2D en 3D vormgeving (Media, vormgeving en ict vmbo), les 1: Uitleg

• New lesson editor
• Media, vormgeving en ict
• Middelbare school
• vmbo b, k, g
• Leerjaar 3-5

Introduction

Uitleg van module 2D en 3D vormgeving en productie (CSPE media, vormgeving en ict): een 2D en 3D product bedenken, voorbereiden, maken en presenteren, met afloop, snijtekens, rillen, maquette en verbindingen. 30 dia's en 8 checks voor BB, KB en GL; KB-stof staat op de dia en in de notities.

Een ontwerper schetst logo-ideeën met pen op papier

2D EN 3D · VORMGEVING

2D en 3D vormgeving

Examenstof media, vormgeving en ict vmbo · CSPE

Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: P/MVI/2 (2.1 tot en met 2.4). Image credit: Claireneon / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

2D EN 3D · VORMGEVING

Wat ga je kunnen?

Ik kan een 2D of 3D mediaproduct bedenken, voorbereiden, maken en presenteren, en ik kies de juiste handeling, maat en verbinding.

Wat komt er kijken bij het maken van een poster of een verpakking?

Verwachte woorden: idee, schets, kleur, letters, karton, lijm, snijden, vouwen, presenteren. Groepeer ze in vier delen: een 2D ontwerp bedenken, een 2D product maken, een 3D ontwerp bedenken, een 3D product maken. Dit is de module 2D en 3D vormgeving en productie van het CSPE media, vormgeving en ict. BB, KB en GL doen deze les samen; KB-stof staat op een eigen dia of in de notes.

Een ontwerper schetst logo-ideeën met pen op papier

2D EN 3D · VORMGEVING

Onderzoek naar de opdracht

• Inhoud: wat staat erop. Doel: wat moet het bereiken?

• Doelgroep: voor wie is het? Locatie: waar hangt of ligt het?

• Denk ook aan de vormgeving en wat de printer of het materiaal kan.

Syllabus P/MVI/2.1.1 (BB, KB en GL): onderzoek doen naar de opdracht: inhoud, doel, doelgroep, locatie, vormgeving (hoe verbeelden) en technische (on)mogelijkheden. Voorbeeld: een poster voor in de schoolgang (locatie) voor brugklassers (doelgroep) die moet laten zien wanneer het schoolfeest is (doel). Veelgemaakte fout: doel en doelgroep door elkaar halen. Image credit: Claireneon / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

2D EN 3D · VORMGEVING

Idee en plan van aanpak

• 2D mediaproducten zijn bijvoorbeeld een logo, illustratie, folder, flyer, poster of kaart.

• Je ontwikkelt een idee uit je onderzoek, eerst als losse schetsen.

• Een goed idee past bij het doel, de doelgroep en de opdracht.

• Alleen KB en GL: maak een plan van aanpak met werkvolgorde, materialen en gereedschap.

Syllabus P/MVI/2.1.2 (BB, KB en GL): een idee ontwikkelen voor een 2D mediaproduct zoals logo, illustratie, folder, flyer, poster, kaart. P/MVI/2.1.3 (alleen KB en GL): een plan van aanpak maken met werkvolgorde en benodigde materialen en gereedschappen. Veelgemaakte fout: meteen aan de computer beginnen zonder schetsen of plan.

Een gevouwen folder met foto's en tekst

2D EN 3D · VORMGEVING

Beeldelementen (KB en GL)

• Typografie: lettertype en lettergrootte. Past het bij de doelgroep?

• Stramien of lay-out: een raster dat bepaalt waar tekst en beeld staan.

• Kies kleur en afbeeldingen die passen. Tekst moet goed leesbaar zijn.

Syllabus P/MVI/2.1.4 (alleen KB en GL): onderzoek doen naar de vormgeving aan de hand van doel, doelgroep en inhoud, en naar typografie, stramien of lay-out, kleurgebruik en afbeeldingsgebruik. Leesbaarheid hangt af van contrast tussen tekst en achtergrond: lichte tekst op een lichte achtergrond leest slecht. BB: deze beeldelementen komen terug in het schetsontwerp, maar BB doet hier geen eigen onderzoek naar. Veelgemaakte fout: kleuren kiezen omdat ze mooi zijn, niet omdat ze bij de doelgroep passen. Image credit: Jersey Tourism / Wikimedia Commons, CC BY 2.0 (bijgesneden)

2D EN 3D · VORMGEVING

Schets, dummy en presenteren

• Een schetsontwerp is een tekening van je idee met je keuzes.

• Een dummy is een proefexemplaar van papier, gevouwen zoals het echte product.

• BB: je werkt met onderzoeksresultaten die je krijgt en licht je keuzes toe.

• Alleen KB en GL: je doet zelf onderzoek en beargumenteert je keuzes.

Syllabus P/MVI/2.1.5 (BB: aan de hand van gegeven onderzoeksresultaten; KB en GL: aan de hand van zelf uitgevoerd onderzoek): een idee visualiseren, een schetsontwerp en een dummy maken, met doel, doelgroep, inhoud, typografie, stramien of lay-out, kleurgebruik en afbeeldingsgebruik. P/MVI/2.1.6: een concept presenteren; BB: de keuzes in de ontwerpfase toelichten, KB en GL: beargumenteren. Toelichten is vertellen wat je koos; beargumenteren is ook de reden geven. Een dummy is een eigen omschrijving van het examenwerk: een proefmodel op papier, gevouwen en op formaat.

Je maakt een poster voor een schoolfeest. Welk onderdeel is 'voor wie'?

A

Doel

B

Doelgroep

C

Inhoud

D

Locatie

Syllabus P/MVI/2.1.1. Goed: doelgroep, de mensen voor wie je ontwerpt. Verwachte fout: doel kiezen; het doel is wat de poster moet bereiken (bijvoorbeeld mensen laten komen).

Vul in

Een dummy is een proefexemplaar van papier. Een schetsontwerp is een tekening van je idee.

dummy

schetsontwerp

stramien

snijteken

Syllabus P/MVI/2.1.5. Verwachte fout: de twee begrippen omdraaien; een dummy is driedimensionaal op papier (gevouwen), een schetsontwerp is een tekening.

2D EN 3D · VORMGEVING

Voorbereiden en maken

• Controleer eerst of de materialen, machines en gereedschappen aanwezig en vrij zijn.

• Maak het product volgens het concept en de opdrachteisen.

• Opdrachteisen zijn de eisen van de klant, bijvoorbeeld formaat en aantal.

• Vergelijk je werk tussendoor met het concept.

Syllabus P/MVI/2.2.1 (BB, KB en GL): controleren of de benodigde materialen, machines en gereedschappen aanwezig en beschikbaar zijn. P/MVI/2.2.2 (BB, KB en GL): aan de hand van een concept en opdrachteisen een 2D mediaproduct maken. Veelgemaakte fout: beginnen en pas halverwege merken dat de printer of het papier niet beschikbaar is.

2D EN 3D · VORMGEVING

Snijtekens en afloop

• Snijtekens zijn streepjes in de hoeken. Ze laten zien waar je moet snijden.

• Afloop: kleur of beeld loopt door tot voorbij de snijlijn.

• Zo blijft er na het snijden geen wit randje over.

• Aflooptekens geven de rand van de afloop aan.

Syllabus P/MVI/2.2.3 (BB, KB en GL): de begrippen snijtekens, aflooptekens, schoonsnijden, vouwtechnieken en rillen omschrijven en toepassen. Eigen omschrijving: snijtekens geven aan waar het vel op eindformaat gesneden wordt; afloop is het deel van de kleur of het beeld dat over het eindformaat heen doorloopt; aflooptekens markeren de rand van die afloop. Het snijden is nooit helemaal precies, daarom is afloop nodig. Veelgemaakte fout: snijtekens en vouwlijnen verwarren.

Een snijmachine voor papier met liniaal en snijmes

2D EN 3D · VORMGEVING

Snijden, vouwen en rillen

• Schoonsnijden: je snijdt het vel op eindformaat. De afloop gaat eraf.

• Vouwtechnieken: hoe je een folder vouwt, bijvoorbeeld in drie delen.

• Rillen: een groef langs de vouwlijn, zodat dik papier niet scheurt.

Syllabus P/MVI/2.2.3 (BB, KB en GL). Schoonsnijden doe je meestal op een snijmachine of met een scherp mes op een snijmat; werk veilig en houd je vingers achter de geleider. Rillen doe je voor het vouwen, vooral bij dik papier en karton. Veelgemaakte fout: dik karton zonder rillen vouwen, waardoor de kleur langs de vouw scheurt. Image credit: Chmee2 / Wikimedia Commons, CC BY 3.0

2D EN 3D · VORMGEVING

Presenteren en keuzes

• Alleen KB en GL: kies presentatiemiddelen die bij het product passen.

• Presenteer aantrekkelijk, overzichtelijk en helder: eerst het product, dan het proces.

• Laat zien welke stappen je nam en welke materialen en technieken je koos.

• Beargumenteer je keuzes: noem steeds de reden.

Syllabus P/MVI/2.2.4 (alleen KB en GL): geschikte presentatiemiddelen gebruiken en de realisatie van een 2D mediaproduct op een aantrekkelijke, overzichtelijke en heldere wijze presenteren. P/MVI/2.2.5 (alleen KB en GL): de gemaakte keuzes beargumenteren. Een argument heeft een reden: 'ik koos donkerblauw, omdat de doelgroep een sportclub is en het contrast met de witte tekst groot is.' Veelgemaakte fout: alleen het eindproduct laten zien en het proces vergeten.

Wat doet een snijteken?

A

Het laat zien waar je het vel snijdt

B

Het laat zien waar je moet vouwen

C

Het geeft de grootte van de afloop aan

D

Het laat zien dat de drukproef goed is

Syllabus P/MVI/2.2.3. Verwachte fout: vouwlijn kiezen; vouwlijnen zijn aparte lijnen of rillen.

Je gaat dik karton vouwen. Wat voorkom je door te rillen?

A

Een wit randje na het snijden

B

Dat de afloop te klein is

C

Scheuren langs de vouw

D

Dat het karton te groot wordt

Syllabus P/MVI/2.2.3. Rillen maakt een groef zodat het materiaal netjes buigt. Verwachte fout: rillen verwarren met afloop of schoonsnijden.

2D EN 3D · VORMGEVING

Onderzoek en idee in 3D

• Onderzoek de opdracht zoals bij 2D, plus de benodigde materialen en machines.

• 3D producten: verpakking, display, maquette of pop-up kaart.

• Een maquette is een verkleind model van een gebouw of ruimte.

• Alleen KB en GL: je ontwikkelt zelf het idee en maakt een plan van aanpak.

Syllabus P/MVI/2.3.1 (BB, KB en GL): onderzoek doen naar de opdracht: inhoud, doel, doelgroep, vormgeving, technische (on)mogelijkheden en benodigde materialen en machines. P/MVI/2.3.2 (alleen KB en GL): een idee ontwikkelen voor een 3D product zoals verpakking, display, maquette, pop-up kaart. P/MVI/2.3.3 (alleen KB en GL): plan van aanpak met werkvolgorde, materialen en gereedschappen. Een display laat producten zien, bijvoorbeeld in een winkel. Een pop-up kaart is een kaart waarvan een deel omhoog komt als je hem opent. Veelgemaakte fout: vergeten welke materialen en machines er beschikbaar zijn.

Verpakkingen van karton en papier, in vorm gevouwen

2D EN 3D · VORMGEVING

Vormgeving in 3D (KB en GL)

• Materialen: karton, hout of kunststof. Past het bij het doel?

• Verbindingen: hoe zitten delen vast, met lijm, tape of insteken?

• Kleur en vorm passen bij doel en doelgroep.

Syllabus P/MVI/2.3.4 (alleen KB en GL): onderzoek doen naar de vormgeving van een 3D mediaproduct aan de hand van doel, doelgroep en inhoud, en naar materialen, verbindingen, kleur en vorm. Bij een verpakking voor eten is het materiaal een andere keuze dan bij een tijdelijk display. Veelgemaakte fout: alleen naar het uiterlijk kijken en niet naar de verbinding. Image credit: Meanwell Packaging / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

Een maquette van een gebouw met plein, op schaal

2D EN 3D · VORMGEVING

Schetsontwerp en model

• Je tekent een schetsontwerp en bouwt een model.

• Verhoudingen: de maten kloppen met elkaar. Bij een maquette is dat de schaal.

• Schaal 1:50: 1 cm in het model is 50 cm in het echt.

Syllabus P/MVI/2.3.5 (BB: aan de hand van gegeven onderzoeksresultaten; KB en GL: aan de hand van zelf uitgevoerd onderzoek): een idee visualiseren, een schetsontwerp en model maken, met verhoudingen, materialen, verbindingen en vorm. Schaal rekenen: echte maat delen door het schaalgetal en in dezelfde eenheid werken. Een muur van 600 cm wordt op schaal 1:50 een model van 12 cm. Veelgemaakte fout: vermenigvuldigen in plaats van delen, of meters en centimeters door elkaar halen. Image credit: Robert-brook / Wikimedia Commons, CC0

2D EN 3D · VORMGEVING

Uitslag en presenteren

• Bij een verpakking teken je de uitslag: de platte vorm met vouwlijnen en een plakrand.

• Een stippellijn is een vouwlijn. Een doorgetrokken lijn is een snijlijn.

• Presenteer je concept en licht je keuzes toe. KB en GL: beargumenteer ze.

Syllabus P/MVI/2.3.5 (schetsontwerp en model maken) en P/MVI/2.3.6 (BB: keuzes in de ontwerpfase toelichten; KB en GL: beargumenteren). De uitslag (ook wel net genoemd) is een eigen omschrijving die bij het maken van een verpakking hoort. De plakrand is het smalle stukje dat je op het tegenoverliggende vlak lijmt. Veelgemaakte fout: de plakrand vergeten, zodat de doos niet dichtkan.

Wat is een maquette?

A

Een kaart met een deel dat omhoog komt

B

Een verkleind model van een gebouw

C

Een verpakking van karton

D

Een tekening van een idee

Syllabus P/MVI/2.3.2. Verwachte fout: pop-up kaart of schetsontwerp kiezen.

Vul in

Bij een model let je op verhoudingen, materialen, verbindingen en vorm.

verhoudingen

verbindingen

typografie

stramien

Syllabus P/MVI/2.3.5. Typografie en stramien horen bij 2D, niet bij een 3D model.

2D EN 3D · VORMGEVING

3D voorbereiden en maken

• Controleer of materialen, machines, gereedschappen en werkruimtes aanwezig zijn.

• Maak het product volgens het concept en de opdrachteisen.

• Voorbeelden: een verpakking, display, maquette of pop-up kaart.

• Werk veilig: snijd op een snijmat en houd je vingers achter de liniaal.

Syllabus P/MVI/2.4.1 (BB, KB en GL): controleren of de benodigde materialen, machines, gereedschappen en werkruimtes aanwezig en beschikbaar zijn. P/MVI/2.4.2 (BB, KB en GL): aan de hand van een concept en opdrachteisen een 3D product maken. Veelgemaakte fout: de werkruimte vergeten te reserveren, bijvoorbeeld een werkplaats met machines.

2D EN 3D · VORMGEVING

Onderdelen monteren

• Bij monteren let je op de samenstelling van de materialen.

• Kies een verbinding die past bij het materiaal.

• Karton: lijm of dubbelzijdig plakband. Hout: houtlijm of schroeven.

• Controleer of het geheel stevig is voordat je presenteert.

Syllabus P/MVI/2.4.3 (BB, KB en GL): onderdelen monteren met aandacht voor de samenstelling van de gebruikte materialen en verbindingen die passen bij de gebruikte materialen. Samenstelling betekent waar het materiaal uit bestaat en hoe het zich gedraagt. Veelgemaakte fout: één lijm voor alles gebruiken.

2D EN 3D · VORMGEVING

3D presenteren en keuzes

• Alleen KB en GL: gebruik presentatiemiddelen die bij het product passen.

• Presenteer het product en het proces aantrekkelijk, overzichtelijk en helder.

• Beargumenteer je keuzes bij materiaal, techniek en verbinding.

Syllabus P/MVI/2.4.4 en P/MVI/2.4.5 (beide alleen KB en GL): geschikte presentatiemiddelen gebruiken, de realisatie van een 3D product aantrekkelijk, overzichtelijk en helder presenteren en de gemaakte keuzes beargumenteren. Veelgemaakte fout: alleen vertellen wat je maakte, niet waarom.

Je lijmt twee houten delen aan elkaar. Welke verbinding past?

A

Papierlijm

B

Plakband

C

Een nietje

D

Houtlijm

Syllabus P/MVI/2.4.3: verbindingen die passen bij de gebruikte materialen. Verwachte fout: plakband kiezen omdat het snel gaat.

Zet de fasen van een 3D product op volgorde.

1

Controleer materialen en gereedschap

2

Monteer de onderdelen

3

Presenteer product en proces

4

Maak de onderdelen

Syllabus P/MVI/2.4.1 tot en met 2.4.4. Eerst controleren, dan maken, monteren en presenteren.

Welk deel vond je het lastigst?

1

Een 2D ontwerp bedenken

2

Een 2D product maken

3

Een 3D ontwerp bedenken

4

Een 3D product maken

Gebruik de uitkomst om te kiezen welk deel je in de training eerst herhaalt.

Noem een ontwerpkeuze en geef de reden.

Een goed antwoord noemt een keuze (kleur, materiaal, verbinding, lettertype) en een reden die bij doel of doelgroep past. Zwak: alleen 'omdat het mooi is'.

2D EN 3D · VORMGEVING

Begrippen (1/2)

• Doelgroep: De mensen voor wie je het product maakt.

• Stramien: Raster dat bepaalt waar tekst en beeld staan.

• Dummy: Proefexemplaar van papier in het echte formaat.

• Afloop: Kleur of beeld die voorbij de snijlijn doorloopt.

• Snijtekens: Streepjes in de hoeken die aangeven waar je snijdt.

2D EN 3D · VORMGEVING

Begrippen (2/2)

• Schoonsnijden: Het vel op eindformaat snijden.

• Rillen: Een groef langs de vouwlijn, zodat dik papier niet scheurt.

• Maquette: Verkleind model van een gebouw of ruimte.

• Verbinding: De manier waarop delen aan elkaar zitten.

• Schaal: Verhouding tussen het model en het echte ding.