§7.1 Energieomzettingen (mavo/havo)

7

Energie

Paragraaf 7.1

Energieomzettingen

Een achtbaankarretje rolt zonder motor razendsnel naar beneden. Waar haalt het die energie vandaan?

Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, mavo/havo

mavo/havo

1 / 14
next
Slide 1: Slide
New lesson editorNatuur- en scheikundeMiddelbare schoolvmbo t, havo

This lesson contains 14 slides, with interactive quizzes and text slides.

Report this lesson

Introduction

Leerlingen herkennen energiesoorten, geven energieomzettingen weer in een energieschema, leren dat energie behouden blijft en berekenen het rendement van een apparaat. Les bij Nova NaSk MAX 1|2 deel B, hoofdstuk 7 Energie, paragraaf 7.1, mavo/havo leerjaar 2. Met startvraag, theorie, opdrachten Kennis en Toepassing, een Verderkijker en de checklist leerdoelen.

Items in this lesson

7

Energie

Paragraaf 7.1

Energieomzettingen

Een achtbaankarretje rolt zonder motor razendsnel naar beneden. Waar haalt het die energie vandaan?

Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, mavo/havo

mavo/havo

Les bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, hoofdstuk 7 Energie, paragraaf 7.1 Energieomzettingen. Ongeveer 40 minuten, leerjaar 2 mavo/havo. Image credit: LessonUp Image credit: Omslag Nova NaSk 1|2 deel B mavo/havo, Malmberg

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.1

7.1  Energieomzettingen

Leerdoelen

7.1.1

Je kunt energiesoorten herkennen en de eenheid van energie noemen.

7.1.2

Je kunt een energieomzetting weergeven in een energieschema.

7.1.3

Je kunt uitleggen dat energie behouden blijft, maar niet altijd nuttig is.

7.1.4

Je kunt het rendement van een apparaat berekenen.

Practica en vaardigheden

V A A R D I G H E I D

Rekenen met procenten in vier stappen

De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.1

Startvraag

Zonder motor naar beneden

Een achtbaankarretje wordt omhoog getrokken en rolt daarna zonder motor naar beneden. Waar haalt het zijn snelheid vandaan?

A

uit chemische energie

B

uit zwaarte-energie

C

uit warmte van de rails

D

uit elektrische energie

Laat eerst stemmen en vraag dan naar de redenering. Bovenaan heeft het karretje veel zwaarte-energie. Tijdens de afdaling wordt die omgezet in bewegingsenergie. Wie D kiest, denkt aan de motor van de optakeling. Die levert inderdaad elektrische energie, maar dat gebeurt bij het omhoog trekken. Tijdens de afdaling werkt hij niet. Image credit: Jebulon, Wikimedia Commons (CC0)

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.1

Soorten energie

Energie heb je nodig om iets te laten bewegen, warm te maken of licht te laten geven. Er zijn veel energiesoorten:

  • bewegingsenergie en zwaarte-energie

  • veerenergie: een ingedrukte veer of gespannen elastiek

  • chemische energie: brandstof, voedsel, batterijen

  • elektrische energie

  • stralingsenergie: licht, zonnestraling

  • warmte

  • kernenergie: energie in atoomkernen

Energie meet je in joule (J). 1000 J = 1 kJ (kilojoule).

De eenheid joule is genoemd naar James Prescott Joule, een Engelse natuurkundige uit de 19e eeuw die onderzocht hoe beweging omgezet wordt in warmte. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.1

Opdrachten Kennis

1

In welk voorbeeld wordt chemische energie omgezet in bewegingsenergie?

A

een zonnepaneel op het dak

B

een windmolen

C

een brommer die optrekt

D

een strijkijzer

De motor van de brommer verbrandt benzine: chemische energie wordt bewegingsenergie (en veel warmte). Zonnepaneel: straling naar elektrisch. Windmolen: beweging naar elektrisch. Strijkijzer: elektrisch naar warmte.

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.1

Energie gaat nooit verloren

Bij elke omzetting gebeuren twee dingen tegelijk.

Wet van behoud

Energie kan niet ontstaan en niet verdwijnen. Na een omzetting is er in totaal evenveel energie als ervoor.

Nuttig en niet-nuttig

Een deel wordt de energie die je wilt: nuttige energie. De rest is niet-nuttig, meestal warmte die zich verspreidt in de omgeving.

Een veelgehoorde misvatting is dat energie 'op' raakt. Energie wordt omgezet in een vorm waar je niets meer mee kunt, zoals een beetje warmte in de lucht. Image credit: LessonUp

Maak de energieschema's af. Vul de energiesoort in.

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.1

Opdrachten Kennis

2

Föhn: elektrische energie → warmte + bewegingsenergie

Kaars: chemische energie → stralingsenergie + warmte

Zonnepaneel: stralingsenergie → elektrische energie

Fietsdynamo: bewegingsenergie → elektrische energie

bewegingsenergie
chemische energie
stralingsenergie
elektrische energie
zwaarte-energie
veerenergie
kernenergie

Bewegingsenergie, chemische energie, stralingsenergie en elektrische energie. Vraag door: wat is bij de kaars nuttig? Dat hangt af van waarvoor je hem gebruikt: licht of gezelligheid en warmte.

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.1

Rendement

Het rendement zegt welk deel van de energie nuttig wordt gebruikt. Je geeft het rendement in procenten:

rendement = nuttige energie : totale energie x 100%

Een apparaat met een hoog rendement verspilt weinig energie. Het rendement is altijd lager dan 100%, want er komt bijna altijd ook wat warmte vrij. Hoger dan 100% kan nooit: er kan geen energie bij komen.

Koppel het rendement aan de wet van behoud: nuttig plus niet-nuttig is samen precies de totale energie. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.1

Voorbeeldopdracht 1

Een lamp krijgt 200 J elektrische energie. Hij geeft 50 J licht. De rest wordt warmte. Bereken het rendement van de lamp.

gegeven

totale energie = 200 J

nuttige energie = 50 J

gevraagd

rendement in %

uitwerking

rendement = nuttig : totaal x 100%

rendement = 50 : 200 x 100% = 25%

antwoord

Het rendement is 25%. De andere 150 J wordt warmte.

Laat leerlingen controleren met de wet van behoud: 50 J licht + 150 J warmte = 200 J. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.1

Opdrachten Toepassing

3

Een elektromotor krijgt 500 J elektrische energie en levert 400 J bewegingsenergie. Wat is het rendement?

A

20%

B

100 J

C

125%

D

80%

Rendement = 400 : 500 x 100% = 80%. 20% is het niet-nuttige deel. 125% ontstaat als je de getallen omdraait: dat kan nooit, want er komt geen energie bij. 100 J is de niet-nuttige energie, geen rendement.

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.1

Opdrachten Toepassing

★ 4

Een waterkoker krijgt 300 kJ elektrische energie. Het rendement is 90%. Hoeveel kJ is niet-nuttig, en waar blijft die?

Steropdracht in twee stappen. Nuttig: 90% van 300 kJ = 0,9 x 300 = 270 kJ, dat gaat naar het water. Niet-nuttig: 300 - 270 = 30 kJ. Die warmt de koker zelf en de lucht eromheen op.

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.1

V E R D E R K I J K E R

Energie uit de wind

Foto: Denkrahm (CC BY 4.0)

Windmolens zetten de bewegingsenergie van de wind om in elektrische energie. De wieken laten een generator draaien. Maar waar komt de wind vandaan? De zon verwarmt de aarde niet overal even sterk. Daardoor gaat de lucht stromen. Ook windenergie begint dus bij de zon.

Vraag door: welke andere energiebronnen beginnen ook bij de zon? Zonnepanelen natuurlijk, maar ook voedsel en hout via fotosynthese. Image credit: Denkrahm, Wikimedia Commons (CC BY 4.0) Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.1

Checklist leerdoelen

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

7.1.1 Energiesoorten en de joule

2

7.1.2 Energieschema's maken

3

7.1.3 Behoud van energie

4

7.1.4 Rendement berekenen

5

Ik kan ze allemaal

In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.

7.1

Klik hier

Image credit: LessonUp