Het Keynesiaanse kruis
Het Keynesiaanse kruis
Open met het kernidee: in deze les gaat het om hoe productie en inkomen zich aanpassen aan de totale bestedingen in de economie.
Lesdoel
Ik kan met het Keynesiaanse kruis uitleggen hoe bestedingen, inkomen en de multiplier samenhangen.
This item has no instructions
Wat laat het Keynesiaanse kruis zien?
Het Keynesiaanse kruis is een model van de goederenmarkt.
Het laat zien bij welk niveau van inkomen (Y) de totale bestedingen precies gelijk zijn aan de productie.
Bij een gegeven rente en inflatie ontstaat daar het evenwicht van de economie.
Benadruk dat dit een kortetermijnmodel is: prijzen, rente en inflatie worden hier als gegeven beschouwd.
De twee lijnen in de grafiek
45-gradelijn: hier geldt `Y = bestedingen`
Bestedingslijn: geplande consumptie, investeringen en overheidsuitgaven
Het snijpunt van beide lijnen is het evenwicht
Als de meegeleverde afbeelding beschikbaar is, gebruik die hier. Leg kort uit dat de horizontale as inkomen is en de verticale as bestedingen.
Bereken het evenwicht
This item has no instructions
This item has no instructions
Bereken de effectieve vraag
This item has no instructions
Bereken de effectieve vraag
This item has no instructions
Hoe ontstaat het evenwicht?
Zijn de geplande bestedingen hoger dan het inkomen, dan nemen productie en inkomen toe
Zijn de geplande bestedingen lager dan het inkomen, dan nemen productie en inkomen af
Inkomen Y past zich aan totdat de goederenmarkt in evenwicht is
Leg uit dat het model ervan uitgaat dat ondernemingen reageren op voorraadvorming en vraaguitval of extra vraag. De aanpassing verloopt via productie en inkomen.
Wat betekent het snijpunt in het Keynesiaanse kruis?
Het marktevenwicht
Het evenwichtsinkomen
De autonome consumptie
De marginale spaarquote
Correct is evenwichtsinkomen: daar zijn totale bestedingen gelijk aan productie/inkomen. 'Marktevenwicht' is te vaag; de andere opties zijn begrippen uit latere slides.
Vul de kernbegrippen in
In het Keynesiaanse kruis staat de 45-gradelijn voor situaties waarin inkomen gelijk is aan bestedingen. Het snijpunt met de bestedingslijn geeft het evenwicht aan. Liggen de geplande bestedingen boven het inkomen, dan zal de productie toenemen. Zo past het inkomen zich aan totdat er weer evenwicht is.
Alle vier de ingevulde woorden zijn dragende termen uit slides 2–5.
Consumptie in het model
Consumptie stijgt als het besteedbaar inkomen toeneemt
Ook bij nul inkomen kan er al consumptie zijn: autonome consumptie
De consumptiefunctie heeft dus een vast deel en een inkomensafhankelijk deel
Gebruik de termen autonome consumptie en marginale consumptiequote consequent. Besteedbaar inkomen kan kort worden gekoppeld aan inkomen na belastingen.
Autonome consumptie
Autonome consumptie is consumptie die niet afhangt van het actuele inkomen.
Huishoudens blijven basisuitgaven doen, ook als het inkomen tijdelijk laag is.
Je kunt noemen dat dit bijvoorbeeld mogelijk is door spaargeld of lenen, zonder in detail af te dwalen.
Investeringen zijn autonoom
In het Keynesiaanse kruis worden investeringen (I) als autonoom behandeld.
Dat betekent dat ze in dit model niet automatisch meebewegen met het actuele inkomen. Ze worden dus als gegeven opgenomen in de bestedingslijn.
Precisie: binnen dit model zijn investeringen gegeven; in de werkelijkheid kunnen verwachtingen en rente ze wel beïnvloeden.
vertrouwen
Consumentenvertrouwen beïnvloedt de autonome consumptie
Producentenvertrouwen beïnvloedt de investeringen
Optimisme verhoogt bestedingen; pessimisme verlaagt ze
Maak duidelijk dat vertrouwen de hele bestedingslijn kan verschuiven, ook zonder verandering van huidig inkomen.
Meer of minder bestedingen
Bij ieder inkomensniveau kunnen huishoudens en bedrijven besluiten meer of minder uit te geven.
Dan verschuift de bestedingslijn omhoog of omlaag en verandert het evenwichtsinkomen.
Verbind dit expliciet aan autonome consumptie en investeringen: niet de helling, maar de ligging van de bestedingslijn verandert hier.
Overheidsbeleid en bestedingen
Hogere overheidsuitgaven (O) verhogen de totale bestedingen
Lagere belastingen (B) verhogen het besteedbaar inkomen en dus de consumptie
Omgekeerd verlagen lagere O of hogere B de bestedingen
Gebruik hier dezelfde symbolen als in het materiaal: O voor overheidsuitgaven en B voor belastingen.
Van beleid naar inkomen
Hogere O of lagere B → hogere bestedingen → hoger evenwichtsinkomen
Lagere O of hogere B → lagere bestedingen → lager evenwichtsinkomen
De overheid beïnvloedt dus via de vraag het niveau van de economische activiteit.
Dit is een causale kernslide; houd het tempo rustig en verwijs terug naar het snijpunt in het Keynesiaanse kruis.
This item has no instructions
Waardoor verschuift de bestedingslijn omhoog?
Meer vertrouwen
Lagere productie
Kleinere helling
Hoger spaarlek
Meer vertrouwen verhoogt autonome consumptie of investeringen. De andere opties horen bij andere mechanismen of werken juist dempend.
Vul de oorzaak-gevolgketen aan
In dit model kan er ook bij nul inkomen al consumptie zijn: autonome consumptie. Ook investeringen worden als gegeven opgenomen. Als vertrouwen stijgt, verschuift de bestedingslijn omhoog. Hogere overheidsuitgaven hebben in het model hetzelfde soort effect op het evenwichtsinkomen.
Deze tekst bundelt slides 6–11: autonoom deel, vertrouwen en beleid als verschuivers van de bestedingslijn.
Waarom werkt dit door?
Een extra euro overheidsuitgaven wordt inkomen voor iemand anders.
Die persoon geeft vervolgens weer een deel daarvan uit, waardoor het effect verder doorwerkt in de economie.
Dit bereidt de stap naar de multiplier voor. Leg nog niet de formule uit; focus op de logica van doorwerking.
De multiplier
De multiplier geeft aan dat een verandering in autonome bestedingen leidt tot een grotere verandering in het inkomen.
Dat komt doordat elke extra uitgave opnieuw inkomen vormt en zo meerdere rondes van bestedingen op gang brengt.
Gebruik eventueel een klein verbaal voorbeeld: extra investering → loon/omzet → extra consumptie → opnieuw inkomen.
De helling van de bestedingslijn
Een hogere marginale consumptiequote maakt de bestedingslijn steiler
Een lagere marginale consumptiequote maakt de bestedingslijn vlakker
Steiler betekent: extra inkomen leidt tot relatief meer extra consumptie
Koppel marginale consumptiequote direct aan marginale spaarquote: samen tellen ze in de eenvoudige gesloten economie op tot 1 als belastingen buiten beschouwing blijven.
Wanneer is de multiplier groter?
Hogere marginale consumptiequote → grotere multiplier
Lagere marginale consumptiequote → kleinere multiplier
De grootte hangt af van het spaarlek en het belastinglek (of importlek)
Maak het intuïtief: hoe minder inkomen weglekt naar sparen of belastingen, hoe sterker bestedingen blijven circuleren.
Goederenmarkt en vermogensmarkt
Als de goederenmarkt in evenwicht is, dan is in dit model de vermogensmarkt automatisch ook in evenwicht.
Dat volgt uit de macro-economische kringloop in een gesloten economie.
Dit is voor veel leerlingen abstracter. Houd het compact en verbind het direct aan de identiteit op de volgende slide.
De relatie met sparen
Uit de kringloop volgt in een gesloten economie:
S = I + (O - B)
Daarmee is het aanbod op de vermogensmarkt gelijk aan de vraag op de vermogensmarkt.
Benadruk dat (O - B) het overheidssaldo in deze schrijfwijze weergeeft. Gebruik exact de formule uit het aangeleverde materiaal.
Maak de redenering compleet
Een extra euro aan autonome bestedingen wordt eerst extra inkomen voor iemand anders. Die geeft een deel daarvan weer uit, waardoor de multiplier ontstaat. Bij een hogere marginale consumptiequote wordt de bestedingslijn steiler. Een groter spaarlek remt juist de doorwerking af.
De invulling vereist begrip van slides 13–16: doorwerking via inkomensrondes en het remmende effect van lekken.
Begrippenlijst
Keynesiaanse kruis - model dat het evenwicht tussen totale bestedingen en inkomen op de goederenmarkt laat zien
Goederenmarkt - markt waar de totale vraag naar goederen en diensten gelijk kan worden aan de productie
Evenwichtsinkomen - inkomensniveau waarbij geplande bestedingen gelijk zijn aan de productie
Bestedingslijn - lijn die de totale geplande bestedingen bij elk inkomensniveau weergeeft
Autonome consumptie - consumptie die niet afhangt van het actuele inkomen
Investeringen - bestedingen van bedrijven aan kapitaalgoederen, hier als autonoom gegeven
This item has no instructions
Overheidsuitgaven (O) - uitgaven van de overheid die deel uitmaken van de totale bestedingen
Belastingen (B) - afroming van inkomen door de overheid, waardoor besteedbaar inkomen verandert
Marginale consumptiequote - deel van een extra euro inkomen dat wordt geconsumeerd
Marginale spaarquote - deel van een extra euro inkomen dat wordt gespaard
Multiplier - versterkend effect waarbij een verandering in autonome bestedingen leidt tot een grotere verandering in inkomen
Spaarlek - deel van het inkomen dat niet terugvloeit naar consumptie doordat het wordt gespaard
Belastinglek - deel van het inkomen dat via belastingen uit de bestedingsstroom wegvloeit
This item has no instructions