde celgroei. 

DNA beschadigd.

Hierdoor ontstaat een woekering van cellen.

Verandering is onomkeerbaar

Betreft met name de belangrijkste celgroeiregulerende genen

(oncogenen)

Gevolg:

• Ongeremde celdeling

• Ontregelde groei die eigen weg gaat (autonomie groei)

• Weefsel groeit tot abnormale proportie

Wat is het verschil tussen een tumor en zwelling?

Een tumor is medisch gezien synoniem aan een zwelling (een afwijkende massa weefsel), maar in de volksmond wordt met 'tumor' vaak specifiek een (kwaadaardig) gezwel bedoeld. Een zwelling is een algemene term voor een verdikking (zoals een bult door vocht of ontsteking), terwijl een tumor een gerichte toename van abnormale cellen is, die goedaardig of kwaadaardig kan zijn.

Hieronder zijn de verschillen gedetailleerd:

Definitie: Een zwelling (of gezwel/tumor) is een algemene term voor elke plaatselijke toename in volume, die kan ontstaan door vocht (oedeem), ontsteking, of abnormale weefselgroei. Een tumor (neoplasme) is een specifiek soort zwelling die ontstaat door ongecontroleerde celdeling.

Aard van de zwelling:

Zwelling (algemeen): Kan tijdelijk zijn, zoals een buil op het hoofd, een muggenbult of een ontstoken klier.

Tumor (goedaardig/benigne): Groeit, maar groeit niet in omliggend weefsel en zaait niet uit (bijv. vetbult, wrat, vleesboom).

Tumor (kwaadaardig/maligne): Dit is kanker. Het groeit in omliggend weefsel en kan uitzaaien.

Oorzaak: Een zwelling kan ontstaan door letsel, infectie of een allergische reactie. Een tumor ontstaat altijd door een genetische fout in cellen die leidt tot ongeremde deling.

Gevoel/Consistentie: Een tumor voelt vaak hard en onregelmatig aan. Een zwelling door vocht (oedeem) voelt vaak zachter en veerkrachtiger aan.

Kortom: elke tumor is een zwelling, maar niet elke zwelling is een tumor. Alleen kwaadaardige tumoren zijn kanke

Goedaardig (benigne)

✓ Niet levensbedreigend

✓ Cellen lijken op oorspronkelijke

✓ Celspecifieke eigenschappen kunnen behouden blijven

✓ Groeit langzaam

✓ Groeit expansief

✓ Vaak bindweefselkapsel om tumor

Kwaadaardig (maligne)

✓ Levensbedreigend

✓Cellen wijken af van oorspronkelijke (goed gedifferentieerd, weinig gedifferentieerd, ongedifferentieerd)

✓ Groeit snel

✓ Groeit dwars door alles heen

(infiltratieve groei)

✓ Uitzaaiingen via bloed of lymfeba

Normale cel: Dit zijn gezonde, uniforme cellen met een normale ontwikkeling en differentiatie.

Neoplasie: Dit verwijst naar de abnormale en buitensporige groei van cellen, wat leidt tot een massa of tumor.

Dysplasie: Dit beschrijft een abnormaliteit in de ontwikkeling en differentiatie van cellen, wat vaak een voorloper is van kanker.

Soorten kanker

• Solide kanker

✓ Ontstaat in een orgaan;

✓ Solide betekent: vast, hecht en stevig.

✓ Door de ongecontroleerde celdeling ontstaat er een gezwel.

✓ Voorbeelden van solide kankersoorten zijn: darmkanker, borstkanker, longkanker

• Niet-solide kanker

✓ Ontstaat in weefsels of cellen die op verschillende plaatsen in het lichaam zitten.

✓ Niet-solide betekent: vloeibaar of los.

✓ Dus niet in een orgaan, maar in het bloed, het lymfestelsel of het vloeibare deel van het beenmerg.

• Carcinoma in situ: carcinoom in aanleg

Naamgeving naar type

Carcinoom: meest voorkomende: ontstaat vanuit epitheelcellen > bedekken oppervlakte van het lichaam (binnen en buiten).

Voorbeelden meer specifieke tumoren:
Adenocarcinoom: ontstaat vanuit epitheelcellen die lichaamssappen en slijm produceren (longkanker, darmkanker)

Plaveiselcelcarcinoom: bedekken organen en bevinden zich ook in de huid
Urotheelcelcarcinoom: binnenkant blaas, urineleider, nierbekken
Sarcoom; steun- en bindweefsel

Oorzaken en risicofactoren - endogeen

Leeftijd

Viraal: HPV (humaan papillomavirus)

Erfelijkheid (Afwijking GEN)

Infecties: hepatitis B en C

Oorzaken en risicofactoren - exogeen

Ongezonde levensstijl

Contact met chemische stoffen

Gebruik van bepaalde medicatie

Radioactieve straling

UV-straling

TOEVAL!!

Volgende les

Metastasering

Symptomen

Wonden en ulcera

Volgende les

Metastasering

Symptomen

Wonden en ulcera