Hoofdstuk 1: Media en communicatie

• New lesson editor
• Cultuurwetenschappen
• Secundair onderwijs

Hoofdstuk 1: Media en communicatie

Geboeid door dit thema?

1. Inleiding

Het begrip gemedieerde communicatie in je eigen woorden uitleggen en voorbeelden hiervan geven.

Het begrip mediatisering in je eigen woorden uitleggen.

Enkele inzichten uit het Apenstaartjarenonderzoek

Het Apenstaartjarenonderzoek van Mediaraven, Mediawijs, de onderzoeksgroep imec-mict-Ugent en Link in de Kabel onderzoekt tweejaarlijks het mediagebruik en mediawijsheid van 6 tot 18-jarigen. Deze editie (2024) werden meer dan 7.000 kinderen en jongeren bevraagd.

Wat is het meest gebruikte mediadevice bij jongeren in het middelbaar?

A

Computer

B

Televisie

C

Tablet

D

Smartphone

Vanaf welke leeftijd hebben het merendeel van de kinderen en jongeren een smartphone met volledige connectiviteit?

A

10 jaar

B

12 jaar

C

11 jaar

D

13 jaar

Waar halen de meeste jongeren hun nieuws vandaan?

A

Sociale media

B

Televisie

C

Krant

D

Radio

Welke politieke partij wordt door jongeren het meest gevolgd op sociale media?

A

N-VA

B

Vooruit

C

PVDA

D

Vlaams Belang

Zou onze hedendaagse samenleving vandaag kunnen functioneren zonder media?

1

Ja, zonder probleem

2

Ja, maar met moeite

3

Neen, media zijn onmisbaar

4

Ik weet het niet

Gemedieerde communicatie

Gemedieerde communicatie is communicatie die plaatsvindt met behulp van een tussenmedium dat berichten verspreidt tussen zender en ontvanger. Dit maakt het mogelijk dat een boodschap van één persoon of organisatie duizenden, of zelfs miljoenen mensen kan bereiken, soms binnen enkele seconden. Denk bijvoorbeeld aan Tiktok, Instagram, televisie, …

Mediatisering

Mediatisering verwijst naar het proces waarbij media een structurele invloed uitoefenen op de samenleving.

Mediatisering van verschillende maatschappelijke velden

Slide tekst

Ik heb een Whatsappgroepje met de familie

1

Ja

2

Nee

Ik volg familie op sociale media zoals Instagram, TikTok

1

Ja

2

Nee

Mediatisering van de politiek

Mediatisering van het onderwijs

Slide tekst

Wat betekent mediatisering concreet?

• Omdat media bijna overal en altijd beschikbaar zijn (smartphones, internet, apps …), is de kans groot dat jij ook continu blootgesteld wordt aan mediaberichtgeving, beelden, opinies, nieuws, reclame …

• Media kunnen invloed hebben op hoe jij de wereld ziet — wat je belangrijk vindt of waarvoor je je zorgen maakt.

• Het is dus belangrijk om kritisch te blijven: te vragen — wat zie ik, wie vertelt het, waarom, wat wordt weggelaten?

2. Functies van media

De zes belangrijkste functies van media benoemen.

De begrippen eu- en disfuncties van media uitleggen en concrete voorbeelden herkennen.

De functionalistische mediatheorie beschrijven en uitleggen hoe media bijdragen aan sociale cohesie en integratie.

Voorbeelden van mediaproducten (nieuwsartikelen, reclamespots, sociale media-updates, educatieve video’s) analyseren en vaststellen welke functie van media daarin naar voren komt.

Vergelijken hoe verschillende mediaproducten dezelfde gebeurtenis op een andere manier behandelen en welke functies hierdoor benadrukt worden.

Een mediaboodschap beoordelen op eu- en disfuncties.

De beheersovereenkomst tussen de VRT en de Vlaamse overheid analyseren vanuit een functionalistisch mediaperspectief.

Wat zijn volgens jou de functies van media? Waarom gebruik je media? Wat is het doel van media in de samenleving?

Mediafuncties

1. Informatieve functie

2. Educatieve functie

3. Socialiserende functie

4. Ontspannende functie

5. Persuasieve functie

6. Opiniërende functie

Informerende functie

Wat?
Media brengen informatie over wat er gebeurt in de wereld.

Voorbeelden:

• Nieuws op tv, radio of online

• Krantenartikels

• Pushmeldingen over breaking news

Waarom belangrijk?

• We blijven op de hoogte van actualiteit

• We kunnen meningen vormen over maatschappelijke thema’s

Educatieve functie

Wat?
Media leren ons iets bij en dragen kennis en vaardigheden over.

Voorbeelden:

• Educatieve video’s (YouTube, Ketnet, VRT MAX)

• Online cursussen en tutorials

• Documentaires

Waarom belangrijk?

• Leren gebeurt niet alleen op school

• Media maken leren toegankelijk en aantrekkelijk

Socialiserend functie

Wat?
Media helpen ons normen, waarden en gedrag aan te leren.

Voorbeelden:

• Hoe vriendschap en relaties worden voorgesteld in series

• Trends op sociale media

• Rolmodellen (influencers, bekende personen)

Waarom belangrijk?

• Media beïnvloeden hoe we denken over onszelf en anderen

• Ze bepalen wat als “normaal” wordt gezien

Opdracht cursus: Lees onderstaand artikel en link dit met de socialiserende functie van media.

Na ophef over geschrapte afleveringen van "F.C. De Kampioenen": VRT zet bepaalde afleveringen weer online, met begeleidende boodschap | VRT NWS: nieuws

Ontspannende functie

Wat?
Media zorgen voor ontspanning en plezier.

Voorbeelden:

• Series en films (Netflix, Disney+)

• Games

• Muziek, memes, TikTok

Waarom belangrijk?

• Ontsnappen aan stress

• Tijdverdrijf en amusement

Persuasieve functie

Wat?
Media proberen ons te overtuigen of te beïnvloeden.

Voorbeelden:

• Reclame

• Influencer marketing

• Politieke campagnes

Waarom belangrijk?

• Media sturen ons koopgedrag en keuzes

• Vaak gebeurt dit subtiel of onbewust

Opdracht cursus verschil non-profit en profit

Opiniërende functie

Wat?
Media geven meningen weer en beïnvloeden hoe we naar de wereld kijken.

Voorbeelden:

• Columns en opiniestukken

• Talkshows

• Posts en reacties op sociale media

Waarom belangrijk?

• Media beïnvloeden publieke opinie

• Niet elke mening is neutraal of objectief

Sleepvraag

Een TikToktrend die bepaalt wat “cool” is bij jongeren

Een documentaire over de Tweede Wereldoorlog

Informerende functie

Educatieve functie

Socialiserende functie

Ontspannende functie

Sleepvraag

Reclame voor sneakers op Instagram

Een column waarin iemand zijn mening geeft over klimaatverandering

Informerende functie

Opiniërende functie

Persuasieve fucntie

Ontspannende functie

De functionalistische mediatheorie

Learning objective

Wat weet je nog over het functionalisme?

Het functionalisme

•Het functionalisme is een sociaalwetenschappelijke benadering die kijkt naar hoe instituties bijdragen aan het stabiel functioneren van de samenleving.

•Functies zijn bijdragen aan de sociale orde of het vervullen van behoeften van de samenleving.

Hoe zou het functionalisme naar media kijken?

Functionalisme x communicatiewetenschappen

•In de communicatiewetenschappen wordt gekeken naar wat media doen voor de samenleving, bijvoorbeeld:

1. Informatie verstrekken (informatieve functie)

2. Mensen opvoeden of educatie bieden (educatieve functie)

3. Sociale cohesie versterken (socialiserende functie)

4. Opinievorming mogelijk maken (politieke functie)

•Kortom: media worden gezien als onderdelen van het maatschappelijke systeem die bijdragen aan stabiliteit en samenwerking.

Hoe dragen media bij aan sociale orde en stabiliteit?

• Het nieuws informeert burgers zodat ze weloverwogen beslissingen kunnen nemen.

• Educatieve programma’s zorgen dat jongeren vaardigheden en kennis ontwikkelen.

• Sociale en culturele programma’s bevorderen gemeenschapsgevoel en gedeelde waarden.

• Politieke programma’s ondersteunen democratisch proces en burgerparticipatie.

Eu- en disfuncties: Lazarsfeld en Merton (1948)

·       Eufuncties zijn positieve functies van media ten opzichte van de maatschappij. Eufuncties verhogen of behouden het na te streven evenwicht tussen de onderdelen van een sociaal systeem.

·   Disfuncties zijn negatieve functies van media. Zij zorgen ervoor dat het evenwicht mogelijk verstoord geraakt. Disfuncties zijn onbedoelde, schadelijke gevolgen van media en mediagebruik.

"Geen vergrote lippen of ogen meer: TikTok blokkeert schoonheidsfilters voor tieners vanwege bezorgdheid over zelfbeeld"

HLN. (2024, 28 november). Geen vergrote lippen of ogen meer: TikTok blokkeert schoonheidsfilters voor tieners vanwege bezorgdheid over zelfbeeld. HLN.be. https://www.hln.be/internet/geen-vergrote-lippen-of-ogen-meer-tiktok-blokkeert-schoonheidsfilters-voor-tieners-vanwege-bezorgdheid-over-zelfbeeld~a4cf8ef3/

A

Eufunctie

B

Disfunctie

Drukke ochtendspits verwacht door sneeuw en spekgladde wegen: “Voor wie kan: blijf thuis van het werk”

Nieuwsblad. (2025, 8 januari). Drukke ochtendspits verwacht door sneeuw en spekgladde wegen: voor wie kan, blijf thuis van het werk. Nieuwsblad.be. https://www.nieuwsblad.be/binnenland/drukke-ochtendspits-verwacht-door-sneeuw-en-spekgladde-wegen-voor-wie-kan-blijf-thuis-van-het-werk/55883689.html

A

Eufunctie

B

Disfunctie

Door de warmste week van 2025 kregen mensen meer aandacht voor onzichtbare ziekten

A

Eufunctie

B

Disfunctie

Geef zelf een voorbeeld van een eufunctie van media.

Geef zelf een voorbeeld van een disfunctie van media.

Hoe zou het programma Temptation Island zowel eu-als disfuncties kunnen bevatten?