Nog LUIDER 68 · Zinloos (Lange Frans & Baas B)
LUIDER
PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
68
ZINLOOS
LANGE FRANS & BAAS B · 2004
Twee rappers uit Diemen noemen de namen van slachtoffers van zinloos geweld.
Lesson duration is: 40 minIntroduction
Instructions
Items in this lesson
LUIDER
PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
68
ZINLOOS
LANGE FRANS & BAAS B · 2004
Twee rappers uit Diemen noemen de namen van slachtoffers van zinloos geweld.
Les over Zinloos van Lange Frans & Baas B met zangeres Ninthe (2004), een Nederhop-nummer over zinloos geweld dat drie weken op 1 stond. Het lied noemt echte slachtoffers bij naam; sommige leerlingen hebben zelf geweld meegemaakt of kennen iemand. Kondig het onderwerp vooraf aan en houd het gesprek bij wat mensen kunnen doen, niet bij details van de daden. De clip toont eerbetonen aan slachtoffers en een stille tocht, geen geweld; er zit geen grof taalgebruik in. Lange Frans kwam later in het nieuws met complottheorieën: houd de les bij dit nummer. Image credit: Ciell / Wikimedia Commons (CC BY 4.0)
LUIDER
68 · ZINLOOS · LANGE FRANS & BAAS B
DE VRAAG VAN DEZE LES
Wat kan een rapnummer doen tegen geweld op straat?
NA DEZE LES KUN JE
uitleggen wat zinloos geweld is en waarom stille tochten ontstonden
beschrijven waarom het lied de namen van echte slachtoffers noemt
uitleggen hoe rap en zang samen een aanklacht en een rouwlied maken
Vraag vooraf: wat versta je onder zinloos geweld? Verzamel een paar antwoorden zonder er al op in te gaan. Vraag ook of leerlingen Lange Frans of Baas B kennen, bijvoorbeeld van Moppie of Het land van. Zorg voor een veilige sfeer: niemand hoeft eigen ervaringen te delen. De vraag van de les komt aan het eind terug.
LUIDER
68 · ZINLOOS · LANGE FRANS & BAAS B
KIJK EN LUISTER
Lange Frans & Baas B ft. Ninthe, Zinloos (2004)
Wie rapt en wie zingt? En wat laat de clip aan het eind zien?
De officiële clip. Hij toont beelden van de stad, eerbetonen aan slachtoffers en eindigt met een stille tocht, waarbij mensen met kaarsen een hart vormen. De clip won in 2005 een TMF Award. Laat leerlingen na afloop vertellen wat ze zagen en hoe het voelde. Wijs op de rolverdeling: de twee rappers vertellen, zangeres Ninthe Kiemeneij zingt het refrein. Na de moord op Theo van Gogh op 2 november 2004 maakte het duo er een versie bij met een extra openingscouplet over hem.
LUIDER
68 · ZINLOOS · LANGE FRANS & BAAS B
DE TIJD
Een woord voor geweld zonder reden
In september 1997 wordt in Leeuwarden Meindert Tjoelker doodgeschopt. Hij had een groep jongens aangesproken die fietsen op straat gooiden.
De politiechef vraagt om een minuut stilte en noemt het zinloos geweld. Een week later lopen duizenden mensen mee in een stille tocht: zwijgend lopen om te laten zien dat je dit niet accepteert.
20.000
MENSEN LIEPEN MEE IN DE STILLE TOCHT IN LEEUWARDEN, 19 SEPTEMBER 1997
Tjoelker was 30 en zou kort daarna trouwen. Politiechef Kees Bangma schreef een brief in de Leeuwarder Courant; daarna werd zinloos geweld een vast begrip. Op de avond van de stille tocht hield heel Nederland een minuut stilte: treinen, radio en tv stopten even. Er kwamen meer stille tochten, en een landelijke stichting tegen zinloos geweld met het lieveheersbeestje als symbool. Sinds 2001 liggen er op plekken van zinloos geweld tegels met een lieveheersbeestje, zoals op de omslagfoto. Zinloos geweld is geen apart misdrijf in het strafrecht. Critici vinden de term vreemd: bestaat er dan zinvol geweld?
LUIDER
68 · ZINLOOS · LANGE FRANS & BAAS B
DE MAKERS
Nederhop uit Diemen
Lange Frans (Frans Frederiks) en Baas B (Bart Zeilstra) groeien op in Diemen, vlak bij Amsterdam. Ze rappen in het Nederlands: Nederhop.
In 2004 scoren ze een hit met het vrolijke Moppie. Daarna kiezen ze een heel ander onderwerp. Zinloos verschijnt in oktober 2004, met zangeres Ninthe in het refrein.
Lange Frans (links) en Baas B op een podium in Zoetermeer, 2008.
De twee maakten eerst deel uit van de rapgroep D-Men uit Diemen (vanaf 1997). Moppie kwam op 3 in de Top 40. Rond 2004 groeide Nederlandstalige hiphop uit tot een groot genre in de hitlijsten. Zinloos staat op hun album Supervisie (2004). Later scoorden ze nog een nummer 1 met Het land van (2005), ook een lied over Nederland. In 2009 stopte het duo; in 2019 kwamen ze weer bij elkaar. Leerlingen kennen Lange Frans misschien uit het nieuws over zijn complotvideo's; dat staat los van dit nummer. Image credit: FaceMePLS from The Hague, The Netherlands / Wikimedia Commons (CC BY 2.0)
LUIDER
68 · ZINLOOS · LANGE FRANS & BAAS B
DE TEKST
Waar gaat het over?
Volledige tekst: genius.com
DE COUPLETTEN
De rappers vertellen korte verhalen over echte slachtoffers, met hun naam. Vaak zeiden ze er iets van, of stonden ze gewoon op de verkeerde plek, en werden ze gedood.
HET REFREIN
Tussen de verhalen door zingt Ninthe. Geen rap, maar een melodie: het refrein is de rouw en de vraag waarom, na elk verhaal opnieuw.
DE BOODSCHAP
Door de namen te noemen worden krantenberichten weer mensen. Het lied vraagt de luisteraar om niet te wennen aan geweld, en niet weg te kijken.
Lees de tekst samen via de link (auteursrechtelijk beschermd, daarom niet op de dia). Het lied noemt zes zaken tussen 1983 en 2002, onder wie Kerwin Duinmeijer (Amsterdam, 1983, een zwarte jongen van 15, gedood om racistische motieven), Joes Kloppenburg (Amsterdam, 1996) en Meindert Tjoelker (Leeuwarden, 1997). Ga niet in op details van de daden. Wijs op de vorm: de coupletten zijn als korte nieuwsberichten, het refrein is een klaagzang. Doorvraag: waarom werkt een naam sterker dan een getal?
LUIDER
68 · ZINLOOS · LANGE FRANS & BAAS B
VRAAG
Waarom noemen Lange Frans en Baas B de namen van echte slachtoffers?
Zodat de daders alsnog door de politie gevonden worden
Zodat je ze ziet als mensen, niet als een getal in de krant
Omdat de families van de slachtoffers het lied betaalden
Omdat het nummer daardoor sneller op de radio kwam
Het goede antwoord: zodat je ze ziet als mensen, niet als een getal in de krant. Een naam maakt het persoonlijk; je gaat je afvragen wie diegene was. De verwachte misvatting is het antwoord over de politie: het lied wil niet opsporen, maar herdenken. Doorvraag: vind je het goed dat een popnummer echte namen noemt, of zou je als familielid liever niet hebben dat dat gebeurt?
LUIDER
68 · ZINLOOS · LANGE FRANS & BAAS B
DE MUZIEK
Een rouwlied met een beat
Rap vertelt
De rappers vertellen als verslaggevers: wie, waar, wat gebeurde er. Rap is hier geen stoerdoenerij, maar een manier om verhalen te vertellen.
Zang rouwt
Onder alles ligt een pianomelodie. De gezongen stem van Ninthe in het refrein brengt het verdriet: het tegenovergestelde van geweld.
Stille tocht
Een stille tocht is protest zonder geluid. Dit lied is het omgekeerde: geluid voor wie geen stem meer heeft. De clip eindigt met kaarsen en stilte.
Verdieping voor muziekleerlingen en conservatoriumstudenten. Luister samen en laat benoemen: wat doet de piano onder de rap, hoe verschilt de stemklank van de rappers van die van Ninthe, en waar valt de beat weg of komt hij terug? Vergelijk de rolverdeling met andere hiphopnummers waarin een zangeres het refrein zingt: de rap draagt het verhaal, de zang de emotie. Plaats het nummer in de Nederhop rond 2004, toen hiphop in het Nederlands voor het eerst massaal in de hitlijsten kwam. Doorvraag: past een rustig rouwlied beter bij dit onderwerp dan een boos nummer?
LUIDER
68 · ZINLOOS · LANGE FRANS & BAAS B
DE NAWERKING
Een nummer 1 over een zwaar onderwerp
Zinloos staat in november 2004 drie weken op 1 in de Top 40. In de week dat het op 1 komt, wordt filmmaker Theo van Gogh vermoord. Het duo maakt er een extra couplet over.
Het nummer wint in 2005 een 3FM Award voor beste single. Op plekken van zinloos geweld liggen nu tegels met een lieveheersbeestje.
3 weken
OP NUMMER 1 IN DE TOP 40, NOVEMBER 2004
Theo van Gogh werd op 2 november 2004 in Amsterdam vermoord door een moslimextremist. De moord zorgde voor grote spanningen in Nederland. De versie met het extra couplet was te downloaden via de site van het duo. Het nummer stond vijftien weken in de Top 40 en won ook een TMF Award voor beste clip. Het lieveheersbeestje is het symbool van de stichting tegen zinloos geweld; de eerste herdenkingstegels werden in 2001 in Lelystad gelegd.
Eens
Oneens
LUIDER
68 · ZINLOOS · LANGE FRANS & BAAS B
STELLING
Een stille tocht na zinloos geweld verandert niets.
Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Laat eerst stemmen. Doorvraag 1: voor wie is een stille tocht eigenlijk bedoeld: voor de familie, voor de buurt, voor de daders of voor de politiek? Doorvraag 2: geldt voor een lied als Zinloos hetzelfde als voor een stille tocht? Beide kanten zijn te verdedigen: een tocht brengt geen slachtoffer terug en houdt geen dader tegen, maar laat wel zien dat een samenleving geweld niet normaal vindt.
LUIDER
68 · ZINLOOS · LANGE FRANS & BAAS B
TERUG NAAR DE VRAAG
Wat kan een rapnummer doen tegen geweld op straat?
WAT BLIJFT
Zinloos geweld werd na 1997 een begrip: mensen die iets zeiden of op de verkeerde plek stonden, werden zonder reden gedood.
Zinloos noemt de slachtoffers bij naam, zodat krantenberichten weer mensen worden die je niet mag vergeten.
De vertellende rap en het gezongen refrein maken van het nummer een aanklacht en een rouwlied tegelijk.
This item has no instructions
LUIDER
68 · ZINLOOS · LANGE FRANS & BAAS B
Wat kun jij veilig doen als iemand op straat wordt lastiggevallen?
Exitvraag. Een goed antwoord noemt een veilige, concrete actie: 112 bellen, anderen erbij halen, hulp vragen aan een volwassene of beveiliger, later getuige zijn, het slachtoffer opvangen. Verwachte fout: alleen "ertussen springen", terwijl de les juist laat zien hoe gevaarlijk dat kan zijn, of "niets, het gaat mij niet aan". Benadruk dat je eigen veiligheid voorgaat.
LUIDER
68 · ZINLOOS · LANGE FRANS & BAAS B
LUISTER VERDER
ALLE SONGS IN ÉÉN PLAYLIST
Van This Land Is Your Land tot Europapa, in de volgorde van de lessen. Scan de code met je telefoon of zoek in Spotify op Nog LUIDER.
Slotdia: de playlist Nog LUIDER op Spotify (https://open.spotify.com/playlist/1MKkOy8x2kUy2eBNNylHfG), met de songs van de reeks in lesvolgorde. Leerlingen kunnen thuis verder luisteren. Un violador en tu camino van Las Tesis staat niet op Spotify.
