1. Normen en waarden: wat vind jij belangrijk? (ISK/NT2)

• New lesson editor
• Mentorles
• Burgerschap
• +2
• ISK

Introduction

Les 1 van het thema Normen & Waarden van Actief!, aangepast voor ISK en NT2. Leerlingen leren in eenvoudig Nederlands wat een waarde en wat een norm is, oefenen het verschil met voorbeelden en foto's, maken kennis met de basiswaarden vrijheid, gelijkwaardigheid en solidariteit, en vertellen welke waarden zij en de klas belangrijk vinden. Met woordenlijst, zinsstarters en aandacht voor normen in verschillende landen en families. Sluit aan bij de SLO-kerndoelen burgerschap 18A (democratische oefenplaats), 19A (basiswaarden van de democratische rechtsstaat) en 19B (diversiteit in de samenleving), en bij LOWAN Burgerschap op de ISK, dimensie 2 (diversiteit samenleving) en 3 (democratische waarden).

Les 1: Wat vind jij belangrijk?

NORMEN

&

WAARDEN

Actief! Burgerschap

ISK / NT2

Deze les is een ISK/NT2-versie van Actief! Normen & Waarden les 1. De taal is eenvoudig (ongeveer A2), er is een woordenlijst, er zijn zinsstarters bij de open vragen en er zijn foto's bij de voorbeelden.

Tip: laat leerlingen de nieuwe woorden opschrijven in hun woordenschrift, met de vertaling in hun eigen taal.

Hoe werkt het?

• Dit weet je al

• Dit leer je nu

• Doen

• Terugkijken

• Kijken

• Klik hier

• Afbeelding vergroten

Na de les:

• Je weet wat een waarde is.

• Je weet wat een norm is.

• Je kent drie belangrijke waarden in Nederland.

• Je kunt zeggen wat jij belangrijk vindt.

Aan het eind van de les kunnen de leerlingen in eenvoudige woorden zeggen wat normen en waarden zijn. Ook kunnen ze vertellen welke waarden belangrijk zijn voor henzelf en voor de klas.

Belangrijke woorden

belangrijk = dit vind je heel goed en nodig

de waarde = iets wat je belangrijk vindt

de norm = een regel: zo doe je dat

het gedrag = wat je doet

het respect = je behandelt een ander goed

Lees de woorden samen hardop. Laat leerlingen elk woord herhalen.

Vraag: hoe zeg je dit woord in jouw taal? Leerlingen mogen de vertaling in hun woordenschrift zetten.

Wat vind jij belangrijk?

Zo begin je: Ik vind … belangrijk. Bijvoorbeeld: Ik vind familie belangrijk.

Laat leerlingen eerst even nadenken. Ze mogen in hun eigen taal denken en daarna in het Nederlands antwoorden.

Er zijn geen goede of foute antwoorden. Lees een paar antwoorden voor en vertel: dit zijn allemaal waarden. Daarover gaat de volgende slide.

De waarde

de waarde (meervoud: de waarden)

Een waarde is iets wat je belangrijk vindt.

Voorbeelden:

• helpen

• respect

• eerlijkheid

Een waarde is een idee: iets wat een groep mensen belangrijk vindt. Op de foto zie je de waarde helpen.

Vraag: welke waarden ken je nog meer? Image credit: Heber Davis / Unsplash

De norm

de norm (meervoud: de normen)

Een norm is een regel voor je gedrag. Bijna iedereen vindt die regel normaal.

Voorbeeld: Je wacht op je beurt in de rij.

Een norm zegt hoe je je gedraagt. De norm 'je wacht op je beurt' hoort bij de waarde eerlijkheid of geduld.

Nog een voorbeeld uit de klas: norm = je laat een ander uitpraten. Waarde = respect. Image credit: Lumi W / Unsplash

Waarde of norm?

Waarde = wat je belangrijk vindt.

Vaak is het één woord. Bijvoorbeeld: eerlijkheid.

Norm = wat je doet.

Vaak is het een zin. Bijvoorbeeld: Je liegt niet.

Een handig trucje voor taalleerders: een waarde is vaak een zelfstandig naamwoord (eerlijkheid, respect, veiligheid). Een norm is vaak een zin met een werkwoord (je liegt niet, je wacht op je beurt).

Bij een waarde horen vaak meerdere normen.

Is het een NORM

of een WAARDE?

Je wacht op je beurt in de rij.

A

norm

B

waarde

Antwoord: een norm. Het is een zin over wat je doet. De waarde die erbij hoort is bijvoorbeeld eerlijkheid of geduld. Image credit: Lumi W / Unsplash

Vrijheid

Je mag zeggen wat je denkt.

A

norm

B

waarde

Antwoord: een waarde. Vrijheid van meningsuiting is een idee dat we belangrijk vinden. Een norm die erbij hoort: je luistert ook naar de mening van een ander. Image credit: Vitaly Gariev / Unsplash

Respect voor anderen

A

norm

B

waarde

Antwoord: een waarde. Respect is één woord: iets wat je belangrijk vindt. Een norm die erbij hoort: je laat een ander uitpraten. Image credit: Andrea Tummons / Unsplash

In de trein zet je je muziek niet hard.

A

norm

B

waarde

Antwoord: een norm. Het is een regel voor je gedrag. De waarde die erbij hoort is bijvoorbeeld rekening houden met anderen (respect). Image credit: Brian Asare / Unsplash

Normen zijn niet overal hetzelfde

In elk land en in elke familie zijn er normen. Soms zijn ze anders.

Voorbeeld: iemand begroeten

• Je geeft een hand.

• Je geeft drie zoenen.

• Je legt je hand op je hart.

Leg uit: normen verschillen per land, per familie en per groep. Dat is normaal. Geen enkele manier is beter dan de andere.

Vraag: hoe begroeten jullie elkaar thuis? En op school? In Nederland geven mensen elkaar vaak een hand, of zwaaien ze. Image credit: Masjid MABA / Unsplash

Noem een norm van thuis of uit jouw land.

Zo begin je: Bij ons thuis … / In mijn land … / In Nederland …

Niet iedere leerling wil over het land van herkomst praten. Laat leerlingen daarom ook vertellen over hun familie, hun vrienden of hun sport.

Bespreek de verschillen zonder oordeel: anders is niet fout. Vraag eventueel: is deze norm in Nederland hetzelfde, of anders?

3 belangrijke waarden in Nederland

Vrijheid

Je mag zeggen wat je denkt.

Je mag geloven wat je wilt.

Maar je doet een ander geen pijn.

Gelijkwaardigheid

Iedereen is evenveel waard.

Jongens en meisjes, arm en rijk, uit elk land, met elk geloof.

Solidariteit

We helpen elkaar.

Ook mensen die we niet kennen.

Bijvoorbeeld: mensen die ziek zijn of geen werk hebben.

Vrijheid, gelijkwaardigheid en solidariteit zijn de drie basiswaarden van de democratische rechtsstaat. Ze staan in de kerndoelen burgerschap (SLO, kerndoel 19A) en scholen moeten er volgens de wet aandacht aan besteden.

Klik om de waarden een voor een te laten zien. Vertel dat deze waarden ook in de Grondwet staan: artikel 1 (iedereen wordt gelijk behandeld, discriminatie is verboden) en artikel 7 (vrijheid van meningsuiting).

Vraag: wat betekenen deze waarden in jouw land? Zijn ze daar hetzelfde of anders? Herken je ze op school? Bijvoorbeeld: iedereen mag meedoen (gelijkwaardigheid), we helpen een nieuwe leerling (solidariteit).

Hoe belangrijk is

deze waarde voor jou?

Hierna volgen zes waarden. De leerlingen kiezen bij elke waarde hoe belangrijk die waarde voor hen is. Onder elke waarde staat een korte uitleg in eenvoudig Nederlands.

Kijk daarna met de klas naar de uitslag: hoe belangrijk is deze waarde in de klas? Waarom vinden ze deze waarde wel of niet belangrijk?

Geen devices in de klas? Maak er een 'over de streep'-werkvorm van: leerlingen doen een stap naar voren als ze deze waarde belangrijk vinden.

Tip: wil je andere waarden gebruiken? Sla deze les op in jouw LessonUp-account en verander de waarden op de volgende zes slides.

1

Niet belangrijk

2

Een beetje belangrijk

3

Belangrijk

4

Heel belangrijk

Veiligheid

Je bent veilig. Niemand doet je pijn.

1

Niet belangrijk

2

Een beetje belangrijk

3

Belangrijk

4

Heel belangrijk

Vrijheid

Je mag zeggen wat je denkt en geloven wat je wilt.

1

Niet belangrijk

2

Een beetje belangrijk

3

Belangrijk

4

Heel belangrijk

Gelijkwaardigheid

Iedereen is evenveel waard.

1

Niet belangrijk

2

Een beetje belangrijk

3

Belangrijk

4

Heel belangrijk

Eerlijkheid

Je zegt de waarheid. Je liegt niet.

1

Niet belangrijk

2

Een beetje belangrijk

3

Belangrijk

4

Heel belangrijk

Solidariteit

We helpen elkaar. Niemand staat alleen.

Solidariteit betekent dat mensen elkaar helpen en voor elkaar zorgen, ook als ze elkaar niet kennen. Iedereen hoort erbij en mag meedoen.

1

Niet belangrijk

2

Een beetje belangrijk

3

Belangrijk

4

Heel belangrijk

Respect

Je behandelt anderen goed, ook als ze anders zijn.

Welke waarde is voor

jullie het belangrijkst?

Kijk terug naar de polls. Welke waarde kreeg de meeste stemmen 'Heel belangrijk'?

Bedenk samen een norm die bij deze waarde past, voor in de klas. Bijvoorbeeld: waarde = respect, norm = we laten elkaar uitpraten.

Welke waarde vind jij nog meer belangrijk?

Zo begin je: Ik vind … ook belangrijk, want …

Laat leerlingen waarden noemen die nog niet in de polls stonden. Denk aan: familie, vriendschap, geloof, gezondheid, vrijheid, school.

Praat daarna met de klas: welke waarden zijn belangrijk voor de hele klas?

Sleep de woorden naar de goede plek.

Een

is iets wat je belangrijk vindt.

Een

is een regel: zo doe je dat.

Wat je doet, is je

.

Je behandelt een ander goed. Dat is

.

waarde

norm

land

respect

gedrag

Een korte check op de belangrijkste woorden van de les. De leerlingen slepen elk woord naar de goede plek in de zinnen. Elk woord past op één plek. Let op: 'land' past nergens.

Laat leerlingen hun antwoord uitleggen met de zinnen van de slide 'Waarde of norm?'.

Wat ga je onthouden van deze les?

Zo begin je: Ik ga onthouden dat …

Extra vraag voor sterke leerlingen: in Nederland zijn vrijheid, gelijkheid en solidariteit belangrijke waarden. Hoe beschermt de wet (de grondwet) deze waarden, denk je?