Demarcatie, falsificatie en kritisch denken

• New lesson editor
• Filosofie
• Secundair onderwijs

De grens van wetenschap: demarcatie, falsificatie en kritisch denken

Vakfiche

Je legt uit hoe natuurfilosofie evolueerde naar wetenschap.

Je legt de betekenis en de theorie uit van filosofen voor het ontwikkelen van de wetenschappelijke methode.

De filosofen zijn:

• Aristoteles

• Francis Bacon

• Karl Popper

• demarcatievraagstuk: verificatie en falsificatie

• pseudowetenschappen

Wat weet jij al over het verschil tussen wetenschap en pseudowetenschap?

Wat is wetenschap eigenlijk?

Wetenschap is het systematisch verzamelen, ordenen, onderzoeken en controleren van kennis.

Maar waar ligt precies de grens tussen wetenschap en niet-wetenschap?

Het demarcatievraagstuk

Het demarcatievraagstuk draait om het afbakenen van wetenschap: welke kennis valt er wel of niet onder?

Dit onderscheid is essentieel om echte wetenschap van pseudowetenschap te scheiden.

Hoe ontstond wetenschap?

Van natuurfilosofie naar moderne wetenschap

Moderne wetenschap

Later werden observaties, experimenten en metingen steeds belangrijker. De wetenschappelijke methode ontstond, met nadruk op empirisch onderzoek.

Natuurfilosofie

De oude Grieken probeerden de wereld te verklaren via logisch denken, zonder mythen. Men onderzocht diverse domeinen met vooral redeneren.

Aristoteles: inductie en deductie

Aristoteles combineerde waarnemen en logisch redeneren. Zijn methode gebruikte inductie (vanuit waarnemingen naar regels) en deductie (vanuit regels logisch concluderen).

Wat is inductie? Wat is deductie?

Inductie en deductie

Inductie = van waarnemingen naar algemene regels.

Deductie = van een algemene regel naar een specifieke conclusie.

Volgens Aristoteles ontstaat betrouwbare kennis door een voortdurende afwisseling tussen:

• waarnemen;

• een algemene theorie vormen;

• logisch redeneren;

• opnieuw controleren met nieuwe waarnemingen.

Zijn methode vormde een belangrijke basis voor de ontwikkeling van de wetenschap. Hij liet zien dat observatie en logisch nadenken samen nodig zijn.

Wat vormt een basis voor betrouwbare kennis?

A

Slechts theorieën zonder waarnemingen

B

Afwisseling tussen waarnemen en redeneren

C

Geen controle met nieuwe waarnemingen

D

Enkel observatie zonder redeneren

Wat toont Aristoteles aan over wetenschap?

A

Observatie en logisch denken zijn nodig

B

Enkel theorieën zijn voldoende

C

Waarnemingen zijn onbelangrijk

D

Wetenschap is gebaseerd op geloof

Francis Bacon en empirische kennis

Grondlegger moderne wetenschappelijke methode

Bacon legde nadruk op observatie en experiment.

Via een cyclus van observeren, generaliseren (inductie), en toetsen ontstaat kennis die te controleren is.

De empirische methode

Empirische kennis is gebaseerd op observatie en experiment.

“Meten is weten” vat het belang van controleerbare waarnemingen samen.

Wat is de eerste stap in het onderzoek volgens Bacon?

A

Toetsing

B

Inductie

C

Hypothese

D

Observatie

Wat moet men doen na observatie?

A

Publiceren

B

Inductie

C

Conclusie trekken

D

Experimenteren

Wat is de derde stap in het proces?

A

Observatie

B

Toetsing

C

Inductie

D

Verificatie

Waar moet wetenschap volgens Bacon op gebaseerd zijn?

A

Persoonlijke meningen

B

Controleerbare gegevens

C

Veronderstellingen

D

Traditionele kennis

Hoe moet men feiten verzamelen volgens Bacon?

A

Snel en willekeurig

B

Subjectief en emotioneel

C

Algemeen en vaag

D

Nauwkeurig en systematisch

Karl Popper en het falsificatieprincipe

Volgens Popper is een theorie pas wetenschappelijk als die getest en weerlegd (gefalsificeerd) kan worden. Bevestiging alleen is niet genoeg.

Falsifieerbaarheid als criterium

Een uitspraak is wetenschappelijk als die controleerbaar én weerlegbaar is.

Bijvoorbeeld: temperatuur meten in een kamer. Onfalsifieerbare uitspraken, zoals onzichtbare wezens, zijn niet-wetenschappelijk.

Verificatie vs. falsificatie

Verificatie = proberen te bevestigen.

Falsificatie = proberen te weerleggen.

Popper vindt falsificatie krachtiger omdat één tegenvoorbeeld een theorie kan ontkrachten.

Waarom is falsificatie sterker?

Honderd bevestigingen zijn onvoldoende voor absolute zekerheid, maar één ontkrachting kan een theorie wel onderuit halen.

Zo blijft wetenschap kritisch en open voor verbetering.

Wat is het falsificatieprincipe volgens Popper?

A

Wetenschap is absoluut zeker

B

Theorieën moeten altijd bevestiging zoeken

C

Theorieën moeten weerlegd kunnen worden

D

Theorieën kunnen niet getest worden

Wat is een voorbeeld van een wetenschappelijke uitspraak?

A

Het is in deze ruimte 15 graden

B

De lucht is blauw

C

Het regent altijd in Nederland

D

Er zit een onzichtbaar engeltje

Volgens Popper, wat zoekt een wetenschapper te veel?

A

Bevestiging van hun theorie

B

Nieuwe theorieën ontwikkelen

C

Data verzamelen

D

Weerlegging van hun theorie

Wat betekent demarcatievraagstuk in de wetenschap?

A

De bevestiging van bestaande theorieën

B

De ontwikkeling van nieuwe technologieën

C

Afgrenzen van wetenschap en pseudowetenschap

D

Het testen van alle theorieën

Wat is belangrijker dan absolute zekerheid volgens Popper?

A

Complexiteit van theorieën

B

Volledige zekerheid van resultaten

C

Controleerbaarheid van theorieën

D

Bevestiging van hypothesen

Pseudowetenschap

Pseudowetenschap doet alsof ze wetenschappelijk is, maar de theorieën zijn vaag, ontestbaar of worden aangepast zodra ze weerlegd lijken. Horoscopen zijn een bekend voorbeeld.

Gevaren van pseudowetenschap

Pseudowetenschap kan leiden tot verkeerde overtuigingen en misleiding.

Kritisch denken is nodig om feiten en fictie te onderscheiden.

Wat is een kenmerk van pseudowetenschap?

A

Altijd wetenschappelijk bewezen

B

Theorieën zijn moeilijk te testen

C

Uitspraken zijn vaag

D

Gebaseerd op strikte experimenten

Waarom is pseudowetenschap gevaarlijk?

A

Het leidt tot wetenschappelijke vooruitgang

B

Verkeerde overtuigingen aannemen

C

Het is altijd waar

D

Mensen worden misleid

Wat gebeurt er met theorieën in pseudowetenschap?

A

Men past ze aan bij fouten

B

Ze blijven altijd hetzelfde

Wat is een voorbeeld van pseudowetenschap?

A

Natuurkunde

B

Horoscopen

C

Scheikunde

D

Alternatieve geneeskunde

Waarom is kritisch denken belangrijk?

A

Omdat wetenschap altijd gelijk heeft

B

Om misleiding te voorkomen

Ockhams scheermes

Ockhams scheermes stelt: kies altijd de eenvoudigste verklaring met de minste aannames. Dit voorkomt overbodige, niet-noodzakelijke verklaringen.

Voorbeeld van Ockhams scheermes

Steen valt naar beneden

Onzichtbare krachten bedenken maakt het onnodig ingewikkeld. Houd het zo simpel mogelijk.

De eenvoudigste verklaring is zwaartekracht. Geen extra krachten nodig.

Complexe uitleg?

Belangrijke begrippen

Demarcatievraagstuk, inductie, deductie, empirische kennis, verificatie, falsificatie, pseudowetenschap, Ockhams scheermes, drogredenering.

Reflectie

Welke criteria vind jij het belangrijkst om wetenschap te onderscheiden van pseudowetenschap? Kun je een voorbeeld geven uit het dagelijks leven?