Ethiek en wilsonbekwaamheid

• Verpleging en verzorging
• MBO
• Studiejaar 1,2

Ethiek en moraal 

Wat is ethiek?

Ethiek gaat over wat juist handelen is en hoe mensen met elkaar behoren om te gaan. Het is de studie van moraal en richt zich op vragen waarbij geen eenvoudig goed of fout antwoord bestaat. Bij ethische vragen moet je zorgvuldig afwegen wat menswaardig, zinvol en verantwoord is.

Wat is ethiek? Wat weet je hier al over?

Ethiek

''Nadenken over wat goed en fout handelen is''

Ethiek is een onderdeel van de filosofie. 

Grondlegger: Socrates, Athene (469 v.Chr.)

Wat is ethiek?

Ethiek gaat over wat juist handelen is en hoe mensen met elkaar behoren om te gaan. Het is de studie van moraal en richt zich op vragen waarbij geen eenvoudig goed of fout antwoord bestaat. Bij ethische vragen moet je zorgvuldig afwegen wat menswaardig, zinvol en verantwoord is.

Wat is ethiek?

Ethiek gaat over wat juist handelen is en hoe mensen met elkaar behoren om te gaan. Het is de studie van moraal en richt zich op vragen waarbij geen eenvoudig goed of fout antwoord bestaat. Bij ethische vragen moet je zorgvuldig afwegen wat menswaardig, zinvol en verantwoord is.

Kenmerken van ethische vragen:

• Er is geen kant-en-klaar antwoord.
  
• Je kunt er op verschillende manieren naar kijken.
  
• Het gaat vaak om waarden en normen, zowel persoonlijk als binnen het team en de organisatie.
  

Voorbeelden van ethische vragen:

• Mag je medicijnen toedienen onder dwang?
  
• Moet iemand met Alzheimer blijven oefenen terwijl hij dat niet wil?
  
• Hoe ga je om met privacy of culturele verschillen?
  

Wat zijn waarden?

1. Gedragsregels die bepalen wat goed en fout is voor mensen.
2. Dit zijn overtuigingen die belangrijk zijn voor jou als persoon.

Respect voor ouderen is een...

1. Norm
2. Waarde

Ouderen aanspreken met 'u'
is een...

1. Norm
2. Waarde

Norm is stoppen bij rood stoplicht

Waarde  is .... VEILIGHEID

Wat is moraal?

Moraal

''Het totaal van waarden en normen dat in de samenleving als vanzelfsprekend aanvaardbaar gedrag wordt gezien.''

Geef een voorbeeld van een
'moreel dilemma'

Wilsbekwaamheid

Om een autonome beslissing over een interventie te kunnen nemen, is het belangrijk dat de zorgvrager wilsbekwaam is. Iedereen is in principe wilsbekwaam, totdat het tegendeel bewezen is. Iemand is wilsonbekwaam als hij de informatie (van de arts) niet (meer) kan begrijpen en afwegen, niet begrijpt wat de gevolgen van zijn besluit zijn en/of geen besluit kan nemen.

Mag je liegen om iemand zijn leven te redden?

Mag je verkeersregels negeren als je écht haast hebt.

Ethische dilemma’s

Een dilemma ontstaat als er meerdere keuzes mogelijk zijn, waarbij elke keuze zowel wenselijke als onwenselijke gevolgen heeft. In de zorg komen deze vaak voor door medische mogelijkheden en vragen rond leven en dood.

Waarom bespreken?

Bespreken in het team is belangrijk om verschillende perspectieven te horen en je eigen mening te verdiepen. Soms geeft de beroepscode richtlijnen, maar vaak blijft discussie nodig.

Stappenplan bij ethische vragen:

1. Formuleer de vraag: Breng het dilemma duidelijk onder woorden.
   
2. Verzamel informatie: Over de situatie, ziekte, beroepscode, etc.
   
3. Bekijk argumenten: Weeg feiten, waarden, normen en gevolgen af.
   
4. Neem een besluit: Bepaal aanpak, houding en voorwaarden.
   

Dilemma's

1. Dure behandeling voor mensen ouder dan 75 jaar wel of niet doen?
2. Vergoeding hoge kosten voor zeldzame ziekte wel of niet?
3. Hoge kosten medicijnen wel of niet?
4. Orgaantransplantatie bij mensen met ongezonde leefstijl doen?
5. Technologische hulpmiddelen inzetten 
6. Mevrouw met COPD: Mag een collega weigeren haar te helpen roken?
   
7. Vrouw in coma: Er kan veel medisch, maar mag dat ook? Hoe ver ga je in levensverlenging?
   

Tot slot....

Ethische vragen gaan niet alleen over zorgvragers, maar ook over samenwerking en rechtvaardigheid binnen het team.

Afsluiting